Kryteria podziału ryzyka.

Kryteria podziału ryzyka.

W literaturze spotyka się wiele różnych klasyfikacji ryzyka ponieważ mamy do czynienia z ogromem jego rodzajów i wszelkiego typu klasyfikacji . Poniżej zostały przedstawione najczęściej spotykane rodzaje ryzyka :

Ogólny podziała ryzyka:

 ryzyko właściwe – związane z działaniem prawa wielkich liczb i odnoszące się do zjawisk o charakterze katastroficznym, jak pożary, powodzie, itp.,
 ryzyko subiektywne – związane z niedoskonałością człowieka, który subiektywnie ocenia prawdopodobieństwo wystąpienia pewnych zjawisk w przyszłości,
 ryzyko obiektywne – forma absolutna niepewności, która jest związana z niemożliwością przewidzenia rozwoju niektórych zjawisk,

Podział ryzyka ze względu na rodzaj ryzyka związanego z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa:

 ryzyko stałe (niezmienne) – dotyczy całego systemu gospodarczego (poziom inflacji, bezrobocia itp.)
 ryzyko niestałe (zmienne) – dotyczy danego przedsiębiorstwa (strajki, zagrożenie upadłością, itp.)

Podział ryzyka w związku z decyzjami rozwojowymi firmy:

 ryzyko projektu – związane z technicznymi warunkami realizacji projektu (np. rozwiązanie sprawdzone w jednej firmie nie sprawdza się w drugiej, gdzie jest większa skala produkcji),
 ryzyko firmy – związane z błędną oceną przez firmę inwestującą przyszłych warunków rynkowych (np. przyjęcie nierealnego poziomu rotacji należności w dniach wskutek błędnych kalkulacji),
 ryzyko właścicieli – wynikające z braku zainteresowania właścicieli różnicowaniem kierunków rozwoju firmy, które prowadzi do zminimalizowania ryzyka działalności gospodarczej,

Podział ryzyka ze względu na czynniki kształtujące ryzyko :

