PHARE - ISPA - SAPARD

1.PHARE albo phare – Poland and Hungary Assistance for Reconstructing of their Economies (teraz używa się pisowni małymi literami)
2.ISPA – Instrument for Structural Policies for Pre-Accession
3.SAPARD – Special Accession program for Agriculture and Rural Development

PHARE albo phare (teraz piszemy małymi literami)
Decyzja-1989, 1990 – początek udzielania pomocy
Dla zmian w funduszach przedakcesyjnych duże znaczenie mają dwa szczyty Rady Europejskiej:
94 Essen – decyzja o innym przeznaczeniu i rozpoczęcia nowej orientacji phare, czyli skoncentrowanie się na problemach związanych już z samym wejściem.

Szczyt w Berlinie w 1999 – uruchomienie dwóch dodatkowych funduszy, czyli ISPA – wzorowany na funduszu spójności oraz uruchomienie SAPARD, wzorowanym na FEOGA.
W przypadku ISPY przejął fundusz spójności, kontraktacje do funduszu SAPARD zakończono w 2004 r. natomiast nadal są realizowane projekty w ramach funduszu phare, tzw. Specjalne ścieżki na lata 2001- 2003/04
Pomoc udzielona w ramach phare w latach 1990 - 1999 wyniosła 2 mld i 51 mln euro

Dr B. dzieli funkcjonowanie phare na okresy:
I etap 1990 – przede wszystkim pomoc humanitarna, która miała na celu wspomożenie transformacji gospodarczej i strukturalnej Polski i Węgier

II etap: 1990-1994 – wspieranie gospodarki rynkowej (doradztwo, szkolenia), wspieranie tworzenia prywatnego sektora gospodarki, restrukturyzacja przedsiębiorstw państwowych
W tym samym czasie rozpoczyna się polityka regionalna:
1992-1996 podprogram STRUDER – Program Strukturalnego Rozwoju Wybranych Regionów)
- początek polityki wspierania regionów, był adresowany do regionów z problemami strukturalnymi np. restrukturyzacja górnictwa, ale także dla regionów najbiedniejszych itp. Środki, jakie skierowano na ten podprogram (na zasadzie współfinansowania) to 30mln ECU a sukcesem było utworzenie 11 tys. trwałych, nowych miejsc pracy. Głównie szkolenia wsparcie małych i średnich przedsiębiorstw i wspieranie instytucji regionalnych.

W okresie 1990-1994 realizowano również dwa podprogramy:
+LIEN
+PARTNERSHIP
=są to da podprogramy na lata 1990- 1994 skierowane do 8 starających się o wejście do UE państw(bez Cypru i Malty)

LIEN - wspiera organizacje pozarządowe.
PARTNERSHIP –współpraca i wymiana doświadczeń pomiędzy organizacjami pozarządowymi w państwach kandydackich.

III etap 1994-1997:

Po wspomnianym już szczycie w Essen zmieniły się priorytety programu phare, teraz była to przede wszystkim pomoc w przygotowaniu do członkostwa, wprowadzono wieloletnie plany operacyjne (wcześniej to były cykle jednoroczne) oraz opracowywanie i negocjowanie programów na lata 1994 – 1997.
Bardzo istotne dla rozwoju współpracy transgranicznej stanie się uruchomienie podprogramu
phare CBC (Cross Border Cooperation)- współpraca transgraniczna i regionalna (głównie w zakresie ochrony środowiska naturalnego oraz phare credo dla państw WNP.
Przyśpieszyło to powstawanie projektów i dzięki temu mieliśmy pieniądze z INTERREG
Pieniądze były kierowane do euroregionów, głównie na granicy polsko – niemieckiej, gdzie było ich najwięcej.

STRUDER II – kontynuacja swego poprzednika, dalsze wspieranie najuboższych regionów (nie musimy ich znać) – szkolenia i projekty infrastrukturalne, wspieranie rozwoju instytucjonalnego, wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw

W 1997 r. uruchomiono podprogram RAPID (Phare-RAPID – Rural Areas Programme for Infrastructure and Development, potem przejęty przez SAPARD) dla obszarów wiejskich, miał na celu rozwój infrastruktury, ochronę środowiska, budowę wodociągów, dróg itp.
Program ten został już zakończony, z Polski wzięły w nim udział 163 projekty ze 150 gmin.

W roku 1997uruchomiono nadzwyczajny program pomocowy phare, przeznaczono 15 mln Euro jako pomoc dla powodzian (miało to też miejsce 2001 r.)

