Polityka regionalna i środki pomocowe

Polityka regionalna i środki pomocowe

Na początku wykładu pani doktor stwierdziła , że kurs z tego przedmiotu kończy się wpisem oceny z zaliczenia a nie egzaminu. Ponieważ jest nas dużo sprawdzenie wiadomości będzie miało charakter testu .

Polityka regionalna jest częścią polityki rozwoju-częścią odnoszącą się do przestrzennej struktury dynamiki procesów społecznych i gospodarczych . Jest też częścią polityki przestrzennej.

Europejska polityka regionalna nie zwalnia państw od prowadzenia własnych polityk narodowych lecz wręcz nakazuje państwom członkowskim aby przeznaczane przez nie na politykę regionalną pozostawały przynajmniej na poziomie ubiegłego okresu.

Polska polityka regionalna pojawiła się dopiero w latach 90tych Praktycznie jednak rozwinęła się po stowarzyszeniu Polski z UE

Polityka regionalna aby była skuteczna musi być właściwie zinstytucjonalizowana ( Polsce możliwość taką dała reforma administracyjna z 1.01.1999 roku) oraz dysponować odpowiednimi instrumentami , w tym finansowymi i prawnymi. Powinna mieć także odpowiednie podstawy informacyjne ( czyli klasyfikacja regionów NUTS)

Z polityką regionalną związane są 2 zjawiska:
1) regionalizm- ruch społeczny odwołujący się do świadomości wspólnoty regionalnej , mającej swe korzenie z reguły w tradycjach wspólnoty kulturowej i/lub etnicznej i często wspólnych interesów ekonomicznych
2) regionalizacja- to działanie administracyjne mające na celu nie tylko wydzielenie regionów, ale też przyznanie im odpowiednich kompetencji i zadań (np. nasza reforma administracyjna)

Obecnie największym problemem europejskiej polityki regionalnej jest kwestia subsydiarności tzn. zapis traktatu z Maastricht mówiący o przyznaniu pewnych kompetencji regionom został włączony do konstytucji tylko 3 krajów tj. Niemiec Austrii i Belgii. W pozostałych państwach członkowskich kompetencje takie traktowane są jako konieczne dla przyznania środków finansowych( tzn. nie znajdują odzwierciedlenia w konstytucjach ale są stosowane ze względu na oczekiwane pieniądze z UE:) .

Rozróżniamy 2 rodzaje polityki regionalnej:
1) Polityka interregionalna to usystematyzowane oddziaływanie rządu na regiony będące wyodrębnionymi ponadlokalnymi jednostkami terytorialnego podziału administracyjnego kraju . Są to działania podejmowane przez rząd centralny oraz jego agendy, w tym także terenowe.
Inaczej mówiąc jest to polityka odgórna rządu wobec regionów. Regiony są podporządkowane strategii państwa.
2) Polityka intraregionalna- to usystematyzowane oddziaływanie na procesy rozwoju społeczno –gospodarczego zachodzące na obszarze regionu. Są to działania podejmowane przez samorządowe władze regionu oraz ich agendy. Polityka intraregionalna to polityka rozwoju regionów. Po reformie administracyjnej podmiotami polityki intraregionalnej stały się województwa.
Jest to inaczej polityka wewnątrzregionalna , która jest popierana przez wspólnoty europejskie. Polityka ta nie może odbiegać od polityki państwa ale jest skuteczniejsza, gdyż łatwiej jest na małym obszarze zidentyfikować problemy społeczno gospodarcze.