 ryzyko systematyczne (zewnętrzne) – determinowane przez siły zewnętrzne i nie podlegające kontroli podmiotu, który jest w jego zasięgu: ryzyko to jest związane z siłami przyrody, a także z warunkami ekonomicznymi danego rynku oraz rynku globalnego (np. zmianą pogody, inflacją, bezrobociem); ten typ ryzyka nie może być wyeliminowany przez inwestora, a za zasadnicze jego źródła uznaje się zmiany stopy procentowej, inflacji, przepisów podatkowych, sytuacji polityczno-ekonomicznej. Ryzyko systematyczne możemy podzielić na wiele ryzyk szczegółowych z uwagi na czynniki, które powodują zakłócenia i zagrożenia celu działania:
• ryzyko stopy procentowej (interest rate risk) – występuje w związku ze zmianami stóp procentowych na rynku; zmiany te wpływają na wahania poziomu dochodów uczestników rynku i niestabilność wartości instrumentów finansowych opartych na stopie procentowej,
• ryzyko walutowe (foreign exchange risk) – związane ze zmianą kursów walutowych i pojawiające się wówczas, gdy pieniądz będący w posiadaniu określonego podmiotu jest denominowany w walucie innego niż waluta kraju tego podmiotu; zmiany kursów są przyczyną tego, że stopy zwrotu wyrażone w dwóch różnych walutach nie są takie same,
• ryzyko rynku (market risk) – występuje na rynku akcji i wynika z faktu, że ceny pojedynczych akcji zależą w pewnym stopniu od ogólnej sytuacji na rynku,
• ryzyko siły nabywczej (inflation risk) – związane ze zjawiskiem inflacji i występuje wtedy, gdy w pewnym okresie dochodzi do zmiany siły nabywczej pieniądza w związku z inflacją,
• ryzyko polityczne (political risk) – powstające w efekcie decyzji władz rządzących mający duży wpływ na sytuację podmiotów gospodarczych,
• ryzyko wydarzeń (event risk) związane z możliwością wystąpienia nieoczekiwanych zdarzeń, które maja wpływ na sytuację określonego instrumentu finansowego, ale nie mają wpływu na ogólną sytuację na rynku,
 ryzyko specyficzne (niesystematyczne, wewnętrzne) – obejmuje obszar działania danego podmiotu i może być prze ten podmiot kontrolowane; za przyczynę tego ryzyka uznaje się: zarządzanie firmą, konkurencję, dostępność surowców, płynność bankructwo firmy. Ryzyko specyficzne możemy podzielić na:
• ryzyko niedotrzymania warunków (default risk) – wynika z faktu niedotrzymania warunków umowy przez emitenta określonego instrumentu finansowego,
• ryzyko zarządzania (management risk) – powstaje w związku ze złym zarządzaniem przedsiębiorstwem, które jest emitentem instrumentu finansowego, co prowadzi do niekorzystnych cen tego instrumentu,
• ryzyko biznesu (business risk) – związane ze zmiennością dochodów uzyskanych przez emitenta instrumentu finansowego, co wpływa na cenę tego instrumentu,
• ryzyko finansowe (financial risk) – efekt korzystania z kapitału obcego do finansowania działalności; przy dużym udziale kapitałów obcych istnieje zagrożenie, ze firma nie będzie w stanie wywiązać się z e swoich zobowiązań,
• ryzyko bankructwa (bankruptcy risk) – wynika z ryzyka niedotrzymania warunków i ryzyka finansowego, czego efektem może być upadłość firmy,
• ryzyko rynkowej płynności (liquidity risk) występuje w przypadku posiadania przez formę instrumentów finansowych o niewielkim rynku, które trudno sprzedać po spodziewanej cenie,
• ryzyko zmiany ceny (holding period risk) szczególny przypadek ryzyka stopy procentowej, który dotyczy obligacji; występuje wówczas, gdy posiadacz obligacji zamierza je sprzedać przed terminem wykupu i wystawia się na ryzyko straty związanej za zmiana ceny obligacji ze względu na zmianę stopy procentowej,
• ryzyko reinwestowania (reinvestment risk) – występuje wówczas, gdy środki uzyskane z posiadania instrumentu finansowego są reinwestowane przy innej stopie procentowej niż stopa zwrotu z instrumentu,
• ryzyko wykupu na żądanie (call risk) – związane z instrumentem finansowym, który może zostać wykupiony na żądanie, niekorzystny układ stóp procentowych może sprawić, że jedna ze stron kontraktu może znaleźć się w niekorzystnej sytuacji,
• ryzyko zmienności (convertibility risk) – dotyczy instrumentu, który może ulec zmianie na inny instrument (np. obligacje zmienne) i następuje to w sytuacji niekorzystnej dla posiadacza instrumentu,

Podział ryzyka ze względu na kryterium niepewności:

 ryzyko niepewności czasu
 ryzyko niepewności miejsca,
 ryzyko niepewności wystąpienia
 ryzyko niepewności skutku,

Podział ryzyka ze względu na kryterium ubezpieczeniowe:

 ryzyko osobowe,
 ryzyko majątkowe,

Podział ryzyka ze względu na kryterium postępu:

 ryzyko statyczne – ryzyko statyczne występuje niezależnie od postępu technicznego i związane jest z występowaniem takich zjawisk jak: sztormy, cyklony czy też wybuch wulkanów
 ryzyko dynamiczne – ryzyko dynamiczne natomiast związane jest z wszelkimi zmianami typu technicznego, ekonomicznego bądź organizacyjnego. Jest ono wynikiem szeroko rozumianego postępu cywilizacyjnego świata.

