REGIONY STRUKTURALNIE NIEDOSTOSOWANE I OBSZARY PROBLEMOWE

REGIONY STRUKTURALNIE NIEDOSTOSOWANE I OBSZARY PROBLEMOWE

W literaturze i publicystyce ekonomicznej od dawna podkreślano kwestie regionów słabo rozwiniętych lub zacofanych. Obok tych regionów obejmujących obszary słabo zainwestowa-ne, nisko uprzemysłowione pojawiły się regiony strukturalnie niedostosowane lub problemo-we. Niedostosowanie może dotyczyć regionów niedostosowanych do makrostruktury gospo-darki oraz regionów wewnętrznie źle ustrukturyzowanych. Pojawienie się regionów struktu-ralnie niedostosowanych jest zjawiskiem o wiele bardziej złożonym aniżeli występowanie regionów słabo rozwiniętych. Wiąże się to z tym, że regionami problemowymi stały się re-giony uprzemysłowione o dużym zainwestowaniu i o bogatych zasobach wysoko wykwalifi-kowanych kadr.

Regiony strukturalnie niedostosowane obejmują:
• regiony o dominacji przestarzałego przemysłu,
• regiony słabo rozwiniętego rolnictwa,
• regiony wtórnego zacofania,
• regiony potencjalnie problemowe,

Regiony strukturalnie niedostosowane stają się problemowymi albowiem:
• w wyniku struktury swojej gospodarki mają ograniczone możliwości rozwoju,
• nie wykorzystują w pełni posiadanych zasobów,
• obniżają efektywność gospodarowania,
• odznaczają się silną degradacją środowiska,
• wykazują pogarszające się warunki życia ludności,

Szczególnej troski wymagają stare okręgi przemysłowe, w których obserwujemy:
• zbyt wolna zmiana sposobu i struktury produkcji,
• utratę znaczenia podstawowych gałęzi czy branż przemysłu,
• przekroczenie optymalnej skali produkcji,
• nienadążanie za postępem technicznym,
• dekapitalizacja majątku trwałego,

Prowadzenie aktywnej polityki regionalnej wymaga zróżnicowanych narzędzi i środków w odniesieniu do poszczególnych typów obszarów problemowych. Wyróżnić należy obszary problemowe w skali krajowej i regionalnej. W praktyce wyróżnia się obszary problemowe jednofunkcyjne (wyznaczone na podstawie jednego zjawiska) i wielofunkcyjne (wyznaczone na podstawie kilku zjawisk).

Do jednofunkcyjnych obszarów problemowych zaliczamy:

1. Obszary ekologicznego zagrożenia.
Obszary ekologicznego zagrożenia wyznaczane są na podstawie stanu następujących elemen-tów środowiska:
• wody,
• powietrza,
• gleby,
Kryterium dla wyróżnienia konkretnych obszarów jest:
• przekroczenie dopuszczalnych stanów normatywnych co najmniej dwóch elementów środowiska,
• wielokrotne przekroczenie dopuszczalnego stanu normatywnego tylko jednego ele-mentu,
W Polsce wyróżniono 27 obszarów ekologicznego zagrożenia. Występują głównie wokół dużych aglomeracji miejsko-przemysłowych w Polsce południowej i częściowo centralnej.

2. Obszary o najniższym poziomie życia ludności.
Obszary o najniższym poziomie życia ludności wyznaczono na podstawie analizy kilkunastu wskaźników charakteryzujących bezpośrednio lub pośrednio poziom i warunki życia ludności w poszczególnych gminach. Wskaźniki te dotyczyły:
• dochodów ludności,
• warunków mieszkaniowych,
• wskaźników z zakresu ochrony zdrowia i opieki społecznej,
• wskaźników z zakresu oświaty, edukacji, kultury i niektórych usług,
Na podstawie tych wskaźników stwierdzono, że obszary o najniższym poziomie życia ludno-ści koncentrują się głównie w województwach warmińsko-mazurskim, podlaskim, mazo-wieckim, podkarpackim, świętokrzyskim i dolnośląskim.

