HISTORIA WSPÓLNOTOWEJ POLITYKI REGIONALNEJ

HISTORIA WSPÓLNOTOWEJ POLITYKI REGIONALNEJ

Przy powoływaniu w życie EWG (1957) praktycznie , mimo iż P. Spaak zwracał uwagę na konieczność zharmonizowania a przynajmniej koordynacji polityk regionalnych, pogląd, że wzrost gospodarczy przezwycięży problemy związane z rozwojem regionalnym spowodował, iż wspieranie regionów nie znalazło poparcia, nie wspomniano o konieczności koordynacji polityki regionalnej.

Jedynie w preambule traktatu znalazł się zapis , iż celem Wspólnoty jest również promowanie harmonijnego rozwoju gospodarczego i wspieranie regionów najmniej uprzywilejowanych.

Jedyną instytucja. która od początku jest ukierunkowana na politykę regionalną jest EBI- jego polityka kredytowa miała służyć zmniejszaniu różnic regionalnych . Przez 20 lat jedyne źródło dofinansowywania.

Dopiero szereg raportów sporządzonych na polecenie Komisji wskazywał na takie potrzeby:

1. Raport Motte’a ( 1960): zawierał propozycję podjęcia prac nad stworzeniem programu europejskiej polityki regionalnej i konsultacji regionalnych

2. Birkelbacha (1963): utworzenie europejskiego centralnego biura współpracy i wspierania samorządowego

3. Rossiego (1064) : postulat nie traktowania polityki regionalnej wyłącznie jako polityki narodowej i uwzględniania europejskiego planu zagospodarowania przestrzennego

1961- pierwsza konferencja dotycząca pogłębiania się nierówności rozwoju i marginalizacji regionów peryferyjnych.

Pierwszy komunikat na temat europejskiej polityki regionalnej Komisja przedstawiła w 1965 państwom członkowskim i Komitetowi Ekonomiczno- Społecznemu.

Przełomowym momentem był rok 1968 i zmiana w organach Wspólnot. Powołanie Dyrekcji Generalnej XVI ds. polityki regionalnej, której celem stało się opracowanie zasad przyszłej polityki regionalnej i propozycji koordynacji polityk narodowych. opracowanie propozycji finansowania działań w celu zmniejszenia różnic mających negatywny wpływ na rozwój gospodarczy ( poprzez specjalne fundusze).

1971- ogłoszenie zasad polityki regionalnej.
Za początek wspólnej polityki regionalnej uznaje się jednak rok 1972, kiedy zostały podjęte decyzje finansowe. Na szczycie w Paryżu została podjęta decyzja nadania wymiaru regionalnego, tj. wyodrębnienia środków na realizację polityki regionalnej z dwóch istniejących funduszy – EFS i FEOGA (wyodrębniono sekcję orientacji). Podjęto również decyzję utworzenia EFRR. Proces jego tworzenia trwał 3 lata. Uznano, iż fundusz ten początkowo będzie przeznaczał środki bezpośrednio do krajów członkowskich.

Pomoc regionalna w 1 okresie skierowana była do Włoch, Belgii, Holandii ( na regiony o problemach rozwojowych), ale w RFN i we Francji środki te często były przeznaczane niesprawiedliwie, tj. nie na regiony najuboższe.
EFRR miał być kierowany do obszarów zdominowanych przez rolnictwo oraz podlegających przemianom strukturalnym regionów przemysłowych.

1979- ocena funkcjonowania EFRR, podjęto decyzje o objęciu wspólnotową polityka regionalna francuskich departamentów zamorskich, jak również decyzje , iż 5% sum, którymi dysponował fundusz pozostaje w gestii Komisji i że będą one wykorzystywane w sposób ponadnarodowy.

1984- decyzja o ustalaniu na okres 3-letni jedynie dolnej granicy kwoty narodowej, reszta miała być wypłacana gdy dany kraj członkowski przedstawił odpowiedni program rozwoju regionalnego zatwierdzony przez Komisję.
11% zostawać miało jako środek dla działań inicjowanych przez KE.
Wprowadzono możliwość inicjowania programów przez Wspólnoty (np. dotyczący problemów wynikających z rozszerzenia Zintegrowany Program Śródziemnomorski).
Zainicjowano pierwsze programy dotyczące konkretnych dziedzin: STAR (umożliwienie i przyspieszenie modernizacji i rozbudowy infrastruktury telekomunikacyjnej), VALOREN ( promowanie wykorzystanie regionalnych źródeł energetycznych).
Dla pomocy regionom przeżywającym problemy strukturalne- RESIDER, program dla małych i średnich przedsiębiorstw- RENAVAL.

Zintegrowane Programy Śródziemnomorskie ( od 1985)- wypróbowywana jest tu zasada mobilizowania różnych źródeł finansowych ( publicznych i prywatnych) oraz działalność obejmująca praktycznie wszystkie sfery działalności w danym regionie 9głównie jednak rolnictwo , rybołówstwo i leśnictwo).