Podział ryzyka z punktu widzenia przedsiębiorstwa i jego uczestnictwa w rynku kapitałowym :

 ryzyko rynkowe – ryzyko poniesienia straty w wyniki zmiany wartości aktywów będących przedmiotem obrotu i znajdujących się w posiadaniu przedsiębiorstwa. Możemy tu wyróżnić następujące rodzaje ryzyka:
• ryzyko kursowe,
• ryzyko stóp procentowych,
• ryzyko płynności stóp procentowych,
• ryzyko cen towarów,
• ryzyko wycofania kapitału,
• ryzyko bankructwa,

 ryzyko kredytowe – ryzyko straty finansowej w sytuacji, gdy firma, z którą współpracuje instytucja finansowa, zaprzestaje spłaty zobowiązań, ryzyko to definiuje się często jako prawdopodobieństwo niewypełnienia przez kontrahenta warunków jednego lub wielu kontrahentów z powodu niemożności wywiązania się z zobowiązań finansowych. Możemy tu wyróżnić następujące rodzaje ryzyka:

• ryzyko kraju,
• ryzyko upadłości,
• ryzyko płynności firmy,
• ryzyko koncentracji,
• ryzyko drugiej strony transakcji,

 ryzyko operacyjne – jedna z najbardziej pojemnych kategorii ryzyka: w publikacjach definiuje się je jako ryzyko poniesienia straty w wyniku działania niesprawnych systemów, niewystarczającej kontroli, błędu człowieka lub niewłaściwego zarządzania. Możemy tu wyróżnić następujące rodzaje ryzyka:

• ryzyko organizacyjne,
• ryzyko kontroli,
• ryzyko systemowe,
• ryzyko defraudacji,
• ryzyko katastroficzne,
• ryzyko utraty reputacji,
• ryzyko regulacyjne,
• ryzyko administracyjne,

 ryzyko prawne – związane z możliwością poniesienia strat w wyniku prowadzenia przez przedsiębiorstwo działalności wykraczającej poza ramy odpowiednich przepisów prawnych lub regulacji i obejmujące niemożność wyegzekwowania warunków kontraktu.
 ryzyko biznesowe – związane z prowadzoną przez przedsiębiorstwo działalnością gospodarczą i powstaje w wyniku określonych decyzji inwestycyjnych dążących do realizacji określonej strategii rozwoju firmy. Możemy tu wyróżnić następujące rodzaje ryzyka:

• ryzyko sprzedaży,
• ryzyko reputacji,
• ryzyko nowego produktu,
• ryzyko konkurencji,
• ryzyko jakości produktów,
• ryzyko środowiska gospodarczego,

W zarządzaniu projektami inwestycyjnymi rzeczowymi warto zwrócić uwagę na następujące rodzaje ryzyka :