3. Obszary dysproporcji rozwoju.
Za obszary dysproporcji rozwoju uznano niektóre ośrodki miejsko-przemysłowe wskazujące dużą koncentrację ludności i niedorozwój w zakresie infrastruktury gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. Dotyczy to głównie większych aglomeracji w Polsce.

4. Obszary dekapitalizacji majątku trwałego.
Obszary dekapitalizacji majątku trwałego wyznaczono na podstawie wskaźników amortyzacji środków trwałych produkcyjnych. Obszary te koncentrują się głównie w południowej Polsce w województwie dolnośląskim i małopolskim. Najniższe wskaźniki dekapitalizacji wykazują południowe powiaty województwa dolnośląskiego.

5. Obszary wysokiego bezrobocia.
Za obszary wysokiego bezrobocia uznano wszystkie jednostki w których stopa bezrobocia przekracza wskaźnik krajowej stropy bezrobocia. Występują one głównie w Polsce północnej i częściowo zachodniej.

6. Obszary zagrożone deficytem wody.
Specyficznymi obszarami są obszary zagrożenia deficytem wody dla rolnictwa, przemysłu i ludności. Największe obszary deficytu wody dla rolnictwa w Wielkopolsce, na Kujawach i Podlasiu. Wśród obszarów zurbanizowanych obszarami deficytu wody są Górny Śląsk, obszar Sudecki i aglomeracja szczecińska.

7. Obszary niewykorzystywanych szans dla rozwoju gospodarki żywnościowej.
Obszarami problemowymi są również tereny rolnicze wykazujące niedorozwój produkcji rol-nej w stosunku do istniejących możliwości związanych z warunkami naturalnymi. wyznacza-nie tych obszarów oparto na porównaniu rozmiarów produkcji rolnej ze wskaźnikiem tzw. waloryzacji rolniczej przestrzeni (bonitacja gleb, nasłonecznienie, poziom opadów). Do ob-szarów niewykorzystywanych szans dla rozwoju gospodarki żywnościowej zaliczono m.in. obszary zamojsko-sandomierski, olsztyńsko-elbląski, rejon Miechowski, dolnośląski, sudecki, pyrzycki.

8. Obszary dysproporcji rozwoju turystyki.
Za obszary dysproporcji rozwoju turystyki uznano zarówno tereny przeciążone ruchem tury-stycznym jak i też obszary o niewykorzystanych możliwościach dla rozwoju turystyki. Obsza-ry przeciążone ruchem turystycznym:
• część tatr,
• część wybrzeża gdańskiego, szczecińskiego,
Obszary o niewykorzystanych możliwościach:
• podgórze karpackie,
• pojezierze pomorskie,
• ziemie lubuskie,

Odrębnym bardzo skomplikowanym zjawiskiem jest występowanie wielofunkcyjnych obsza-rów problemowych. Wyróżniamy 3 grupy tych obszarów:
• Obszary konfliktów i dysproporcji funkcjonalnych (ekologia, deficyt wody, dyspro-porcje rozwoju, dekapitalizacja majątku trwałego). Obszary te występują w granicach największych aglomeracji miejsko-przemysłowych.
• Obszary o niewykorzystywanych możliwościach rozwoju (niewykorzystane szanse dla rozwoju gospodarki żywnościowej, niedorozwój turystyki). W Polsce dotyczy to re-gionu zamojsko-sandomierskiego,
• Obszary depresji społeczno-gospodarczej (wysoko stopa bezrobocia, najniższy po-ziom życia ludności). W Polsce dotyczy to szczególnie regionu białostockiego i regio-nu sudeckiego,

Obszary problemowe skupiały w 1998r. 14mln mieszkańców i powierzchnię 60 tyś.km2.

Comments are closed.