ISTOTA POLITYKI REGIONALNEJ

ISTOTA POLITYKI REGIONALNEJ

Procesy rozwoju gospodarki zawsze odbywają się w ściśle określonej przestrzeni. Przestrzeń długo nie była dostrzegana w ekonomii jako istotny czynnik rozwoju gospodarki. Rolę prze-strzeni i branży regionalnej zaczęto dostrzegać dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Wiąza-ło się to z rozwojem sił wytwórczych i powstaniem techniki lokalizacji produkcji. Zróżnico-wania przestrzenne w rozwoju gospodarczym występujące w poszczególnych krajach stano-wią podstawę do prowadzenia określonej polityki regionalnej. Polityka regionalna jest istot-nym elementem polityki ekonomicznej każdego państwa. Nowoczesna polityka regionalna narodziła się w krajach systemu rynkowego na przełomie lat 20 i 30 XX wieku.

Ewolucja polityki regionalnej

Cel, zasięg i instrumenty polityki regionalnej kształtowane są pod wpływem 3-ch czyn-ników:
• Czynnik makroekonomiczny – związany jest z etapem rozwoju (potencjałem) go-spodarki danego kraju i priorytetami jego polityki.
• Czynnik systemowy – związany on jest ze stopniem bezpośredniego lub pośredniego zaangażowania państwa w życie gospodarcze oraz w przyjętą doktrynę polityki eko-nomicznej jego rozwoju. Ścierają się tutaj dwie koncepcje polityki gospodarczej:
 koncepcja neoliberalna – zakłada mały udział państwa w prowadzeniu polityki regionalnej. Stoi ona na stanowisku, że niwelowania dysproporcji przestrzennych powinno odbywać się za pośrednictwem mechanizmu rynkowego przy uwzględ-nieniu niektórych niezwykłych, wyjątkowych sytuacji.
 koncepcja neokeynsowska – zakłada czynny udział państwa w prowadzeniu poli-tyki regionalnej. Polityka ta dotyczy miedzy innymi regionów słabo rozwiniętych, przekształceń strukturalnych niektórych dziedzin gospodarki, regionów wysokiego bezrobocia, regionów o niskiej stopie życia oraz regionów ekologicznego zagroże-nia. Doktryna ta dominuje w państwach Unii Europejskiej.
• Czynnik konstytucyjny – związany jest z centralizowanym lub federacyjnym mode-lem państwa, jego strukturą terytorialną i systemem finansów publicznych.

Aktualnie w Polsce występują szczególne okoliczności usprawiedliwiające prowadzenie ak-tywnej polityki regionalnej. Wiąże się to z tym, iż występują w Polsce:
• duże zróżnicowania i dysproporcje w poziomie rozwoju poszczególnych regionów,
• istnieją duże różnice w poziomie (w warunkach) życia ludności,
• transformacja ustrojowa rozpoczęta po 1990 roku bardziej pogłębiła zróżnicowania regionalne pod względem PKB na jednego mieszkańca, stopy procentowej, napływu kapitału zagranicznego,
Transformacja ta łatwiej przebiega w regionach kompleksowej, zróżnicowanej strukturze go-spodarczej, gorzej w regionach o mono-funkcjonalnej strukturze gospodarczej.

Z obserwacji procesu transformacji wynikają następujące wnioski:
• Potwierdziła się teza o niskiej konkurencyjności gospodarczej we wschodniej części Polski,
• W starych regionach przemysłowych ogólnie dominują tradycyjne gałęzie przemysłu, stosunkowo niska stopa bezrobocia, której towarzyszy przerost zatrudnienia w dużych, nierentownych przedsiębiorstwach przemysłowych wymagających restrukturyzacji,
• Najkorzystniejsza sytuacja występuje w aglomeracjach miejsko-przemysłowych o zróżnicowanej, kompleksowej strukturze gospodarczej np. Aglomeracja warszawska, poznańska, krakowska, wrocławska, gdańska, szczecińska. W aglomeracjach tych ob-serwujemy najwyższą dynamikę PKB, najniższą stopę bezrobocia, najwyższe kwoty napływu kapitału zagranicznego, najszybsze tempo przekształceń własnościowych. Aglomeracje te są liderami procesu transformacji.
• Specyficzna sytuacja występuje w województwach południowo-wschodniej Polski, na obszarze pokrywającym się z prowincjami byłego COP-u. Wiąże się to z załamaniem się kondycji ekonomicznej największych zakładów przemysłowych w Polsce połu-dniowo-wschodniej, silnie związanych z przemysłem zbrojeniowym i wymianą z by-łymi republikami ZSRR (Mielec, Stalowa Wola, Starachowice, Ostrowiec Święto-krzyski, Tarnobrzeg). Duże redukcje zatrudnienia w tych zakładach stworzyły bardzo niekorzystne zjawiska społeczne i gospodarcze wymagające skoordynowanych działań polityki rządowej i polityki samorządów terytorialnych. Podobna sytuacja wystąpiła w niektórych województwach północno-zachodniej Polski po likwidacji PGR-ów.