 ryzyko czasu (terminu) – jednym z najważniejszych problemów w decyzjach inwestycyjnych jest osiągnięcie projektowanych efektów w określonym czasie. Wszelkie analizy efektywności projektów inwestycyjnych zakładają bowiem określone terminy: kredytowania inwestycji, harmonogramu nakładów, okresu życia projektu czy czasu zwrotu nakładów. Wszelkie opóźnienia, z reguły powodują dodatkowe koszty dla inwestora (np. związane z zamrożeniem środków czy karami umownymi), ale powodują także negatywne skutki dla innych uczestników procesu inwestycyjnego.
 ryzyko niewypłacalności inwestora – niewypłacalność polegająca na opóźnieniu spłaty zobowiązań za zrealizowane etapy inwestycji (zgodnie z umownym rozliczaniem prac), bądź na przerwaniu inwestycji (zerwaniu umowy) jest z reguły bardzo dotkliwa dla wykonawcy. Inwestycja przerwana w fazie budowy ma na ogół niższą wartość rynkową od środków zainwestowanych w jej budowę. Ryzyko związane z przerwaniem inwestycji dotyka przede wszystkim wykonawców, np. budowlanych, ale również banki kredytujące inwestycje,
 ryzyko związane z finansowaniem inwestycji – realizacja większych przedsięwzięć wymaga z reguły korzystania z obcych środków finansowych, które mogą przyjmować różne formy. Po stronie funduszobiorcy ryzyko sprowadza się głównie do konsekwencji wywołanych trudnościami w obsłudze długu. Po stronie funduszodawcy ryzyko wiąże się z możliwością niewyegzekwowania należnych wpłat.
 ryzyko braku doświadczenia głównych uczestników procesu inwestycyjnego – każdy z podstawowych uczestników procesu inwestycyjnego (inwestor, projektant, inspektor nadzoru budowlanego, technolog,…) może nie posiadać wystarczających kwalifikacji i odpowiedniego doświadczenia do prowadzenia prac w projektowanym przedsięwzięciu inwestycyjnym i z tego powodu może popełniać błędy. Z uwagi na nieodwracalność i niepowtarzalność procesu inwestycyjnego błędy popełnione w trakcie jego projektowania i realizacji mają duży wpływ na poziom ryzyka inwestycyjnego.
 ryzyko różnorodności realizatorów – różnorodność podmiotów organizacyjnych, które muszą współpracować przy konkretnym przedsięwzięciu, stwarza ryzyko trudności bądź długotrwałości procesu „dopasowania” partnerów, nabrania wzajemnego zaufania, wypracowania metody podejmowania wspólnych rozstrzygnięć.
 ryzyko doboru wykonawców – ryzyko występuje także w doborze uczestników procesu inwestycyjnego czyli projektanta, technologa, wykonawcy, kierownika budowy czy inspektora nadzoru. Mankamenty tkwić mogą w niewłaściwym doborze osób i zatrudniających je instytucji, w samej procedurze doboru i selekcji uczestników procesu, w tym również w sposobie przeprowadzenia przetargów na projektowanie, roboty budowlane, instalacje i usługi inwestycyjne.
 ryzyko związane z procedurami prawnymi – ryzyko w zarządzaniu projektem inwestycyjnym tkwi również w samej procedurze uzgodnień i opiniowania rozwiązań projektowych. Ryzyko to związane jest z uzyskaniem (i czasem uzyskania) różnego rodzaju pozwoleń niezbędnych do realizacji procesu inwestycyjnego, takich jak: decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu zgodnej z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego, uzgodnienia i opinie dotyczące projektu, które należy uzyskać od władz i instytucji rządowych (sanitarnych, ochrony pracy etc.) uzgodnienia i opinie dostawców mediów (energetyka, wodociągi, kanalizacja, telekomunikacja etc.), decyzja o pozwoleniu na eksploatację obiektu (odbiór). Ryzyko dla inwestycji stanowi wszelkie przedłużanie okresów uzgodnień, wysokość kosztów związanych z uzyskanymi pozwoleniami czy procedury odwołań i wykonania niezbędnych uzgodnień.
 ryzyko ze strony środowiska – niemal każda większa inwestycja wzbudza, pod pretekstem naruszenia prawa, przepisów wykonawczych czy ekologicznych, protesty sąsiadów, organizacji ekologicznych czy innych grup. Mogą one na dłuższy okres wstrzymać realizację czy eksploatację obiektu, a nawet doprowadzić do jego przedwczesnej likwidacji, powodując oczywiście straty.
 ryzyko warunków gruntowych – kolejnym źródłem ryzyka, specyficznym dla inwestycji budowlanych, a rzadziej występującym w produkcji przemysłowej, jest niespodziewane ujawnienie się niesprzyjających warunków geotechnicznych lub wystąpienie złych warunków atmosferycznych. Kłopoty i opóźnienia mogą także wyniknąć, jeżeli natrafi się na stanowisko archeologiczne.
 ryzyko jakości projektu inwestycyjnego – wymagania jakościowe dotyczą i są konsekwencją wszystkich faz procesu inwestycyjnego, przy czym największy wpływ na jakość całej inwestycji mają błędy i usterki w fazach poprzedzających realizację projektu. Ryzyko nie osiągnięcia odpowiedniego poziomu jakości w procesie inwestycyjnym określonego umową silnie wpływa na efektywność inwestycji ze względu na wysokie koszty inwestycji i koszty usterek często niemożliwych do usunięcia.
 ryzyko zmiany kursów – w przedsięwzięciach inwestycyjnych bardzo często kupuje się zagraniczne maszyny, urządzenia, patenty, licencje, surowce, Często również zakłada się sprzedaż na eksport części produkcji. Wahania kursów walutowych wywierają istotny wpływ na skutki finansowe związane ściąganiem i regulowaniem zobowiązań zagranicznych.
 ryzyko związane z zachowaniem menedżerów i podwładnych – o wynikach firmy, w tym będących efektem przedsięwzięć inwestycyjnych, decyduje także jakość menedżerów, ich sposób rozumienia biznesu, etyka, styl kierowania etc., a także jakość pracowników, ich integracja z przedsiębiorstwem i style zachowań. Dopasowanie zespołów pracowniczych i akceptacja menedżera jako przywódcy stanowią podstawę osiągania pożądanej wydajności i jakości pracy, określonych w rachunku opłacalności. Ryzyko przedsięwzięcia inwestycyjnego można rozważać z trzech punktów widzenia:

