LOKALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

LOKALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Istotnym elementem w polityce gospodarczej jest określenie przestrzennej lokacji zakładów produkcyjnych. Wiąże się to z istniejącymi dysproporcjami w rozmieszczeniu przemysłu. Dysproporcje te wynikają z różnych uwarunkowań ekonomicznych i geograficznych. Wpływ środowiska geograficznego na lokalizację zakładów produkcyjnych znajduje wyraz w okre-ślonej klasyfikacji dziedzin produkcji. Wyróżniamy tutaj:
a) dziedziny produkcji o lokalizacji wymuszonej, gdzie lokalizacja zakładu wyznaczona jest miejscami występowania różnych surowców (przemysł wydobywczy),
b) dziedziny produkcji o lokalizacji „określonej” – obejmują te rodzaje zakładów, które ze względu na wpływ środowiska geograficznego powinne być zlokalizowane w po-bliżu bazy surowcowej przy uwzględnieniu czynnika kosztu transportu i rynku zbytu np. przemysł hutniczy, chemiczny, spożywczy,
c) dziedziny produkcji o lokalizacji nie określonej albo swobodnej, gdzie żaden z wy-mienionych czynników lokalizacji nie wpływa na lokalizację zakładów produkcyjnych np. przemysł włókienniczo-odzieżowy, elektroniczny),
Polityka gospodarcza zmierzająca do łagodzenia dysproporcji uprzemysłowienia poszczegól-nych regionów może być prowadzona głównie przez lokalizację zakładów grupy „c” i w mniejszym stopniu grupy „b”.

Z punktu widzenia polityki przemysłowej wyróżnia się następujący podział gałęzi i branż przemysłu:
• gałęzie wzrostowe – najnowocześniejsze, o najwyższym poziomie wzrostu, najwyż-szym stopniu dynamiki np. przemysł elektroniczny,
• gałęzie wiodące – dziedziny nowoczesne o nieco niższym tempie wzrostu a silnie wpływające na rozwój gospodarki np. przemysł motoryzacyjny,
• gałęzie bazowe – tworzące szeroką infrastrukturę dla przemysłu oraz przetwarzające surowce np. przemysł chemiczny,
• gałęzie tradycyjne – są to stare dziedziny produkcji charakteryzujące się umiarkowa-nym wzrostem np. przemysł włókienniczy,
• gałęzie stagnacyjne – wykazujące niski wzrost a okresowo nawet spadek produkcji

Dla prowadzenia celowej polityki lokalizacyjnej konieczna jest znajomość tzw. czynników lokalizacji. W praktyce wyróżnia się dwa podstawowe pojęcia odnoszące się do lokalizacji tj. lokalizacja ogólna i lokalizacja szczegółowa:
• lokalizacja ogólna polega na optymalnym wyborze regionu i miejscowości gdzie bę-dzie realizowana daną inwestycją i jest to zagadnienie ekonomiczno-geograficzne. Lokalizację ogólną ważniejszych obiektów np. fabryk samochodów, dużych zakładów produkcyjnych rekomendują organy rządowe np. ministerstwo gospodarki np. lokali-zację ogólną mniejszych obiektów wskazują odpowiednie organy władz samorządo-wych,
• lokalizacja szczegółowa polega na precyzyjnym określeniu miejsca realizacji danej inwestycji (oznaczenie działki katastralnej). Jest to zagadnienie techniczno-urbanizacyjne. Lokalizację szczegółową określają odpowiednie komórki nadzoru bu-dowlanego i urbanistyki urzędu miast i gmin.
Lokalizacja szczegółowa i ogólna wiąże się ściśle z tzw. czynnikami urbanizacji tj. z zespo-łem obiektywnych warunków wyznaczających miejsca lokalizacji zakładów produkcyjnych. Pojęcie czynnika lokalizacji wprowadził w 1909r. Alfred Weber, według niego czynnikiem lokalizacji nazywa się rodzaj wyraźnie określonych korzyści w działalności gospodarczej, kiedy ta działalność występuje w danym miejscu. Wyróżniamy tutaj czynniki lokalizacji szczegółowej i ogólnej. Do czynników lokalizacji szczegółowej zaliczamy m.in.:
• ukształtowanie powierzchni terenu,
• warunki geologiczne,
• uciążliwość obiektu dla otoczenia (dymy, hałas)
• możliwość zaopatrzenia w wodę i odprowadzenia ścieków,
• wady oraz tzw. względy urbanistyczne,
Natomiast do czynników lokalizacji ogólnej zaliczamy:
• czynnik transportu – czynnik ten wiąże się z przyciągającą siłą zbudowanych dróg komunikacyjnych (drogowych, klejowych, wodnych). Chodzi tu o taką lokalizację nowego zakładu by pozwoliła ona na uzyskanie jak najniższych kosztów dowozu su-rowców oraz rozprowadzania surowców gotowych. Dotyczy to szczególności przemy-słu paliwowego, materiałów budowlanych, niektórych zakładów przemysłu chemicz-nego i spożywczego.
• czynnik surowca – wiąże się on częściowo z czynnikiem transportu. Jego oddziały-wanie na lokalizację zakładów zawiązane jest z miejscami występowania różnych su-rowców. Klasyczną lokalizację surowcową posiadają zakłady produkcyjne o tzw. lo-kalizacji wymuszonej. Natomiast wrażliwość innych zakładów na lokalizację surowca oceniamy według tzw. wskaźnika lokalizacyjnego tj.

