zasady funkcjonowania podatku od czynności cywilnoprawnych

zasady funkcjonowania podatku od czynności cywilnoprawnych
PODMIOT OPODATKOWANIA

Podatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych są osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, będące stronami czynności cywilnoprawnych. Podatnikami tego podatku są także spółki wyposażone w osobowość prawną w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego lub akcyjnego. W podatku od czynności cywilnoprawnych mamy również do czynienia z instytucją płatnika. Płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych są
 notariusze – od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego,
 nabywcy rzeczy – od umów sprzedaży, jeżeli nabywca kupuje te rzeczy do przerobu lub do dalszej sprzedaży.
Płatnicy obowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej lub wypłacenie należności od uprzedniego zapłacenia podatku.

Od podatku zwolnione zostały (zwolnienia podmiotowe):
 jednostki samorządu terytorialnego,
 Skarb Państwa,
 państwa obce,
 międzynarodowe organizacje i instytucje,
 podmioty korzystające z przywilejów dyplomatycznych,
 osoby prawne, których statutowym celem jest działalność w sferze wyższej użyteczności publicznej np. ochrona zdrowia, nauki, kultury,
 osoby niepełnosprawne nabywające na potrzeby własne określony sprzęt rehabilitacyjny

Jeżeli jedna ze stron czynności cywilnoprawnej jest zwolniona od podatku, obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na pozostałych stronach.

PRZEDMIOT OPODATKOWANIA

Przedmiotem opodatkowania w podatku od czynności cywilnoprawnych są:
 czynności cywilnoprawne (umowy) wymienione w ustawie o podatku od czynno¬ści cywilnoprawnych,
 zmiany tych umów,
 orzeczenia sądów i ugody, jeżeli wywołują one takie same skutki prawne, jak podlegające opodatkowaniu czynności cywilnoprawne.

Ustawa zawiera grupę czynności cywilnoprawnych wyłączonych z opodatkowania m.in.:
 sprawy alimentacyjne, związane z ubezpieczeniem społecznym, wyborami, zatrudnieniem, świadczeniami związanymi z zatrudnieniem, nauką, zdrowiem,
 umowy sprzedaży nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego zawieranej w związku z realizacją roszczeń wynikających z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie przepisów o ochronie środowiska; umowy sprzedaży rzeczy w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym,
 czynności podlegające przepisom o gospodarce nieruchomościami lub przepisom o autostradach płatnych; podlegające przepisom o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych,
 czynności cywilnoprawne, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności na podstawie odrębnych przepisów jest opodatkowana podatkiem od towarów i usług lub jest zwolniona od tego podatku.
Nowelą z 2003r. całkowicie zrezygnowano z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych umów poręczenia.

Zwolnienia przedmiotowe (niektóre):
1. sprzedaż walut obcych,
2. sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł,
3. sprzedaż bonów i obligacji skarbowych,
4. sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego,
5. sprzedaż papierów wartościowych domom maklerskim i bankom prowadzącym działalność maklerską oraz sprzedaż papierów wartościowych dokonywaną za pośrednictwem domów maklerskich lub banków prowadzących działalność maklerską,

OBOWIĄZEK PODATKOWY

Obowiązek podatkowy powstaje:
 z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, a w przypadku gdy płatnikami są nabywcy rzeczy przeznaczonych do przerobu lub od sprzedaży – z chwilą wypłacenia należności. Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w wykonaniu zobowiązaNia wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, obowiązek podatkowy powstaje:
 z chwilą zawarcia umowy przenoszącej własność
 z chwilą podjęcia uchwały o podwyższeniu kapitału spółki mającej osobowość prawną
 z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego lub zawarcia ugody
 z chwilą powołania się na okoliczność dokonania czynności cywilnoprawnej – jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w ter¬minie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności, a którakolwiek ze stron po upływie tego terminu powołuje się przed organami podatkowymi lub organami kontroli skarbowej na okoliczność jej dokonania; w tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje jedynie w stosunku do podatnika, który powołał się na okoliczność dokonania czynności cywilnoprawnej.
Podatnicy zobowiązani są do złożenia deklaracji (deklaracja PCC-1) w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 14 dni od daty doko¬nania czynności.