Ostatni podprogram phare to: INRED – podobny charakter jak STRUDER, również tworzenie instytucji, zintegrowany program regionalny, przeznaczony dla woj. nieobjętych programem STRUDER.

W ramach podprogramu INRED realizowane były 4 programy:
1. Małopolski program Rozwoju Wsi i Rolnictwa- obejmujący Polskę południowa wschodnia
2. Regionalny Program Restrukturyzacji Gospodarki i Przeciwdziałania Bezrobociu – Polska Północna
3. Program Restrukturyzacji i Rozwoju Gospodarczego Województwa Katowickiego
4. Program Ekorozwoju w euroregionie Szprewa-Nysa -Bóbr

Kolejna zmiana phare:tzw. IV etap
Phare II albo Nowa Orientacja Phare(phare 97-99 oraz 2000-2004)

Ostatni etap to wspieranie przygotowań do członkostwa:
Narodowy Program Przygotowań do Członkostwa.

Środki wg Nowej Orientacji kierowano:
30% - rozwój instytucji i ich wspieranie, wspieranie administracji publicznej, przygotowanie polskiego systemu celnego, transport, wspomaganie wymiaru sprawiedliwości.
70% - inwestycje wspierające spełnienie kryteriów dla wstąpienia, transport i ochrona środowiska, ale nie kwalifikujące się do ISPA, bo ta jest dla dużych inwestycji

Zmiana orientacji phare oznacza zmianę również w zarządzaniu, czyli wyznaczenie jednostek sprawdzających ulokowanych obok odpowiednich resortów, które są odpowiedzialne za cały proces organizacji przetargów
Zostaje powołany wspólny komitet monitorujący wszystkie projekty ze środków phare czy sektorowe komitety monitorujące

Phare – Spójność Społeczno-Gospodarcza, które w kolejnych edycjach sukcesywnie obejmują wszystkie województwa-wspieranie gospodarki, czyli znów małe i średnie firmy, modernizacja przemysłu i sektora usług, Druga część to wspieranie rozwoju zasobów ludzkich, wzrost zatrudnienia, wspieranie firm tworzących nowe miejsca pracy i trzeci rodzaj działań to te prowadzące do poprawy działalności biznesowej, czyli projekty infrastrukturalne na szczeblu lokalnym.
Jeśli chodzi o okres 99-04 jest tez druga edycja współpracy transgranicznej czterech liniach, czyli: Polska-Niemcy, Polska-Czechy, Polska –Słowacja i Polska –region Morza Bałtyckiego

ISPA (Instrument for Structural Policies for Pre-Accession) - wg Pani dr charakteryzowało się bardzo dobrym wykorzystaniem środków w zakresie ochrony środowiska.

Minimalna wartość projektu, który ISPA mogła sfinansować to 5 mln euro
Środki podzielono na dwie dziedziny (jak w funduszu spójności):
1.Ochrona środowiska naturalnego
2.Transport

Wymagało to oczywiście zarządzania, za co odpowiedzialne były w pierwszym przypadku Ministerstwo Środowiska i jednostka wdrażająca, czyli Komitet Sterujący ds. funduszu ISPA
KS został powołany przy Ministrze Środowiska. W jego skład wchodzili, oprócz pracowników Ministerstwa Środowiska, przedstawiciele samorządów, instytucji finansowych i ekologicznych. Ich zadaniem było nadzorowanie i monitorowanie przygotowań do funduszu ISPA oraz doradzanie Ministrowi Środowiska przed podjęciem kluczowych decyzji, np. przed zatwierdzeniem listy przedsięwzięć, która zostanie przedstawiona Komisji Europejskiej.
Za procedury, przyznawanie i rozliczanie pieniędzy odpowiedzialny był Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

PROJEKTY MOGŁY DOTYCZYĆ:
-gospodarki odpadkami,
-gospodarki wodnej,
-ekologicznego transportu miejskiego,
-energetyki

Jeśli chodzi o statystykę to najwięcej było projektów z zakresu gospodarki wodnej – 26, zaś tylko 6 z zakresu gospodarki odpadkami. Głównie były to projekty w dużych i średnich miastach

Ważną sprawą była możliwość finansowania każdej inwestycji aż do 75%.

Jeśli chodzi o druga dziedzinę, czyli transport, priorytetem były projekty w ramach sieci transeuropejskiej zarówno kolejowe jak i drogowe, czyli ważne trasy tranzytowe. Praktycznie tylko Warszawa otrzymała środki(wg Pani doktor).