Unia Europejska stworzyła nowy jakościowo poziom polityki przestrzennej i regionalnej tzw. europejską politykę regionalną lub politykę regionalną Unii Europejskiej. Celem tego było pogodzenie podstawowych modeli polityki regionalnej , które teoretycznie uszeregować można wg ich celów:

1) Cel 1 – poprawa sytuacji w regionie
Realizacja :

a) wariant A czyli pomoc regionom zacofanym ( jak w celu 1 UE; np. departamenty zamorskie Francji)
- wyrównująca polityka regionalna
- priorytety , infrastruktura, podnoszenie kwalifikacji, rozwój instytucji
- niska skuteczność – mimo działań zacofanie regionu utrzymuje się przez długie lata, często ze względu na położenie geograficzne czy zaszłości historyczne ( położenie w obszarach nadgranicznych)

b) wariant B czyli pomoc regionom tracącym tradycyjną bazę ekonomiczną przemysłu ( jak w celu 2 UE)
- priorytety to odnowa zabudowy, szkolenie zawodowe w nowych dziedzinach, poprawa stanu środowiska naturalnego, propagowanie nowego wizerunku regionu
- stosunkowo duża skuteczność ( Zagłębie Ruhry)

2) Cel 2- poprawa sytuacji w całym kraju

Realizacja
a) wariant C – równoważenie struktury przestrzennej
- ograniczenie dominacji jednego ośrodka ( np. Paryża, Pragi, Wiednia, Budapesztu)
- priorytety: deglomeracja, wspieranie programów równoważących rozwój kraju
- niezbyt wysoka skuteczność- mimo że na nowych obszarach powstaje więcej firm niż pozostaje w ośrodku deglomerowanym

b) wariant D czyli wspieranie regionów o znaczeniu kluczowym dla całego kraju
- tworzenie strategicznych ośrodków ( COP w Polsce, Ranstad Holland – czyli zagłębie kwiatowo warzywne)
- priorytety : wspieranie regionów kluczowych , budowanie krajowej infrastruktury, instytucji edukacji, sieci technologii

Jeśli chodzi o przeniesienie modeli na politykę europejską to można zauważyć , że ¾ środków przeznaczonym jest na realizację celu 1A odnoszącego się do regionów zacofanych. Decydującym wskaźnikiem jest PKB na mieszkańca w skali regionu a nie kraju.
Tego typu działania nakierowane na regiony rozpoczęto w latach 90tych . Początkowo były one nieskuteczne ale w ubiegłorocznym III Raporcie spójności stwierdzono polepszenie sytuacji w regionach ( np. Irlandia).
Duży sukces celu 2 osiągnięto w Niemczech i Belgii.

NUTS
Jeśli chodzi o rozwój regionalny ważnym i potrzebnym czynnikiem jest „Nomenklatura jednostek terytorialnych dla celów statystycznych”(NUTS). Powstała ona w latach siedemdziesiątych. Obowiązuje jednolicie we wszystkich krajach członkowskich, a niektórych krajach NUTS pokrywa się z podziałem administracyjnym. Nomenklatura ta pozwala badać różne wskaźniki : zatrudnienie, PKB, strukturę przemysłową. Dzięki temu łatwo można diagnozować problemy danego regionu.
Poszczególne kraje same decydują jak podzielić swoje terytorium na jednostki NUTS. Każde państwo członkowskie co 3 lata może zgłosić zmianę podziału ( zrobiła to Irlandia by nie tracić całkowicie pomocy)
Z punktu widzenia programowania i podziału środków istotną rolę odgrywają obszary NUTS1, NUTS 2 i NUTS .
NUTS 4 nie odgrywa większej roli przy polityce regionalnej natomiast NUTS5 pokrywa się z granicami poszczególnych gmin państw członkowskich .

Polska (na podst. Rozporządzenia w sprawie wprowadzenia jednostek terytorialnych dla celów statystycznych z 12 lipca 2000)w całości jest obszarem NUTS 1,NUTS 2 to Polskie województwa , NUTS 3 to podregiony utworzone z powiatów, NUTS 4 to powiaty i miasta na prawach powiatów, NUTS 5 to gminy ( w tym gminy miejskie na prawach powiatów) .

Dalej wykład polegał na zaprezentowaniu folii i wskazaniu pochodzących z nich danych poglądowych ( najlepiej , najsłabiej rozwinięte regiony , PKB na mieszkańca w stosunku do średniej w UE itp..
Wątpliwość budzić może błękitny banan który wskazuje regiony najlepiej rozwinięte w UE

Comments are closed.