Bierna a aktywna polityka przestrzenna jednostki terytorialnej

Bierna a aktywna polityka przestrzenna jednostki terytorialnej

Niezależnie od przyjętych celów specyficznych dla każdej jednostki terytorialnej, polityka
przestrzenna może być prowadzona w sposób bierny lub aktywny.

Bierna polityka przestrzenna realizowana jest przez decyzje ustalające warunki zabudowy i
zagospodarowania przestrzennego oraz innych decyzji administracyjnych. Organ
administracyjny -np: władze miasta wykorzystują swoje uprawnienia władcze do sterowania
rozwojem w kierunku określonym w planie zagospodarowania przestrzennego. Decyzje
podejmowane są jedynie wtedy, gdy znajdzie się inwestor występujący o ustalenie
warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla planowanej inwestycji.
Władze gminy zachowują się biernie. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego gminy oraz szczegółowe, miejscowe plany dla wybranych obszarów są
traktowane jako główne, a często jedyne instrumenty realizacji polityki przestrzennej.
Sporadycznie natomiast władze samorządowe wykorzystują inne możliwe instrumenty
realizacji przyjętych celów tej polityki. Powoduje to, że szczególnie w sytuacji ograniczonych możliwości finansowych i budżetów gmin opracowane Studia uwarunkowań i plany
miejscowe mogą stać się mało skutecznym i nieefektywnym instrumentem stymulowania
rozwoju jednostki terytorialnej, a w skrajnym przypadku martwym dokumentem.
Najważniejszą cechą biernej polityki przestrzennej jest koncentracja na określeniu celów
polityki oraz kierunków zagospodarowania przestrzeni w danej jednostce. Mniejsze
zainteresowanie (albo jego całkowity brak) wiąże się z wdrażaniem działań i instrumentów
umożliwiających osiągnięcie założonego celu. Często też pomija się analizę kosztów
osiągnięcia celu. Bierna polityka przestrzenna na poziomie gmin i województw w Polsce
była typowa w gospodarce centralnie zarządzającej.

Aktywna polityka przestrzenna (w krajach rozwiniętych) jednostki terytorialnej zakłada
oczywiście określenie kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz celów polityki
przestrzennej i ich realizację. Kierunki i cele określane są np.: w Planie zagospodarowania
przestrzennego gminy. Władze samorządowe stają się jednak czynnym uczestnikiem procesu
zagospodarowania przestrzeni. Wykorzystując mechanizmy rynkowe oraz posiadanie
osobowości prawnej, wspólnie z innymi podmiotami podejmują działania inwestycyjne na
rynku nieruchomości.
Działają na rzecz “rozpalania ognisk inwestycyjnych” i aktywnie kreują wzrost atrakcyjności
lokalizacyjnej wybranych obszarów zgodnie z przypisanymi prawem obowiązkami
(zadaniami własnymi) władze jednostki aktywnie podnoszą wyposażenie terenu w
infrastrukturę techniczną, poszukując możliwości finansowania wykorzystują
obligacje, pożyczki, środki pomocowe, preferencyjne kredyty. Właściwe przygotowanie
pod względem prawnym (wyjaśniona jasna sytuacja własnościowa gruntów) i odpowiednio
uzbrojone tereny oferują inwestorom. Mogą współdziałać z sektorem prywatnym, tworząc
warunki inwestowania w określonym miejscu. Tak rozumiana aktywna polityka przestrzenna
jest zbliżona do urbanistyki operacyjnej. Obok etapu planowania wykorzystuje ona
wszystkie pozostałe funkcje zarządzania, tzn. Nie ogranicza się do wytyczania celu
(“słusznego kierunku”), ale określa warunki, możliwości i wskazuje instrumenty ich realizacji
Cechami aktywnego sposobu prowadzenia polityki przestrzennej gminy miejskiej są:
• nacisk na wdrażanie ustalonych celów polityki przestrzennej, poszukiwanie skutecznych
i efektywnych instrumentów wdrożenia,
• analiza kosztów realizacji celów, zabezpieczenie środków finansowych, połączenie wybranych celów z możliwościami finansowymi i organizacyjnymi, wykorzystywanie zasad zarządzania projektami w realizacji projektów rozwoju przestrzennego i powiązanych z nimi programów działania,
• wykorzystywanie rozbudowanego zestawu instrumentów urbanistycznych i marketingowych, które – w postaci spójnych programów działania – pozwalają władzom miejskim aktywnie oddziaływać na przekształcenia zagospodarowania przestrzennego oraz ułatwiają realizację infrastruktury
• stosowanie rynkowych instrumentów gospodarki gruntami zapewniających zwiększenie środków na realizację celów rozwoju miasta,
• podejmowanie działań prewencyjnych, nie dopuszczających do wystąpienia ograniczeń rozwoju miasta,
• podejmowanie aktywnych działań na rzecz łączenia różnych zewnętrznych źródeł finansowania w realizacji programów rozwoju przestrzennego, w tym realizacji rozwoju infrastruktury technicznej i społecznej.

Comments are closed.