• ryzyko projektu (pojedynczej inwestycji, ryzyko wyłączne),
• ryzyko przedsiębiorstwa,
• ryzyko właściciela kapitału (tzw. ryzyko systematyczne).

Pomiędzy tymi trzema rodzajami ryzyka istnieje ścisła zależność: ryzyko projektu wpływa na ryzyko firmy, to zaś na ryzyko akcjonariuszy.
 Ryzyko projektu – ryzyko pojedynczej inwestycji zwane ryzykiem projektu rozważa się w sposób wyizolowany, bez uwzględniania innych działalności firmy. Ryzyko projektu można określić jako możliwość zajścia takiej sytuacji, że korzyść rzeczywista z projektu będzie odmienna od oczekiwanej. Wielkość korzyści z inwestycji może różnić się znacznie od oczekiwanej wskutek zmian warunków zewnętrznych i wewnętrznych nie uwzględnionych w momencie projektowania inwestycji albo ich nieprognozowalności. Ryzyko firmy realizującej nową inwestycję nie zawsze jest identyczne z ryzykiem projektu, czy z dotychczasowym ryzykiem firmy. Zależy ono od relacji między korzyściami wynikającymi z projektu, a korzyściami wynikającymi z eksploatacji istniejącego majątku firmy. Nowa inwestycja może zarówno zwiększać, jak i obniżać ryzyko firmy. Silnie dodatnia korelacja przepływów gotówkowych (dochodów) z nowej inwestycji z dotychczasowymi przepływami (dochodami) firmy oznacza, że ryzyko projektu może zwiększać ryzyko firmy. Gdy jednak korelacja między przepływami jest mała lub ujemna, globalne ryzyko firmy po uwzględnieniu projektów inwestycyjnych, może być mniejsze niż ryzyko całkowite samego projektu. Na przykład wprowadzenie do sprzedaży nowego wyrobu odznaczać się może wysokim ryzykiem projektu, jeśli jednak korelacja prognozowanych dochodów wynikających z realizacji tego projektu z aktualnymi dochodami firmy jest ujemna, to realizacja takiego projektu obniża ryzyko firmy i może wpływać stabilizująco na sytuację finansową przedsiębiorstwa. Rezultat ten nosi nazwę efektu ryzyka portfolio. W literaturze przedmiotu rozważa się wiele klasyfikacji i wiele rodzajów ryzyka w zależności od celu przeprowadzanych analiz, rodzajów rozważanej działalności inwestycyjnej, stopnia szczegółowości problemu decyzyjnego itp. Przykładowo, w zależności od grupy czynników stanowiących zagrożenie dla celu danej inwestycji w aktywa kapitałowe, można wyróżnić następujące rodzaje ryzyka.
 Ryzyko polityczne – jest związane ze zdarzeniami i decyzjami politycznymi podejmowanymi w kraju. Do decyzji politycznych, które mogą wpłynąć na rynek kapitałowy (negatywnie lub pozytywnie), można zaliczyć na przykład wynik wyborów prowadzący do zmiany rządzącej opcji politycznej.
 Ryzyko związane z sytuacją na giełdzie papierów wartościowych – wiąże się z ciągłymi ruchami cen papierów wartościowych. Analizy giełdowe prowadzą do wniosku, że ceny zmieniają się zgodnie z trendami. Zmiana kierunku trendu - z rosnącego na malejący i odwrotnie - powoduje dużą niepewność inwestycji, nie można bowiem jednoznacznie wskazać punktu, w którym nastąpi zmiana trendu.
 Ryzyko rynku – przejawia się w wahaniach cen rynkowych. Jest ono związane przede wszystkim ze zmianami cen surowców, cen zaopatrzenia, cen sprzedaży produktów na rynku itp.
