Transakcje terminowe w zarządzaniu ryzykiem kursowym i ryzykiem spory procentowej

Ryzyko finansowe wynika z możliwości zrealizowania dochodu różniącego się od oczekiwanego dochodu. Ryzyko jest nieodzownym elementem w procesach finansowych . Wiąże się z możliwymi przepływami pieniężnymi, które płaci i otrzymuje podmiot i wynika z powiązania tego podmiotu z otoczeniem, zwłaszcza z rynkiem finansowym. Jednym z głównych rodzajów ryzyka finansowego jest ryzyko rynkowe jest to ryzyko spowodowane zmianami cen na rynkach, zwłaszcza na rynkach finansowych. Dwoma podstawowymi rodzajami ryzyka rynkowego są:
• ryzyko stopy procentowej (wynikające ze zmian stopy procentowej);
• ryzyko kursu walutowego (wynikające ze zmian kursu walutowego).
Ważne są następujące zasady:
• wzrost rynkowej stopy procentowej powoduje spadek wartości płatności o stałym oprocentowaniu – niekorzystne dla otrzymującego te płatności (strona długa) i korzystne dla dokonującego tych płatności (strona krótka);

• spadek rynkowej stopy procentowej powoduje wzrost wartości płatności o stałym oprocentowaniu – korzystne dla otrzymującego te płatności (strona długa) i niekorzystne dla dokonującego tych płatności (strona krótka);

• aprecjacja obcej waluty względem waluty krajowej powoduje wzrost (liczony w krajowej walucie) wartości płatności denominowanych w obcej walucie – korzystne dla otrzymującego te płatności (strona długa, np. eksporter) i niekorzystne dla dokonującego tych płatności (strona krótka, np. importer);
• deprecjacja obcej waluty względem waluty krajowej powoduje spadek (liczony w krajowej walucie) wartości płatności denominowanych w obcej walucie – niekorzystne dla otrzymującego te płatności (strona długa, np. eksporter) i korzystne dla dokonującego tych płatności (strona krótka, np. importer).
Ryzyko stopy procentowej można określić jako zagrożenie wynikające z niekorzystnego wpływu zmiany rynkowych stóp procentowych przy posiadanej przez Bank strukturze aktywów i pasywów. Ryzyko związane ze zmienną stopą procentową definiuje się jako niebezpieczeństwo, że różnica między kwotą otrzymanych z tytułu kredytów a płaconych odsetek z tytułu depozytów, przy zmianach rynkowej stopy procentowej, ulegnie zmniejszeniu na skutek różnej elastyczności dopasowania się do nowych stawek oprocentowania różnych pozycji bilansowych, tzn. ,że różne pozycje bilansowe reagują w różnym stopniu i w różnym czasie na zmianę rynkowej stopy procentowej. Np. elastyczność reagowania oprocentowania środków na rachunkach a’vista jest mniejsza niż na lokatach terminowych. W najszerszym rozumieniu ryzyka stopy procentowej rozróżnia się ryzyko związane z aktywami i pasywami o zmiennej i stałej stopie procentowej. Ryzyko przypisane zmiennej stopie procentowej rozumiane jest jako przybliżanie się do 0 różnicy między kwotą otrzymanych a płaconych odsetek przy zmianach rynkowej stopy procentowej na skutek różnego stopnia elastyczności w procesie dopasowywania się różnych pozycji bilansowych do nowych stawek oprocentowania. Drugi rodzaj ryzyka stopy procentowej jest związany z gospodarką aktywami i pasywami o stałej stopie procentowej. W praktyce określa się je jako ryzyko inwestycji. Może ono wystąpić gdy bank będzie musiał odpisać w ciężar strat część wartości papierów wartościowych o stałym oprocentowaniu.
Ogólne podwyższenie oprocentowania w przypadku kiedy równocześnie została zawarta umowa kredytowa o stałym oprocentowaniu, może doprowadzić do trudności finansowych, jeśli równocześnie operacje pasywne będą powiązane z oprocentowaniem zmiennym (dotyczy to zwłaszcza wkładów oszczędnościowych).
Stopień ryzyka stóp procentowych, jakiemu poddawany jest bank, może być w pewnym stopniu kontrolowany:
• można dopasowywać aktywa z pasywami – angażować zasoby wrażliwe na stopy procentowe w takie aktywa , które także są wrażliwe na stopy procentowe.
