REGIONY STRUKTURALNIE NIEDOSTOSOWANE I OBSZARY PROBLEMOWE

REGIONY STRUKTURALNIE NIEDOSTOSOWANE I OBSZARY PROBLEMOWE

W literaturze i publicystyce ekonomicznej od dawna podkreślano kwestie regionów słabo rozwiniętych lub zacofanych. Obok tych regionów obejmujących obszary słabo zainwestowane, nisko uprzemysłowione pojawiły się regiony strukturalnie niedostosowane lub problemowe. Niedostosowanie może dotyczyć regionów niedostosowanych do makrostruktury gospodarki oraz regionów wewnętrznie źle ustrukturyzowanych. Pojawienie się regionów strukturalnie niedostosowanych jest zjawiskiem o wiele bardziej złożonym aniżeli występowanie regionów słabo rozwiniętych. Wiąże się to z tym, że regionami problemowymi stały się regiony uprzemysłowione o dużym zainwestowaniu i o bogatych zasobach wysoko wykwalifikowanych kadr.

Regiony strukturalnie niedostosowane obejmują:
• regiony o dominacji przestarzałego przemysłu,
• regiony słabo rozwiniętego rolnictwa,
• regiony wtórnego zacofania,
• regiony potencjalnie problemowe,

Regiony strukturalnie niedostosowane stają się problemowymi albowiem:
• w wyniku struktury swojej gospodarki mają ograniczone możliwości rozwoju,
• nie wykorzystują w pełni posiadanych zasobów,
• obniżają efektywność gospodarowania,
• odznaczają się silną degradacją środowiska,
• wykazują pogarszające się warunki życia ludności,

Szczególnej troski wymagają stare okręgi przemysłowe, w których obserwujemy:
• zbyt wolna zmiana sposobu i struktury produkcji,
• utratę znaczenia podstawowych gałęzi czy branż przemysłu,
• przekroczenie optymalnej skali produkcji,
• nienadążanie za postępem technicznym,
• dekapitalizacja majątku trwałego,

Prowadzenie aktywnej polityki regionalnej wymaga zróżnicowanych narzędzi i środków w odniesieniu do poszczególnych typów obszarów problemowych. Wyróżnić należy obszary problemowe w skali krajowej i regionalnej. W praktyce wyróżnia się obszary problemowe jednofunkcyjne (wyznaczone na podstawie jednego zjawiska) i wielofunkcyjne (wyznaczone na podstawie kilku zjawisk).

Do jednofunkcyjnych obszarów problemowych zaliczamy:

1. Obszary ekologicznego zagrożenia.
Obszary ekologicznego zagrożenia wyznaczane są na podstawie stanu następujących elementów środowiska:
• wody,
• powietrza,
• gleby,
Kryterium dla wyróżnienia konkretnych obszarów jest:
• przekroczenie dopuszczalnych stanów normatywnych co najmniej dwóch elementów środowiska,
• wielokrotne przekroczenie dopuszczalnego stanu normatywnego tylko jednego elementu,
W Polsce wyróżniono 27 obszarów ekologicznego zagrożenia. Występują głównie wokół dużych aglomeracji miejsko-przemysłowych w Polsce południowej i częściowo centralnej.

2. Obszary o najniższym poziomie życia ludności.
Obszary o najniższym poziomie życia ludności wyznaczono na podstawie analizy kilkunastu wskaźników charakteryzujących bezpośrednio lub pośrednio poziom i warunki życia ludności w poszczególnych gminach. Wskaźniki te dotyczyły:
• dochodów ludności,
• warunków mieszkaniowych,
• wskaźników z zakresu ochrony zdrowia i opieki społecznej,
• wskaźników z zakresu oświaty, edukacji, kultury i niektórych usług,
Na podstawie tych wskaźników stwierdzono, że obszary o najniższym poziomie życia ludności koncentrują się głównie w województwach warmińsko-mazurskim, podlaskim, mazowieckim, podkarpackim, świętokrzyskim i dolnośląskim.

3. Obszary dysproporcji rozwoju.
Za obszary dysproporcji rozwoju uznano niektóre ośrodki miejsko-przemysłowe wskazujące dużą koncentrację ludności i niedorozwój w zakresie infrastruktury gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. Dotyczy to głównie większych aglomeracji w Polsce.

4. Obszary dekapitalizacji majątku trwałego.
Obszary dekapitalizacji majątku trwałego wyznaczono na podstawie wskaźników amortyzacji środków trwałych produkcyjnych. Obszary te koncentrują się głównie w południowej Polsce w województwie dolnośląskim i małopolskim. Najniższe wskaźniki dekapitalizacji wykazują południowe powiaty województwa dolnośląskiego.

5. Obszary wysokiego bezrobocia.
Za obszary wysokiego bezrobocia uznano wszystkie jednostki w których stopa bezrobocia przekracza wskaźnik krajowej stropy bezrobocia. Występują one głównie w Polsce północnej i częściowo zachodniej.

6. Obszary zagrożone deficytem wody.
Specyficznymi obszarami są obszary zagrożenia deficytem wody dla rolnictwa, przemysłu i ludności. Największe obszary deficytu wody dla rolnictwa w Wielkopolsce, na Kujawach i Podlasiu. Wśród obszarów zurbanizowanych obszarami deficytu wody są Górny Śląsk, obszar Sudecki i aglomeracja szczecińska.

7. Obszary niewykorzystywanych szans dla rozwoju gospodarki żywnościowej.
Obszarami problemowymi są również tereny rolnicze wykazujące niedorozwój produkcji rolnej w stosunku do istniejących możliwości związanych z warunkami naturalnymi. wyznaczanie tych obszarów oparto na porównaniu rozmiarów produkcji rolnej ze wskaźnikiem tzw. waloryzacji rolniczej przestrzeni (bonitacja gleb, nasłonecznienie, poziom opadów). Do obszarów niewykorzystywanych szans dla rozwoju gospodarki żywnościowej zaliczono m.in. obszary zamojsko-sandomierski, olsztyńsko-elbląski, rejon Miechowski, dolnośląski, sudecki, pyrzycki.

8. Obszary dysproporcji rozwoju turystyki.
Za obszary dysproporcji rozwoju turystyki uznano zarówno tereny przeciążone ruchem turystycznym jak i też obszary o niewykorzystanych możliwościach dla rozwoju turystyki. Obszary przeciążone ruchem turystycznym:
• część tatr,
• część wybrzeża gdańskiego, szczecińskiego,
Obszary o niewykorzystanych możliwościach:
• podgórze karpackie,
• pojezierze pomorskie,
• ziemie lubuskie,

Odrębnym bardzo skomplikowanym zjawiskiem jest występowanie wielofunkcyjnych obszarów problemowych. Wyróżniamy 3 grupy tych obszarów:
• Obszary konfliktów i dysproporcji funkcjonalnych (ekologia, deficyt wody, dysproporcje rozwoju, dekapitalizacja majątku trwałego). Obszary te występują w granicach największych aglomeracji miejsko-przemysłowych.
• Obszary o niewykorzystywanych możliwościach rozwoju (niewykorzystane szanse dla rozwoju gospodarki żywnościowej, niedorozwój turystyki). W Polsce dotyczy to regionu zamojsko-sandomierskiego,
• Obszary depresji społeczno-gospodarczej (wysoko stopa bezrobocia, najniższy poziom życia ludności). W Polsce dotyczy to szczególnie regionu białostockiego i regionu sudeckiego,

Obszary problemowe skupiały w 1998r. 14mln mieszkańców i powierzchnię 60 tyś.km2.

Comments are closed.