SZKOŁA KLASYCZNA - HISTORIA MYŚLI EKONOMICZNEJ

SZKOŁA KLASYCZNA – rozwinęła się w Anglii (ponieważ wysunęła się na czoło państw rozwiniętych gospodarczo) w XIX w., przedstawiciele A. Smith i D. Ricardo uważani są za twórców nauki ekonomii. Obaj ekonomiści byli rzecznikami interesów kapitalistów i zwolennikami liberalizmu ekonomicznego.
A. Smith żył i tworzył pół wieku przed Ricardem w dobie kapitalizmu manufakturowego.
Ricardo uważany jest za teoretyka okresu pierwszej rewolucji przemysłowej, a więc przechodzenia z produkcji ręcznej manufakturowej do produkcji fabrycznej, maszynowej.
Klasycy posługiwali się metodą dedukcji czyli rozumowania apriori w oparciu o przyjęte hipotezy metodologiczne, którymi były człowiek ekonomiczny i wolna konkurencja.
Smith sformułował teorię człowieka ekonomicznego (egoista w działaniu gospodarczym).
Klasycy podobnie jak fizjokraci dostrzegali istnienie obiektywnych praw ekonomicznych, ale poszli naprzód w wyjaśnieniu istoty mechanizmu działania tych praw.
U fizjokratów prawa ekonomiczne miały charakter abstrakcyjnych praw natury natomiast u klasyków stają się prawami realnymi związanymi z działalnością gospodarczą ludzi.
Rozważania klasyków cechuje ahistoryczne ujęcie procesów gospodarczych, bo traktują kapitalizm jako ustrój ostateczny, wieczny.
Punktem wyjścia ich analizy była działalność poszczególnych jednostek gospodarczych. Jest to wyrazem indywidualizmu metodologicznego. Dowodzili, że wzrost bogactwa jednostek prowadzi do wzrostu dobrobytu całego społeczeństwa. Dlatego domagali się stworzenia korzystnych warunków dla rozwoju inicjatywy przedsiębiorczości prywatnej, a takie warunki tworzy tylko wolna konkurencja, która jak niewidzialna ręka kieruje życiem społeczno – gospodarczym.

Smith był wykładowcą filozofii moralnej na uniwersytecie w Glasgow. W 1776r. opublikował pracę pt. „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów”, które legło u podstaw ekonomii.
Przedmiot badań ekonomii w ujęciu Smitha stanowi analizę czynników, które przyspieszają lub hamują wzrost bogactwa społecznego (wzrost gospodarczy).
Czynniki wzrostu gospodarczego w ujęciu Smitha:
Najważniejszym czynnikiem wzrostu gospodarczego jest praca ludzka, a o jej znaczeniu w gospodarce decydują ilość osób zatrudnionych w sferze produkcji i wzrost wydajności pracy uwarunkowany postępem technicznym, który obniża koszty produkcji i podnosi wydajność pracy. Drugim ważnym czynnikiem wzrostu gospodarczego jest kapitał, akumulacja kapitału, powiększenie kapitału. Tempo akumulacji kapitału zależy od wysokości stopy zysku i nacisku konkurencji. Ważnym czynnikiem wzrostu gospodarczego jest ziemia jako zasób gruntu, dóbr natury i złóż naturalnych.
Klasycy dowodzili, że w warunkach wolnej konkurencji dokonuje się optymalna alokacja zasobów pracy i kapitału pomiędzy poszczególne gałęzie produkcji i gospodarka rozwija się zgodnie z potrzebami społeczeństwa. Dostosowanie struktury podaży do struktury popytu odbywa się drogą przepływu kapitałów z gałęzi mniej rentownych do bardziej rentownych (popyt wysoki, ceny rosną)
Teoria wartości Smitha i dogmat Smitha
Smith odróżnia wartość użytkową od wartości wymiennej czyli ceny.
WARTOŚĆ UŻYTKOWA – obiektywna zdolność towarów do zaspokojenia potrzeb
WARTOŚĆ WYMIENNA – ilościowy stosunek wymienny jednego towaru na drugi. Jej najwyższą formą jest cena tj. pieniężne wyrażenie wartości towarów.
Smith wysunął trzy koncepcje wartości wymiennej:
1) O wartości wymiennej towarów decyduje ilość pracy zużytej na ich wytworzenie.
2) O wartości wymiennej towarów decyduje ilość pracy, którą można uzyskać w wymianie za swój towar.
3) O wartości wymiennej towarów decydują koszty produkcji, które Smith ujął jako sumę wynagrodzeń czynników produkcji, pracy, kapitału, ziemi, a więc sumę pracy, zysku i renty.
Z trzecią koncepcją wiąże się twierdzenie Smitha nazywane później dogmatem. Ceny towarów składają się z dochodów i rozkładają na dochody. To twierdzenie nie jest słuszne, bo gdyby tak było, to produkt globalny składałby się z samych dochodów, a tak nie jest. Gdyby towary po ich sprzedaży przekształcałyby się w dochody przeznaczone na konsumpcję, to nie byłby środków na odnowienie procesów produkcji. To twierdzenie uniemożliwił Smithowi kontynuowanie rozważań fizjokratów na temat procesów reprodukcji.
Smith później zmienił swoje stanowisko i wprowadził dwa nowe pojęcia dochód brutto i netto.
DOCHÓD BRUTTO – to roczny produkt ziemi i pracy. Współcześnie jest to produkt krajowy brutto, a więc suma wartości wytworzonych w ciągu roku towarów i usług.
DOCHÓD NETTO – jest to ta część dochodu brutto, która może być przeznaczona na konsumpcję bez naruszenia kapitału potrzebnego do odtworzenia procesów produkcji. Współcześnie jest to dochód narodowy czyli produkt krajowy brutto – amortyzacja (Produkt narodowy netto)
PRODUKT NARODOWY BRUTTO – jest to pojęcie szersze od PKB
PKB + transfer dochodów z zagranicy wynikających albo z tytułu własności albo z pracy zagranicą