• korzystać z układających się w cykl zmian stóp procentowych, kojarząc portfele w odpowiedni sposób.
Stopień ryzyka to iloraz wrażliwych na stopy procentowe aktywów i wrażliwych na stopy procentowe pasywów.
Przyczyną występowania tego ryzyka jest nierównomierna elastyczność dostosowywania się do zmian rynkowej stopy procentowej po stronie aktywów i pasywów. Zmiany stopy procentowej mogą bowiem dotyczyć zarówno udzielonych kredytów jak i oprocentowania przyjmowanych depozytów, ryzykiem ich niekorzystne ukształtowanie się zmniejsza zyski banku.
Wyróżniamy dwa podstawowe typy ryzyka stopy procentowej:
• ryzyko dochodu :odnoszące się do dochodu odsetkowego netto,
• ryzyko wartości: będące zagrożeniem dla rynkowej wartości kapitału banku.
Jednym ze sposobów zabezpieczania się przed ryzykiem stopy procentowej jest zastosowanie operacji forward rate agreement ( FRA ). Transakcja ta polega na uzgodnieniu między dwoma partnerami transakcyjnymi stałej stopy procentowej nie ulegającej zmianie w czasie trwania operacji ( agreed forwrd rate ) od określonej wartości np. depozytu. Oczekiwania partnerów co do wysokości stopy procentowej są przeciwstawne. We wcześniej uzgodnionym terminie następuje zestawienie ustalonej w umowie FRA stopy procentowej z uzgodnioną stopą relatywną czyli bazowa , np. LIBOR. Jeżeli libor jest większy niż stopa procentowa uzgodniona w FRA, kupiec FRA musi wyrównać swojemu partnerowi różnicę między obiema stopami procentowymi. I odwrotnie – jeżeli libor jest niższy od stopy procentowej ustalonej w FRA, to sprzedawca będzie zobowiązany do wyrównania różnicy. Umowy FRA zawierane są w większości na okres jednego roku i umożliwiają zabezpieczenie się przed wzrastającą stopą procentową, oraz zabezpieczają wkłady przed spadkiem stopy procentowej. Przy stosowaniu FRA korzystający z tej umowy nie ponosi żadnych kosztów. Zobowiązuje się on do utrzymywania stałej stopy procentowej i wprowadzenia ewentualnych różnic.
Możemy również zastosować zabezpieczenie w formie operacji Futures zobowiązanie uczestnika operacji do kupienia lub sprzedaży w określonym terminie towaru czy papieru wartościowego o określonej jakości i ilości według aktualnej ceny giełdowej. Wystawiający kontrakt futures przyjmuje krótką pozycję (short position) i zobowiązuje się do dostarczenia przedmiotu kontraktu w ustalonym terminie. Nabywca kontraktu przyjmuje długą pozycję (long position) i zobowiązuje się do zapłacenia ustalonej ceny po dostarczeniu przedmiotu kontraktu. Wynika z tego,że obie strony kontraktu przyjmują na siebie zobowiązanie.
Trzy rodzaje ustalanie ceny w kontrakcie futures:
• Cena kontraktu futures w dniu zawarcia kontraktu : jest ona ustalona. po wystawieniu kontraktu obowiązuje obie strony i po takiej cenie zostanie zawarta transakcja w przyszłości
• Cena kontraktu futures na rynku : ceny te zmieniają się, co oznacza, że taki sam kontrakt zawarty dzień później ma prawdopodobnie inną cenę, która obowiązuje obie strony
• Cena bieżąca przedmiotu kontraktu na rynku.
Różnica między ceną bieżącą a ceną kontraktu futures nazywa się bazą. W miarę zbliżania się terminu dostawy wartość bazy powinna się zbliżać do zera.
Dochód nabywcy kontraktu futures: gdy cena bieżąca instrumentu pierwotnego (przedmiotu dostawcy) jest wyższa niż cena ustalona w kontrakcie futures, to inwestor uzyskuje dochód równy różnicy między tymi dwiema cenami. Może on kupić instrument pierwotny po cenie ustalonej w kontrakcie (jest to zobowiązanie) i natychmiast sprzedać ten instrument na rynku. Gdy zaś cena bieżąca instrumentu pierwotnego jest niższa niż cena ustalona w kontrakcie, inwestor ponosi stratę.
