PRZEDMIOT POLITYKI GOSPODARCZEJ

PRZEDMIOT POLITYKI GOSPODARCZEJ

Termin polityka pochodzi z greckiego słowa „politike”, które oznacza sztukę rządzenia pań-stwem. Podmiotem polityki nie jest tylko państwo, ale też różne organizacje gospodarcze. Uwzględniając natomiast przedmiot polityki możemy mówić o polityce:
• zagranicznej,
• kulturalnej,
• wojskowej,
• itp.
Jeżeli natotomiast uwzględniamy działalność państwa w sferze gospodarczej używamy poję-cia „polityka gospodarcza” lub „polityka ekonomiczna”.

Polityka ekonomiczna – jest to bezpośrednie i pośrednie oddziaływanie państwa na życie gospodarcze. Polityka ekonomiczna jest historycznym wytworem instytucji państwa.

Według Oscara Lange polityka ekonomiczna – jest to działalność polegająca na uruchamia-niu z pewnych przyczyn środków, które zgodnie z działaniem praw ekonomicznych wywołują określone skutki.

Według ekonomika holenderskiego Johna Tinbergena polityka ekonomiczna – jest to racjo-nalny dobór środków dla realizacji określonych celów gospodarczych.

Według ekonomistów amerykańskich – Chandler’a i Baumol’a polityka ekonomiczna – jest to akt wyboru między alternatywnymi kierunkami działania.

Polityka ekonomiczna może być rozpatrywana według kilku kryteriów:
1. Z punktu widzenia kryterium terytorialnego:
• polityka ekonomiczna krajowa,
• polityka ekonomiczna regionalna,
• polityka ekonomiczna międzynarodowa,
2. Z punktu widzenia kryterium przedmiotowego:
• polityka inwestycyjna,
• polityka zatrudnienia,
• polityka cen
3. Z punktu widzenia kryterium branżowego:
• polityka przemysłowa,
• polityka rolna,
• polityka transportu,
• itp.,
4. Z punktu widzenia kryterium podmiotowego (organizacyjnego):
• polityka ekonomiczna instytucji państwowych,
• polityka ekonomiczna dużych grup gospodarczych,
• polityka ekonomiczna poszczególnych podmiotów,

Polityka ekonomiczna wykazuje powiązania z różnymi dyscyplinami nauki. Najsilniejsze powiązania wykazuje ona z teorią ekonomii. Polegają one na wykorzystaniu w praktyce życia gospodarczego praw i prawidłowości rozwoju gospodarki, sformułowanych przez teorię eko-nomii. Polityka ekonomiczna wykazuje również pewne powiązania z geografią ekonomiczną (znajomość struktury przestrzennej gospodarki) oraz z historią gospodarczą (znajomość tren-dów rozwojowych różnych zjawisk gospodarczych).
Pewne związki wykazuje polityka ekonomiczna ze statystyką i ekonometrią. Związki te pole-gają na wykorzystaniu niektórych metod i narzędzi ilościowych w programowaniu rozwoju gospodarki.
Polityka ekonomiczna wiąże się zawsze z instytucją państwa. Elementy polityki ekonomicz-nej występują już w formacji niewolniczej i feudalnej. W formacjach tych polityka ekono-miczna opiera się na różnych aktach ustawodawczych i systemie nakazów władców poszcze-gólnych państw obejmujących między innymi system danin i podatków, przepisy celne, czy też organy administracyjne państwa.
W miarę rozwoju siły wytwórczej zwiększa się skala i zakres oddziaływania państwa na życie gospodarcze. Oddziaływanie to obejmuje między innymi bardzo zróżnicowane formy polityki gospodarczej państwa.