 Ryzyko płynności – wiąże się z trudnością likwidacji inwestycji. Przez płynność należy rozumieć czas niezbędny do zamiany posiadanych aktywów (na przykład papierów wartościowych) na gotówkę. Im czas ten jest dłuższy, tym ryzyko płynności jest większe.
 Ryzyko inflacji – wiąże się ze zmianą stopy inflacji. W warunkach wysokiej inflacji może to oznaczać, że dochód z inwestycji nie pokrywa wzrostu kosztów jej utrzymania.
 Ryzyko stopy procentowej – w dużym stopniu jest konsekwencją ryzyka inflacji. Poziom stopy zwrotu zależy od stopy procentowej oferowanej na rynku przez banki. Wzrost stopy procentowej powoduje odpływ kapitału z giełdy i lokowanie go na rachunkach bankowych. Lokaty bankowe są znacznie mniej ryzykowne niż inwestowanie na giełdzie papierów wartościowych. konsekwencją takiej sytuacji jest spadek stopy zwrotu z inwestycji i odwrotnie, obniżenie przez banki stóp procentowych prowadzi do wzrostu atrakcyjności inwestowania papiery wartościowe. Szczególnym przypadkiem ryzyka stopy procentowej jest ryzyko zmiany ceny, często zwane ryzykiem okresu posiadania. Jest ono charakterystyczne dla rynku obligacji wiąże się z sytuacją, w której posiadacz obligacji zamierza ją sprzedać przed terminem wykupu.
 Ryzyko kursów walut – występuje wtedy, gdy instrument finansowy, w który się inwestuje, podlega denominacji w innej walucie niż waluta inwestora. W takiej sytuacji stopa zwrotu wyrażona dwoma różnymi walutami nie jest taka sama. Jeżeli zatem inwestor kupuje instrument finansowy w obcej walucie i następuje deprecjacja kursu walutowego, to jest to sytuacja korzystna dla inwestora. Przy akceptacji kursu walutowego inwestor straci, ponieważ zmaleje nominalna stopa zwrotu z inwestycji.
 Ryzyko niedotrzymania warunków – występuje wtedy, gdy emitent instrumentu finansowego nie dotrzymuje warunków kontraktu. Jeżeli inwestor zakupi obligacje wyemitowane na przykład przez spółkę giełdową, a ta nie wypłaci odsetek lub nie wykona terminowego wykupu obligacji, inwestor poniesie stratę.
 Ryzyko reinwestowania – jest związane z sytuacją, w której dochody inwestora z tytułu posiadania instrumentu finansowego są reinwestowane przy innej stopie procentowej (np. z powodu zmiany stóp procentowych na rynku) niż stopa zwrotu z danego instrumentu finansowego.
 Ryzyko wykupu na żądanie – jest związane z kontraktami terminowymi ora obligacjami. Na przykład, jeżeli inwestor wystawił opcję sprzedaży typu amerykańskiego, którą można zrealizować w dowolnej chwili to, gdy żądanie realizacji tej opcji nastąpi w momencie spadku wartości instrumentu, na który opcja została wystawiona, inwestor poniesie z tego tytułu stratę.
 Ryzyko zamienności – występuje w przypadku instrumentów, które mogą być zamienione na inne instrumenty (w Polsce przykładem takich instrumentów finansowych są obligacje zamienne emitowane przez Skarb Państwa). Ryzyko polega na tym, że zamiana może wystąpi w warunkach niekorzystnych dla inwestora
 Ryzyko finansowe – jest stanem niepewności, który pojawia się w przypadku finansowania inwestycji kapitałem obcym. Korzystanie z kapitału dłużnego prowadzi do dodatkowych obciążeń finansowych związanych z obsługą kredytu. Na ryzyko finansowe duży wpływ mają wahania stopy procentowej, które dość trudno przewidzieć.

Comments are closed.