Dochód sprzedającego kontrakt futures: gdy cena bieżąca instrumentu pierwotnego (przedmiotu dostawy) jest niższa niż cena ustalona w kontrakcie, to inwestor uzyskuje dochód równy różnicy między tymi dwiema cenami. Może on kupić instrument pierwotny na rynku i natychmiast go sprzedać po cenie ustalonej w kontrakcie (jest to zobowiązanie). Gdy zaś cena bieżąca instrumentu pierwotnego jest wyższa niż cena ustalona w kontrakcie, inwestor ponosi stratę. Kontrakty futures mogą być wystawione na różne instrumenty finansowe. Najczęściej spotykane są:
• walutowe kontrakty futures – instrumentem pierwotnym jest waluta innego kraju, tzn. ceną kontraktu jest kurs walutowy
• procentowe kontrakty futures – instrumentem pierwotnym jest oprocentowany papier wartościowy np. obligacja. Procentowe kontrakty są to kontrakty wystawiane na aktywa, których cena zależy wyłącznie od poziomu stóp procentowych. W tej grupie najcześciej wystawiane są kontrakty terminowe, w których aktywami podstawowymi są bony skarbowe i obligacje. Dla takich kontraktów konieczna jest dobra znajomość struktury czasowej stóp procentowych (termin na jaki zawierana jest transakcja oraz okres, którego dotyczy stopa procentowa). W przypadku każdego procentowego kontraktu futures jest określony termin wykupu waloru, który jest przedmiotem dostawy. Na przykład w warunkach kontraktu futures na dostawę bonów skarbowych musi być podany termin wykupu.
• indeksowe kontrakty futures – instrumentem pierwotnym jest indeks rynku.
Kontrakty futures występują także na rynkach towarów, w szczególności na giełdach towarowych. Są to tzw. Towarowe kontrakty futures (zasada funkcjonowania jest taka sama jak w odniesieniu do futures wystawionych na instrumenty finansowe).
Kontraktu futures:
• jest kontraktem standaryzowanym, dla którego ściśle określone są ilość przedmiotu kontraktu i termin dostawy; cena kontraktu negocjowana jest na rynku,
• przez obie strony wnoszony jest depozyt, stanowiący pewien procent ceny kontraktu,
• kontrakt rozliczany jest codziennie.
• występują z reguły na giełdzie,
• dostawa przedmiotu kontraktu nie występuje, gdyż pozycja przyjęta w kontrakcie przez inwestora jest likwidowana przed terminem dostawy przez przyjęcie odwrotnej pozycji,
sposobem zabezpieczania się przed ryzykiem stopy procentowej jest zawieranie umów opcji Opcja jest to umowa między nabywcą a sprzedawcą dająca nabywcy prawo do kupna (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja sprzedaży) instrumentu bazowego przed lub w ustalonym dniu w przyszłości po określonej cenie w zamian za opłatę. Pod koniec okresu na jaki wystawiono opcję prawo związane z opcją kończy się w terminie wygaśnięcia . Opcja jest kontraktem terminowym. Posiadacz opcji nabywa prawo kupna lub sprzedaży instrumentu bazowego. Wystawca opcji jest przeciwną stroną transakcji, czyli jest to sprzedający praw. W handlu opcjami wystawca ma obowiązek kupna lub sprzedaży instrumentu bazowego, jeżeli nabywca opcji tego zażąda. Z kolei posiadacz ma prawo, a nie obowiązek, kupna lub sprzedaży. Czyli posiadacz opcji może dowolnie decydować co zrobić z opcją. Instrumentem bazowym są najczęściej: papiery wartościowe, indeksy giełdowe, stopy procentowe i waluta. Termin wygaśnięcia to termin, w którym opcja musi zostać wykonana najdłuższy okres to 9 miesięcy. Cena wykonania opcji nazywana też ceną bazową to cena realizacji umowy, na którą opiewa opcja, która jest ustalana w momencie wystawienia opcji i nie zmienia się przez cały okres jej ważności. Cena minimalna jaka jest wymagana na opcję jest jej wartością wewnętrzną i określa ona różnicę między wartością opcji i ceną bieżącą instrumentu bazowego. Cena rynkowa (premia opcyjna) to cena jaką należy zapłacić za nabycia opcji. Natomiast cena instrumentu bazowego to wartość rynkowa instrumentu finansowego, na który została wystawiona opcja. Opcja kupna daje jej posiadaczowi prawo kupna instrumentu bazowego pod warunkiem wykonania opcji , czyli po określonej cenie i w ustalonym okresie. Opcja sprzedaży daje jej posiadaczowi prawo sprzedaży Dzięki opcjom ich właściciele mogą nie tylko spekulować na giełdzie, ale przede wszystkim mogą lepiej zabezpieczyć się przed ryzykiem procentowym lub walutowym.