W okresie nowożytnym można wyróżnić 3 etapy polityki gospodarczej:
• Okres pierwszy – obejmuje tak zwany protekcjonizm państwowy. Występował pod koniec XVIII w. do połowy XIX w. Okres ten wiązał się z tak zwaną polityką merkan-tylistyczną, gdzie państwo silnie chroniło interesy krajowych producentów organizu-jąc także manufaktury i kampanie handlowe. Charakterystyczną cechą jest również dla tego okresu dążenie do dodatniego salda bilansu handlowego i płatniczego.
• Okres drugi – wiąże się z tak zwaną wolną konkurencją, która występowała w dru-giej połowie XIX w. i w pierwszych dekadach XX w. Nastąpił w tedy bardzo silny rozwój siły wytwórczej i prywatnej własności. W związku z tym, w okresie tym wy-stąpiły tendencje zmierzające do ograniczenia roli państwa w gospodarce (głównie do oddziaływania ustawodawczego i podatkowego. Głoszono pogląd, że w gospodarce kapitalistycznej występują samoczynnie regulatory popytu i podaży – każdy produkt musi mieć zbyt (dogmat Say’a). Następstwem tego był „Wielki Kryzys Gospodarczy” w latach 1929-1932.
• Okres trzeci – wiąże się z tak zwanym interwencjonizmem państwowym i występuje współcześnie w większości krajów. Wiąże się on z aktywny udziałem państwa w ży-ciu gospodarczym. Ojcem interwencjonizmu państwowego był ekonomista angielski John Keynes. Opublikował on w 1936 pracę pod tytułem „Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza”. W pracy tej przedstawił on podstawy udziału państwa w życiu gospodarczym, kształtowaniu polityki finansowej, dochodów ludności i rynku pracy. Obalił on dogmat Say’a jako doktrynę ekonomi klasycznej. Koncepcje Keynes’a są przyjmowane jako elementy polityki interwencjonizmu państwowego w większości współczesnych krajów.

Najważniejsze elementy interwencjonizmu państwowego obejmują miedzy innymi:
• Ustawodawstwo antymonopolowe.
• Interwencje państwa w dziedzinie cen – oddziaływanie państwa może występować w formie administracyjnej i ekonomicznej. Forma administracyjna dotyczy ustalania tzw. górnych cen (widełek cen, sztywnych cen) na niektóre produkty i usługi. Forma ekonomiczna dotyczy kształtowania cen poprzez preferencje podatkowe (ulgi, zwol-nienia) oraz system kredytowania wpływający na poziom cen niektórych produktów i usług.
• Polityka podatkowa – celem tej polityki jest oddziaływanie na poszczególnych produ-centów i grup ludności z punktu widzenia określonych dochodów i zysków. Celem tej polityki jest zapewnienie środków dla budżetu państwa na realizację określonej poli-tyki. Silnie opodatkowane są dochody ludności z tzw. działalności nieprodukcyjnej a mniej zyski przedsiębiorstw.
• Polityka kredytowa i manipulowanie kursem walut – wiąże się ona z różnymi prefe-rencjami dla poszczególnych sektorów gospodarczych. Ponadto, polityka ta wiąże się z określeniem stopy procentowej kapitału bankowego oraz prowadzeniem polityki tzw. otwartego rynku (skup / sprzedaż papierów wartościowych przez państwo).
• Występowanie państwa jako nabywcy i inwestora na rynku – polega to na tzw. zaku-pach rządowych w zakresie różnych środków produkcji i konsumpcji. Ponadto, od-działywanie państwa może dotyczyć określonych nakładów – inwestycje przeznaczo-ne na rozwój wybranych sektorów gospodarki.
• Polityka celna i taryfowa – stanowi ona element ochrony niektórych producentów i kierunków polityki eksportowej.
• Nacjonalizacja niektórych gałęzi gospodarki – forma ta dotyczy wybranych dziedzin gospodarki o dużym znaczeniu w rozwoju państwa np. przemysł obronny. Ponadto, dotyczyć to może przedsiębiorstw o niskiej stopie zyskowności, ale o strategicznym znaczeniu dla gospodarki. Jednocześnie mogą to być przedsiębiorstwa, w których wy-stępuje silny konflikt pomiędzy pracownikami a pracodawcami np. usługi transporto-we (obawa strajków).

Comments are closed.