PODSTAWA OPODATKOWANIA

Podstawa opodatkowania i stawki podatku określone są odrębnie dla każdej czynności. Maksymalna stawka kwotowa podatku wnosi 38zł – procentowa wynosi 2%. W 0do umów spółek polegających na wniesieniu wkładów do majątku spółki, kapitału zakładowego, pożyczek stawka podatku wynika z taryfy podatkowej (stawka regresywna). W podatku przewidziano stosunkowo szeroki katalog zwolnień podmiotowych jak i przedmiotowych. Z drugiej strony katalog ten ma charakter zamknięty, co oznacza, że jednostki samorządu terytorialnego nie mają możliwości stosowania własnych ulg podatkowych.

Jeżeli jedna ze stron czynności cywilnoprawnej jest zwolniona od podatku, stawki podatku obniża się o 50%. Zapłaty podatku dokonuje się bądź bezpośrednio w kasie właściwego urzędu skarbowego, bądź na rachunek bankowy tego urzędu w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. Organem skarbowym w podatku od czynności cywilnoprawnych są właściwe miejscowo urzędy skarbowe. Konstrukcja podatku przewiduje zwroty po¬datku w terminie do 5 lat jeżeli:
 uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli (nieważność względna),
 nie spełnił się warunek zawieszający, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilno¬prawnej,
 umowa spółki w wyniku ostatecznej decyzji odmawiającej spółce wydania koncesji na podjęcie działalności gospodarczej została rozwiązana,
 podwyższenie kapitału spółki określone w uchwale zarejestrowane zostanie w wysokości niższej, zwrotowi podlega podatek stanowiący różnicę między podatkiem zapłaconym, a podatkiem należnym od podwyższenia kapitału ujawnionego w rejestrze przedsiębiorców,
 nie dokonano wpisu hipoteki do księgi.

STAWKI

Stawki podatku (opłaty) są z reguły proporcjonalne i uzależnione od dwóch czynni¬ków – rodzaju nabytego prawa i rodzaju rzeczy. Podatek od czynności cywilnoprawnych należy do najmłodszych danin publicznych w Polsce. Wprowadzono go w roku 2001 częściowo w miejsce opłaty skarbowej. W zamyśle autorów podatek miał stanowić dochód powiatów samorządowych, ostatecznie jednak stał się dochodem własnym gmin.
Konstrukcja podatku należy do jednej z najciekawszych w polskim systemie danin publicznych. Podatek odziedziczył po opłacie skarbowej zarówno stawki kwotowe (19 zł i 38 zł) jak i stawki proporcjonalne (0,1%, 1%, 2%). Katalog stosowanych rozwiązań fiskalnych zamyka jedyny w Polsce, i jeden z nielicznych na świecie, przypadek zastosowania stawki podatko¬wej regresywnej, która dodatkowo charakteryzuje się zróżnicowaną rozpiętością szczebli taryfy podatkowej. Do wyjątkowych rozwiązań należy również katalog wyłączeń z opodatkowania i zwolnień podmiotowych częściowo identycznych, co zrozumiałe, ze stosowanymi w opłacie skarbowej. Z punktu widzenia systemu danin publicznych zajmuje on miejsce szczególne, które trudno jednoznacznie sklasyfikować używając tradycyjnych definicji (tylko wspomnijmy o trwającej od dziesięcioleci dyskusji na temat ekwiwalentnego charakteru takiego podatku, co przybliżałoby go raczej do opłat). Szczególne miejsce tego podatku w systemie danin publicznych wynika również z faktu uzupełniającego charakteru tej daniny względem nie tylko opłaty skarbowej, ale co ważniejsze, podatku od towarów i usług - dokonanie czynności opodatkowanej lub zwolnionej z podatku od towarów i usług jest równoznaczne w wyłączeniem z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Oczywistość zasady wyłączania z opodatkowania czynności objętych innymi podatkami, w tym przypadku wywołuje skutek w postaci np. zwiększania dochodów budżetu państwa kosztem dochodów samorządowych np. w przypadku, gdy ustawodawca rozszerza zakres stosowania podatku od towarów i usług VAT o czynności cywilnoprawne wcześniej z tego podatku wyłączone.

Comments are closed.