SAPARD (ang. Support for Accession Measures for Agriculture and Rural Development).
Najbardziej nieudany, klęska organizacyjna Polski, ale zbiegło się to z opóźnieniami ze strony Komisji, która za późno przyjęła pewne akty prawne, dzięki czemu nie straciliśmy wszystkich środków. Wszystkie ramy w których miał działać określono w dyrektywie Rady WE z 21 czerwca 1999 r. Program Operacyjny SAPARD, przedstawiony został Komisji Europejskiej dnia 29 grudnia 1999 roku. Data założenia programu operacyjnego wynikała z rozporządzenia 1268/99. Program został pozytywnie zaopiniowany przez Komitet STAR 13 września 2000 r. oraz oficjalnie przyjęty przez Komisje Europejską decyzją z dnia 18 października 2000 r.
Jednostką wdrażającą dla tego funduszu była Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którą były największe problemy gdyż nie poradziła sobie z ciężarem przygotowania SAPARD. Proces akredytacyjny trwał rok. Dopiero w 2001 r. rząd Polski podpisał stosowne umowy o rozpoczęciu SAPARD. Program został uratowany też przez KE, która 31 stycznia 2003 r. podjęła decyzję o jego przedłużeniu na cały 2004r, a środki miały być wypłacane jeszcze w 2005. Wielkim problemem były wnioski indywidualne, sposób ich rozpatrywania błędy i opóźnienia.
W programie Operacyjnym SAPARD zostały określone następujące cele ogólne dla Polski:
• poprawa konkurencyjności polskiego rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego, zarówno na rynku krajowym jak i rynku międzynarodowym,
• dostosowanie sektora rolno-spożywczego do wymagań Jednolitego Rynku w zakresie wymagań sanitarnych, higienicznych oraz jakościowych,
• wsparcie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich poprzez rozwój infrastruktury technicznej oraz tworzenie warunków do podejmowania pozarolniczej działalności gospodarczej wsi.
oraz cele dla poszczególnych działań:
• Działanie 1: Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych
o poprawa bezpieczeństwa produkcji i jakości żywności;
o zwiększenie liczby zakładów spełniających wymagania sanitarne i weterynaryjne UE w zakresie przetwórstwa żywności;
o wspieranie racjonalizacji, restrukturyzacji i postępu w sektorze dla zwiększenia jago konkurencyjności i ułatwienia dostosowania do funkcjonowania na Jednolitym Rynku;
o wzmocnienie grup producentów rolnych i ich związków;
o ograniczenie niekorzystnego oddziaływania zakładów przetwórczych na środowisko naturalne.
• Działanie 2: Inwestycje w gospodarstwach rolnych
o poprawę jakości produkcji rolniczej poprzez udoskonalenie wyposażenia technicznego gospodarstw i dostosowanie warunków produkcji do wymogów acquis communautaire,
o restrukturyzację i różnicowanie produkcji rolniczej jako warunek poprawy efektywności gospodarstw i produkcji do potrzeb rynku,
o ukierunkowanie produkcji zgodnie z naturalnymi warunkami środowiska przyrodniczego, zminimalizowanie niekorzystnego oddziaływania produkcji rolniczej na środowisko naturalne oraz zachowanie krajobrazu.
• Działanie 3: Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich
o zwiększenie atrakcyjności obszarów wiejskich dla inwestorów lokalnych i inwestorów zewnętrznych;
o zapewnienie mieszkańcom wsi odpowiedniego standardu życia,
o zapewnienie warunków dla wdrażania acquis communautaire.
• Działanie 4: Różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich
o zidentyfikowanie i wykorzystanie nisz rynkowych na produkty i usługi poza rolnictwem,
o rozwój działalności gospodarczej na obszarach wiejskich poza konwencjonalnym rolnictwem poprzez wsparcie inwestycyjne.
• Działanie 6: Szkolenia zawodowe
o zwiększenie umiejętności i wiedzy rolników podejmujących dodatkową działalność gospodarczą poza konwencjonalnym rolnictwem,
o zwiększenie umiejętności i wiedzy rolnoków prowadzących rentowne gospodarstwo rolnicze, leśne lub rybne.
• Działanie 7: Pomoc techniczna
o Pomoc techniczna nastawiona będzie głównie na zwiększenie efektywności wdrażania, monitorowania i kontroli Programu SAPARD na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym oraz zapewnienie sprawnego dotarcia do planowanych beneficjentów Programu.

Comments are closed.