Im wyższa jest wartość tego wskaźnika od 1, tym silniejsze oddziaływanie czynnika surowca. W przypadku zużywania do produkcji kilku surowców przy wskaźniku WL>1 o lokalizacji danego zakładu będzie decydował ten surowiec (mniejsze wystę-powanie tego surowca), który ma główny udział w kosztach produkcji lub może to być lokalizacja w punkcie pośrednim. Ważniejsze zakłady w lokalizacji surowcowej to: hutnictwo, cementownie, zakłady przemysłu spożywczego.
• czynnik siły roboczej – zaliczany jest do najważniejszych czynników lokalizacji. Rolę tego czynnika oceniamy na podstawie zróżnicowanej pracochłonności w poszczegól-nych rodzajach produkcji tj. udziału kosztów osobowych (płac) w całkowitym koszcie produkcji. Im wyższy jest udział tych kosztów, tym wyraźniejsze oddziaływanie tego czynnika na lokalizację danego zakładu. Po za tym dla niektórych lokalizacji ważne są nie tylko ogólne zasoby siły roboczej w poszczególnych regionach, ale także ich struk-tura według kwalifikacji, wieku, płci, itp.
• czynnik rynku zbytu – lokalizację tą wykazują zakłady o niskim wskaźniku WL, któ-rych wyroby są wrażliwe (trudne) na transport. Częściowo dotyczy to też kosztów transportu. Możemy tutaj zaliczyć niektóre zakłady przemysłu spożywczego, materia-łów budowlanych oraz przemysł włókienniczy.
• czynnik energii – oddziaływuje on na lokalizację zakładów produkcyjnych zużywają-cych szczególnie dużo energii elektrycznej. Dotyczy to głównie hutnictwa aluminium i stopów metalu oraz niektórych zakładów przemysłu elektromaszynowego. Rola tego czynnika zależy od odległości tego zakładu od elektrowni.
• czynnik aglomeracji – działa on na zasadzie korzyści wspólnej lokalizacji różnych dziedzin produkcji np. kopalni, hut, elektrowni (blisko siebie). Chodzi tutaj także o istniejące instalacje przemysłowe i uzbrojenie terenu w skupiskach przemysłowych. Ponadto w istniejących aglomeracjach występuje koncentracja takich czynników loka-lizacji jak: siła robocza (wykwalifikowana), rynek zbytu, transport (dobrze rozwinięty – drogi dojazdowe, kolej). Wszystkie te czynniki działają silnie przyciągająco na loka-lizację nowej produkcji pomimo negatywnych stron nadmiernej konkurencji przemy-słu.

Według Edgara Hoover’a wyróżnić można 3 rodzaje korzyści aglomeracji:
• korzyści masowej produkcji – uzyskiwane drogą powiększania produkcji w jednym ośrodku (korzyści skali),
• korzyści lokalizacji – wynikające ze skupienia w jednym ośrodku pokrewnych zakła-dów przemysłowych,
• korzyści urbanizacji – wynikające ze skupienia w jednym ośrodku zakładów różnych gałęzi i branż,

Obok wymienionych tradycyjnych czynników lokalizacji (te 6 czynników)wyróżnia się ostatnio takie czynniki jak:
• zewnętrzne czynniki lokalizacji – związane z atrakcyjnością środowiska naturalnego i społecznego, warunkami mieszkaniowymi, dostępnością komunikacyjną (lotnisko, au-tostrada), warunki bezpieczeństwa (w cywilnym znaczeniu)korzystny klimat dla przedsiębiorczości, czy tez brak konfliktów etnicznych i ekonomicznych,
• cykl życia produktu – wiąże się to z faktem, że w miarę starzenia się technologii i produkcji w dużych aglomeracjach następują silne tendencje do przenoszenia zakła-dów produkcyjnych na obszary peryferyjne lub do tzw. krajów trzeciego świata – wpływają na to niższe koszty lokalizacji i produkcji,
• środowisko innowacyjne – dotyczy to występowania ośrodków naukowych i jedno-stek naukowo-badawczych silnie powiązanych z przemysłem. Dotyczy to szczególnie zakładów wysokiej techniki, gdzie występują silne powiązania postępu naukowo-badawczego. Wiąże się to z szybkim wdrażaniem nowych technologii. Przykładem mogą być parki naukowe czy też technologiczne zwane też technopoliamii i bieguna-mi technologicznymi np. Dolina Krzemowa w USA.
Wszystkie wymienione czynniki lokalizacji mogą działać silnie przyciągająco lub odpychają-co na lokalizację nowego zakładu.

W polityce lokalizacyjnej w Polsce przyjęto następujące zasady:
• nadrzędność kryteriów ekologicznych,
• przeciwdziałanie nadmiernej koncentracji produkcji w największych aglomeracjach miejsko-przemysłowych,
• wspieranie lokalizacji w małych i średnich miastach,
• nie będzie ograniczeń dla zakładów wysokiej techniki,
• przy udzielaniu wskazań lokalizacyjnych dla inwestycji związanych z dużym poborem wody preferowane będą strefy dolnych odcinków Wisły, Warty i Odry,

Nakreślone cele polityki lokalizacyjnej mogą być zakłócone w rezultacie:
• niskiego poziomu inwestowania rzutującego na pogłębienie się dekapitalizacji środ-ków trwałych w przemyśle,
• słabej aktywności rozwoju małych i średnich miast,
• niepodjęcia odpowiednich inwestycji w sferze gospodarki wodnej,
• dalszego wzrostu produkcji degradacyjnej środowisko na obszarach ekologicznego zagrożenia,

Comments are closed.