Poglądy ekonomiczne D. Ricarda
Ricardo był przemysłowcem, działaczem gospodarczym i politycznym. W 1817r. opublikował pracę pt. „Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania”, która przyczyniła się do powstania nauki ekonomii.
Przedmiotem badań ekonomii według Ricarda jest analiza praw, które rządzą produkcją i podziałem wytworzonych dóbr. Ricardo podkreślał, że stosunki podziału zależą od stosunków produkcji czyli od form własności i struktury klasowej społeczeństwa.
Teoria wartości i ceny Ricarda
Ricardo odróżnia wartość użytkową od wartości wymiennej czyli ceny. O wartości wymiennej towarów decydują zdaniem Ricarda:
- rzadkość towarów. Ta sytuacja dotyczy niewielkiej grupy dóbr ekonomicznych np. dzieła sztuki
- nakład pracy potrzebny do wytworzenia towarów. Ta sytuacja dotyczy większości dóbr ekonomicznych
Ricardo w odróżnieniu od Smitha konsekwentnie twierdzi, że o cenie towarów decyduje nakład pracy. Pogląd ten opiera na niewłaściwym ujęciu kapitału. Kapitał ujmuje ahistorycznie, utożsamia go z każdym narzędziem pracy nawet kamieniem człowieka pierwotnego. To nie jest słuszne, w rzeczywistości kapitał jest kategorią historyczną, właściwa dla gospodarki towarowo – pieniężnej.
Ricardo podobnie jak Smith dzieli kapitał na trwały i obrotowy, ale w sposób dokładniejszy przedstawia jego rolę w procesie tworzenia wartości cen towarów. Twierdzi, że wartość towarów określona jest zarówno przez pracę wydatkowaną bezpośrednio na jego wytworzenie jak i wartość kapitału przeniesioną w procesie produkcji na gotowy produkt. Widzi zatem różnicę pomiędzy pracą żywą, a pracą uprzedmiotowioną zawartą w środkach produkcji (kapitale), która jest przenoszona na gotowy produkt albo w jednym cyklu jeżeli chodzi o kapitał obrotowy, albo w kilkunastu cyklach produkcyjnych jeśli chodzi o kapitał trwały.
Ricardo wskazuje, ze wielkość wartości wymiennej nie jest stała, ze zmienia się wraz z postępem technicznym, który podnosi wydajność pracy.
Formułuje twierdzenie nazwane prawem Ricarda, że wartość wymienna towarów jest wprost proporcjonalna do nakładów pracy, a odwrotnie proporcjonalna do wydajności pracy. Ricardo jako pierwszy odróżnia wartość od wartości wymiennej czyli ceny lecz nie dostrzega, że cena jest rynkową postacią wartości, która jest kategorią produkcji i jej poziom zależy od kosztów produkcji.
Cena jest kategorią rynkową z rynkową postacią wartości i zależy nie tylko od kosztów produkcji, ale również od warunków rynkowych, a więc wahań popytu i podaży i zmian ilości pieniądza w obiegu.
Zdaniem Ricarda w większości przypadków ceny pokrywają się z wartością, a przypadki odchyleń cen od wartości są zjawiskiem wyjątkowy. W rzeczywistości jest na odwrót. Normą, zjawiskiem powszechnym jest odchylenie się cen od wartości, a zjawiskiem wyjątkowym pokrywanie się cen z wartością, co ma miejsce wtedy gdy podaż równa się popytowi. W sytuacji, gdy popyt jest większy od podaży, to wtedy ceny rosną i stają się wyższe od wartości, gdy podaż jest większa od popytu, to ceny spadają i stają się niższe od wartości.
Teoria kryzysów Ricarda
Ricardo twierdził, że nie możliwe są ogólne kryzysy nadprodukcji. Jego zdaniem podaż określa popyt. W produkcji powstają towary i dochody, które w całości przeznaczone są na zakupy rynkowe, dlatego ogólna podaż jest równa ogólnemu popytowi. Ricardo twierdził tak ponieważ nie dostrzegał funkcji tezauryzacyjnej pieniądza. Według Ricarda możliwe są tylko zadłużenia na lokalnych rynkach towarowych, które w warunkach wolnej konkurencji likwiduje przepływ kapitałów z gałęzi mniej do bardziej rentownych.

Comments are closed.