Trzecią z form zabezpieczana przed ryzykiem stopy procentowej jest zastosowanie kontraktu forward. Forward to instrument finansowy, który zobowiązuje dwie strony do zawarcia w przyszłości transakcji na warunkach określonych w kontrakcie. W kontrakcie forward inwestor zobowiązuje się do kupna lub sprzedaży określonego instrumentu bazowego w ustalonym momencie w przyszłości po określonej cenie. Przy wystawianiu kontraktu forward cena jest ustalana w taki sposób, aby bieżąca wartość kontraktu była równa zero. W czasie trwania kontraktu wartość ta może się oczywiście zmieniać. Jeżeli zajdzie sytuacja, w której ceny dobra są wyższe niż w przypadku kontraktu zawartego wcześniej wówczas nowe kontrakty forward zawierane są dla wyższej ceny niż poprzednio. Kontrakt kupna po niższej cenie forward ma wtedy dodatnią wartość rynkową. Oznacza to, że kontrakty te są tak opracowane, że zawsze w momencie wystawienia mają wartość zerową, ale wraz ze zmianą ceny dobra, na które są wystawione ulega zmianie ich wartość rynkowa.
Kontrakty Futures
1. występują z reguły na giełdzie,

2. są kontraktami standaryzowanymi ( ściśle określa się ilość przedmiotu kontraktu i terminu dostawy),

3. termin dostawy określony jest jako cały miesiąc,
4. bardzo często dostawa przedmiotu kontraktu nie występuje, ponieważ pozycja przyjęta przez posiadacza kontraktu jest likwidowana przed terminem dostawy przez przyjęcie odwrotnej pozycji do kontraktu,
5. obie strony transakcji wnoszą depozyt, który stanowi określony procent ceny kontraktu,
6. kontrakty są rozliczane codziennie,
ryzyko w kontrakcie w większości przejmuje giełda.

Kontrakty Forward
1. występują w obrocie pozagiełdowym, na rynku nieregularnym
2. są kontraktami niestandaryzowanymi zawieranymi na zamówienie (obie strony kontraktu ustalają ilość przedmiotu kontraktu i termin dostawy),
3. termin dostawy określany jest jako konkretny dzień,
4. prawie zawsze dochodzi do dostawy przedmiotu kontraktu,
5. zawarcie kontraktu nie wymaga wniesienia depozytu,
6. płatność następuje po dostawie,
ryzyko w kontrakcie ponoszą obie strony kontraktu.Ryzyko walutowe natomiast bywa nazywane mianem ryzyka dewizowego, ryzyka kursowego bądź ryzyka kursowego w obrocie zagranicznym i występuje w związku z transakcjami dokonywanymi w walutach obcych. Należności i zobowiązania banku wyrażone w walutach obcych są przeliczane na walutę krajową według kursu właściwej waluty obowiązującego w danym dniu. Kursy te zmieniają się, zmienia się więc także równowartość istniejących należności i zobowiązań walutowych wyrażona w walucie krajowej. Wzrost kursu walutowego jest korzystny w odniesieniu do należności banku, bo zwiększa się ich kwota wyrażona w walucie krajowej. Jednocześnie jest niekorzystny w odniesieniu do zobowiązań banku wobec innych podmiotów, bo zwiększa się ich równowartość w złotych. Spadek powoduje zjawiska odwrotne.
Istotą ryzyka kursowego jest brak możliwości trafnego przewidywania kierunku zmian kursów walutowych. Zmiany następują często i w różnych kierunkach, więc duże znaczenie finansowe może mieć data zawarcia transakcji, późniejsza, albo wcześniejsza nawet o jeden dzień. Konsekwencje zmiany kursu zależą w dużym stopniu od różnicy kwotowej między płatnościami a wpływami w tej walucie. Gdy należności i zobowiązania banku w określonej walucie są sobie równe, to suma różnic kursowych dodatnich i ujemnych jest zerem, niezależnie od kierunku i skali zmiany kursu – jest to podstawą ograniczania ryzyka kursowego. Neutralizacja ryzyka walutowego polega na równoważeniu pozycji walutowych banku. Przez pozycję walutową banku rozumie się relację określonych jego należności i zobowiązań względem innych.
