Cele polityki budżetowej.

Cele polityki budżetowej.
Jest ona elementem polityki finansowej państwa, realizowanej poprzez system finansów publicznych, czyli zjawiska i procesy ekonomiczne związane z gromadzeniem i podziałem środków publicznych. Jej celem jest zapewnienie równowagi budżetowej między dochodami a wydatkami, operowanie wydatkami i przychodami państwa – a więc gromadzenie i pobieranie dochodów, wydatkowanie środków publicznych, jak również regulowanie ich wysokości i struktury, finansowanie deficytu, zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne oraz zarządzanie środkami i długiem publicznym. Cele te wyznaczają podstawowe funkcje polityki budżetowej:
- funkcja alokacyjna – polega na podziale zasobów w gospodarce między sektor prywatny i publiczny, a następnie dalszej ich alokacji wewnątrz tych sektorów. Odbywa się ona w związku z dwojakiego rodzaju zadaniami realizowanymi przez państwo – zadaniami publicznymi i społecznymi. Ich realizacja jest konieczna, gdyż nie mogą być one realizowane za pomocą systemu rynkowego ze względu na specyficzne cechy (np. obrona narodowa) jak i ze względu na niesprawności mechanizmu rynkowego (nadmierne zróżnicowania dochodów obywateli, interes państwa w konsumpcji wielu dóbr, np. oświaty, kultury, zabezpieczenia emerytalnego oraz konieczność ochrony środowiska naturalnego),
- funkcja redystrybucyjna – polega na korygowaniu pierwotnego podziału dochodów ukształtowanych pod wpływem działania mechanizmu rynkowego, w jej ramach dokonywane są przesunięcia między sektorem publicznym, przedsiębiorstwami i GD zmieniające proporcje dochodów ukształtowane przez mechanizm rynkowy. Może być ona realizowana na dwa sposoby – bezpośredni (bezpośrednie korygowanie pierwotnych dochodów przez podatki oraz transfery socjalne) oraz pośredni (bezpłatne lub częściowo odpłatne zaspokajanie potrzeb społeczeństwa i kształtowanie warunków w których realizowana jest pierwotna dystrybucja dochodów),
- funkcja stabilizacyjna – polega na działaniu aktywnej i pasywnej polityki fiskalnej, a związana jest z przeciwdziałaniem cyklicznym wahaniom w gospodarce, zapewnieniem wysokiego i zrównoważonego tempa wzrostu gospodarczego, stabilności ogólnego poziomu cen i zrównoważonego bilansu płatniczego oraz równowagi gospodarczej poprzez oddziaływanie na stronę popytową gospodarki. Instrumentami polityki aktywnej są podatki, wydatki oraz korekta deficytu budżetowego i obsługa długu publicznego. Ekspansywna stosowana jest w celu pobudzenia globalnego popytu, polega na zmniejszaniu podatków i zwiększaniu wydatków; polityka restrykcyjna stosowana jest w sytuacji nadmiernego popytu globalnego i polega na zwiększaniu podatków i ograniczaniu wydatków. Polityka pasywna opiera się na wykorzystaniu automatycznych stabilizatorów koniunktury (są narzędziami elastycznymi na zmiany popytu globalnego, to np. progresywne podatki dochodowe, czy po stronie wydatków, zasiłki dla bezrobotnych).
Budżet państwa – plan finansowy uchwalany na okres 1 roku kalendarzowego przez Sejm w formie ustawy budżetowej, zawierający zestawienie przewidywanych dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów.
Dochody budżetowe – podatki, opłaty, cła, wpłaty z zysków przedsiębiorstw państwowych oraz jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, dywidendy, wpłaty z zysku NBP, dochody z najmu, dzierżawy, opłaty od pożyczek, wpłaty nadwyżek środków obrotowych zakładów budżetowych, wpływy z działalności jednostek budżetowych.
Wydatki budżetu – przeznaczane są na: realizację zadań wykonywanych przez organy władzy państwowej, kontrolę ochrony prawa, administrację rządową, sądy oraz trybunały, subwencje, dotacje, zadania zlecone jednostkom samorządu terytorialnego, dofinansowywanie zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, współfinansowanie programów ze środków pochodzących z zagranicy. Klasyfikacja:
1. Bieżące – subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego, dotacje, wynagrodzenia, inne świadczenia na rzecz osób fizycznych, zakupy towarów i usług, inne związane z funkcjonowaniem jednostek budżetowych.
2. Na obsługę długu Skarbu Państwa – z tytułu oprocentowania i dyskonta od skarbowych papierów wartościowych, oprocentowania od zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wypłat związanych z udzielonymi przez Skarb Państwa poręczeniami i gwarancjami.
3. Majątkowe – na zakup akcji i wniesienie wkładu do spółek prawa handlowego, wydatki inwestycyjne państwowych jednostek budżetowych oraz dotacje celowe na dofinansowanie kosztów realizowanych inwestycji.
Wydatki > Dochodów = deficyt
Wydatki < Dochodów = nadwyżka
Wydatki = Dochodom = równowaga
Deficyt może być pokryty – przychodami ze sprzedaży skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym i zagranicznym, z kredytów zaciągniętych w krajowych i zagranicznych bankach komercyjnych i Banku Centralnym, z pożyczki (np. od rządów innych krajów), z prywatyzacji majątku Skarbu Państwa, z nadwyżek budżetowych pochodzących z lat ubiegłych.
Ustawa budżetowa – ustala dochody, wydatki budżetu państwa, deficyt oraz źródła jego pokrycia. Gdy państwo nie zmieści się w deficycie przeprowadzana jest nowelizacja, w której podaje się źródła jego pokrycia. Do ustawy tej włącza się także środki pochodzące z zagranicy i nie podlegające zwrotowi, a po stronie wydatków – wydatki finansowane z tych środków.
Dochody budżetowe – ujmuje się w ustawie budżetowej wg ważniejszych źródeł pochodzenia oraz części i działów klasyfikacji budżetowej, a wydatki wg podziału na części (oznaczają dysponentów środków publicznych), działy i rozdziały (określają rodzaj finansowanej działalności) oraz paragrafy (określają ekonomiczny charakter realizowanych dochodów lub poniesionych wydatków).
Budżet państwa – składa się z części odpowiadających organom władzy państwowej oraz kontroli i ochrony prawa. W odrębnych częściach ujmuje się subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego, rezerwę ogólną (0,2% wydatków), rezerwę celową (5% ogółu wydatków, przeznaczona na wydatki których nie można było przewidzieć w okresie opracowywania budżetu), obsługę długu Skarbu Państwa, przychody i rozchody związane z finansowaniem deficytu lub rozdysponowywaniem nadwyżki budżetu. Częściami budżetu dysponują kierownicy urzędów centralnych, ministrowie, wojewodowie.

Comments are closed.