Pierwszy okres- środki kierowano do Włoch, GB, Francji, Grecji i RFN. Najbardziej uprzywilejowaną pozycje zajęły Włochy około 40% środków i GB.

Środki przeznaczane z budżetu na EFRR:
4,8%- 1975
7,3%- 1984

Istotna podstawę traktatową w zakresie polityki regionalnej wprowadza JAE- cały tytuł XVII (wówczas XIV)- spójność gospodarcza i społeczna. Bezpośrednio sformułowano cel Wspólnoty- jej harmonijny rozwój i rozwijanie działań służących wzmocnieniu spójności gospodarczych i społecznych regionów.

Polityka spójności- to fundusze strukturalne, Fundusz Spójności i EBI

Polityka strukturalna- obejmuje ona dwa typy działań, działania czysto adresowane do regionów i w nich podejmowane oraz działania adresowane do całej Wspólnoty

Polityka regionalna- to właśnie te „ małe” działania na poziomie regionów

1987- podstawa traktatowa (JAE)

Najistotniejsza reforma polityki regionalnej miała miejsce w 1988 r. Związane to było z reformą funduszy strukturalnych oraz decyzja prowadzenia zrównoważonego rozwoju Wspólnoty.
-odejście od dofinansowywania prowadzonych przez poszczególne państwa polityk regionalnych bez jakichkolwiek warunków;
-zwiększenie wydatków w budżecie i połączenie programowania wydatków wszystkich funduszy
- wyznaczenia celów na które środki z nich mogą być przekazywane
- wprowadzono zasadę wieloletności programowania środków przeznaczonych na politykę rozwoju regionalnego

Jako 1. okres wyznaczono lata 1989- 93
2. okres : 1994- 99
3. okres: 2000- 2007
- wprowadzono precyzyjną identyfikację problemów, które przyjęły nazwę „celów” (obszary celów, Zielgebiete, Objectives 1,2,3)

W 1988 istniało 6 celów, 3 regionalne i 3 horyzontalne( na poziomie wspólnotowym)

Zasada mierzalnych celów sprawiła, że można było jasno zadecydować czy dany obszar kwalifikuje się do otrzymania pomocy.
Zasada wieloletności spowodowała ukształtowanie się rozbudowanej procedury inicjowania programów.

1988- wprowadzono również dość rygorystyczną procedurę monitorowania i oceny realizowanych przedsięwzięć. Istotne było porównywanie zakładanych i osiągniętych celów w danym okresie.

1995- wprowadzenie celu 6 odpowiadającego specyfice problemów regionalnych Szwecji i Finlandii i ich północnych regionów.

Uznano, że ten sposób przeznaczania środków się sprawdził. Dlatego kolejna reforma dopiero w 1993. Jest to związane z kolejna reformą budżetową:
- zwiększenie środków na politykę regionalną
- potwierdzenie wieloletniego programowania
- wprowadzenie 4 funduszu – Finansowy Instrument Wsparcia Rolnictwa (FIFG)
- zwiększenie także środków na Inicjatywy Wspólnotowe

Środki przeznaczone na politykę regionalna w 1. okresie wygenerowały 500 tyś. miejsc pracy, jak również roczny wzrost PKB o: 0,7% w Portugalii, 0,5% w Grecji i Irlandii, 0,3% w innych państwach. Działania te nie wpłynęły jednak na stopę bezrobocia.

Kolejny etap to Traktat z Maastricht. Wprowadzono tam zasadę subsydiarności- był to właśnie postulat regionów ( w TM znalazła ona jednak miejsce jedynie w odniesieniu do relacji między organami Wspólnoty a państwami członkowskimi). Utworzono jednak także reprezentację w postaci Komitetu Regionów (tam nie tylko regiony, ale tez władze lokalne, gminy)

Powołanie Funduszu Spójności (Kohezji). Nie jest to fundusz strukturalny, bo został powołany na czas przejściowy (pierwotnie), adresowany tylko do określonych państw członkowskich (wyznacznikiem średnie PKB na głowę mieszkańca poniżej 90%). Korzystały z niego Hiszpania, Portugalia, Grecja, Irlandia, a obecnie nowe państwa członkowskie oprócz Cypru i Malty.

Fundusz Spójności współfinansuje dwa rodzaje projektów:
- ochrona środowiska naturalnego
- infrastruktura transportowa

W obu dziedzinach są to duże, pojedyncze projekty powyżej 10 mln euro.
Agenda 2000 i struktura budżetu na lata 2000- 2006. Kolejna reforma finansów wspólnotowych i kolejny wzrost środków przeznaczonych na politykę regionalną do ponad 30 %. Zasad a montazu finansowego środków – uzupełnienie środków przez państwo beneficjenta (środki własne gmin, partnerstwo publiczno- prywatne). Zasygnalizowano zmiany obszarów celu do 3, jak również ograniczenie ilości Inicjatyw Wspólnotowych do 4: Interreg III, Urban, Leader, Equal. Zarezerwowano pule na objęcie środkami nowych krajów członkowskich.

Comments are closed.