Polityka regionalna wprowadzona po 1990 roku charakteryzuje się:
• nadmierną centralizacją,
• niedostatkiem i rozproszeniem źródeł finansowania,
• nadmiarem celów,
• brakiem koordynacji,

W sferze polityki regionalnej wystąpiły duże dysproporcje pomiędzy potrzebami a realnymi możliwościami. Ponadto, brak było silnych podmiotów do prowadzenia tej polityki. Nowe perspektywy dla polityki regionalnej stworzył projekt sejmu i rządu polegający na reformie administracji publicznej, nowej organizacji terytorialnej kraju oraz wejścia Polski do Unii Europejskiej. W istniejącym układzie terytorialnej wprowadzono 16 dużych województw samorządowych z określonymi kompetencjami dla prowadzonej polityki regionalnej. Nowe wyzwania dla polityki regionalnej Polski z naszego członkostwa w Unii Europejskiej. Jak i w okresie przed akcesyjnym Polski do UE w latach 1990-2003 i obecnie jako członek z UE Pol-ska uzyskała duże wsparcie finansowe w ramach:

• Funduszu PHARE – na przekształcenie struktury gospodarczej, rozwoju przedsię-biorczości i konkurencyjności regionów tj. 3,4 mld Euro.
• Funduszu ISPA – na ochronę środowiska i rozwój transportu tj. 1 mld Euro.
• Funduszu SAPARD – na rozwój obszarów wiejskich i inwestycje w rolnictwie i przemyśle spożywczym tj. 700 mln Euro.
Członkostwo Polski w Unii Europejskiej wiąże się z możliwością pozyskania środków z róż-nych funduszy strukturalnych oraz z funduszu spójności – KOHEZJI.

Do funduszy strukturalnych zaliczamy:
• Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolniczej,
• Europejski Fundusz Społeczny,
• Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – obejmuje on wsparciem trzy typy ob-szarów problemowych:
 Obszar celu pierwszego – obejmuje regiony opóźnione w rozwoju gospodarczym, gdzie PKB na jednego mieszkańca wynosi poniżej 75% średniej unijnej.
 Obszar celu drugiego – obejmuje obszary wymagające restrukturyzacji, obejmuje upadające gałęzie gospodarki.
 Obszar celu trzeciego – obejmuje obszary dużego bezrobocia i ubóstwa.
• Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa,

Pewne możliwości wsparcia stwarza tzw. fundusz spójności. Utworzony został w 1993 roku. Środki z tego funduszu przeznaczone są na pomoc dla najbiedniejszych krajów na rozwój infrastruktury transportu i rozwój ochrony środowiska.

Wejście Polski do Unii Europejskiej wymaga dalszego usamodzielnienia podmiotów regio-nalnych oraz przyjęcia szczegółowych zasad programowania regionalnego stosowanych w Unii Europejskiej.

Polityka Unii Europejskiej opiera się na następujących zasadach:
• Zasada pomocniczości (subsydiowania) – stanowi ona, że pomoc UE jest uzupełnie-niem działań podjętych na szczeblu regionalnym.
• Zasada koncentracji – wiąże się z przeznaczeniem środków strukturalnych na wybra-ne, wyselekcjonowane przedsięwzięcia regionalne.
• Zasada partnerstwa – polega na współpracy Komisji Europejskiej z odpowiednimi władzami lokalnymi.
• Zasada programowania – wynika z niej, że środki z funduszów strukturalnych muszą być kierowane do regionów, które mają opracowane własne programy lub strategie rozwoju.
• Zasada współfinansowania – oznacza, że dofinansowanie z UE ma uzupełniać środki z budżetów regionalnych czy lokalnych.

Comments are closed.