Rozróżnia się pozycje:
• p. walutowa długa – wartość aktywów w danej walucie przewyższa wartość pasywów w tej walucie, z uwzględnieniem poprzednio określonych pozycji pozabilansowych mających wpływ na pozycję walutową
• p. walutowa krótka – gdy saldo wielkości wskazanych w punkcie poprzednim ma przeciwny znak
• p. walutowa globalna – różnica między sumą wartości wszystkich pozycji długich i krótkich w walutach obcych
• p. walutowa maksymalna – suma wartości bezwzględnych wszystkich pozycji długich i krótkich w walutach obcych.
• p. walutowa otwarta (netto) – saldo wartości wszystkich aktywów i pasywów wykazywanych w danej walucie, z uwzględnieniem kontraktów pozabilansowych.

Wybór waluty kontraktu jest najważniejszym sposobem uniknięcia ryzyka walutowego przy czym jest on trudny do realizacji. Zależy on od wpływu na wybór transakcji, zależy on od siły przetargowej banku i oceny przyszłych zmian kursu walutowego. Jeśli przyjmujemy depozyt to w słabej walucie a jeśli lokujemy to w walucie mocnej. Jeśli banki dokonujące transakcji walutowych nie godzą się na jedną z tych walut narodowych wtedy pozostaje waluta trzecia i każdy z kontrahentów ponosi część ryzyka. Można również zastosować Klauzule waloryzacyjne polegająca przewidują zmianę ceny waluty w trakcie trwania kontraktu. Można także użyć w formie zabezpieczenia Walutowe prawa opcyjnie Dają one możliwość żądania od dłużnika dokonania zapłaty nie tylko w pierwotnej walucie ale co większej ilości walut nazywamy obcymi. Ich ilość, rodzaje oraz kursy ustala się w momencie podpisania kontraktu. Można przyjąć, że waluta narodowa nigdy nie będzie walutą opcyjną. W terminie wygasłości bank wierzyciel może żądać zapłaty w takiej walucie, która najmniej lub najbardziej obniżyła swoją wartość w stosunku do innych walut opcyjnych. Wierzyciel nie w każdej sytuacji ma zapewnioną ochronę, ale jego strata jest ograniczona stratą operacji waluty narodowej w stosunku do najsilniejszej waluty opcyjnej. Z drugiej strony strata kursowa nie wystąpi, jeżeli istnieje choć jedna waluta, która nie obniżyła swojej wartości co do waluty krajowej. Dłużnik ponosi ryzyko niekorzystnego rozwoju sytuacji na rynkach walutowych i nie ma szans na osiągnięcie zysków z kursów walutowych.
Skurczą formą zabezpieczenia się przed ryzykiem jest także zastosowanie Instrumentu kompensaty ryzyka walutowego rozróżniamy trzy podstawowe metody zabezpieczenie
• Przyspieszające i opóźniające płatności.
Mają na celu korygowanie terminów wpływów i płatności. Przyspieszenie i opóźnienie płatności można wykorzystać w wewnętrznych transakcjach przedsiębiorstw, a nie w obrocie z innymi partnerami. Umożliwiają one zarządzanie pozycją gotówkową i ekspozycjami walutowymi tak aby odnosić korzyści z równoważących się pozycji w obrębie danej grupy. Z punktu widzenia zarządzania ryzykiem walutowym przyspieszenie i opóźnienie płatności umożliwia korygowanie przepływów walutowych w celu eliminacji niepotrzebnego obrotu lub w celu wykorzystania oczekiwanych kursów walut.
• Technika cash pooling.
Polega na centralnym wyrównywaniu płynnych środków przedsiębiorstwa. Firmy, które należą do danego poolu przekazują swoje nadwyżki płynne do jednego funduszu, który służy do pokrywania niedoborów innych członków tego zrzeszenia. Możliwości w tej dziedzinie będą zależały od:
liczby zaangażowanych banków prowadzących wspólne konta,
liczby samych kont,
geograficznego rozproszenia tych kont,
oferowanych przez banki usług,
regulacji prawnych.
• Kompensata rozliczenie clearingowe.
Polega na likwidowaniu długiej pozycji walutowej przez import z tego samego obszaru walutowego z dopasowaniem terminów rozliczenia waluty.
- bilateralny : porozumienia pomiędzy dwoma podmiotami w różnych państwach.
- multilateralny: uczestników wzajemnej wymiany jest więcej.

Comments are closed.