Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej

Polityka zagraniczna i bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej

Program kursu obejmie:
- określenie czynników i wyznaczników polityki zagranicznej Federacji Rosyjskiej (FR)
- analizę założeń polityki zagr. (w oparciu o dokumenty, wypowiedzi itp.)
- ewentualnie, jeśli czas na to pozwoli – analizę bieżących problemów

Polityka zagr. i bezpieczeństwa – w FR podejście do tego pojęcia jest bardzo szerokie, zarówno w doktrynie jak i w praktyce politycznej  wykładnia wg „Koncepcji bezpieczeństwa narodowego” (dekret prezydencki z 2000 roku):
„system poglądów na zapewnienie bezpieczeństwa obywateli, społeczeństwa i państwa od zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń we wszystkich sferach działalności człowieka. W koncepcji tej sformułowane są najważniejsze kierunki państwowej polityki FR (w swobodnym tłumaczeniu dra z języka rosyjskiego).
Bezpieczeństwo narodowe FR – bezpieczeństwo jej „wielonarodowego narodu” jako podmiotu suwerenności i jedynego źródła władzy w FR (również na podstawie ww dokumentu)

 definicja bardzo demokratyczna, obejmująca szeroki zakres problemów (zagrożenia miękkie i twarde) – oczywiście w rzeczywistości wygląda to inaczej, nie ma np. w ogóle czegoś takiego jak bezpieczeństwo ekologiczne w FR (funkcjonuje w zasadzie jako narzędzie do ściągania łapówek)

UWARUNKOWANIA HISTORYCZNE

Przeanalizujemy rozwój imperializmu rosyjskiego, kształtującego się w zasadzie od XIV wieku, a którego kolejne fazy to państwo kijowskie („faza prenatalna”), państwo moskiewskie, imperium rosyjskie od Romanowów, wreszcie Związek Radziecki  to będzie próba pokazania pewnej cykliczności rozwoju i wytwarzania się paradygmatów polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, tradycji i uwarunkowań historycznych obecnych do dziś w świadomości i myśleniu decydentów i społeczeństwa, a więc mających wpływ na politykę zagraniczną. Później zajmiemy się nieco bardziej szczegółowo rozpadem ZSRR jako kolejnym etapem tego rozwoju.

4 uwagi wstępne

1. oczywisty fakt: historia wpływa na politykę zagraniczną państwa

2. tę tematykę historyczną skoncentrujemy na aspekcie zewnętrznym rozwoju polityki zagranicznej, rozwoju imperialnego, rozwoju stosunków z innymi państwami świadomie abstrahując od innych czynników i przyczyn – gospodarczych, społecznych i in. (które oczywiście mają wpływ na politykę, stoją za rozwojem państwa)

*dygresja dotycząca jeszcze fazy ‘przedmoskiewskiej’ rozwoju Rusi (przypomnienie – mieliśmy Ruś kijowską a potem moskiewską i wbrew pozorom Ruś kijowska nie była pierwowzorem Ukrainy, a moskiewska Rosji, tylko obie stanowiły wcześniejsze fazy rozwoju współczesnej Rosji. Generalnie o imperializmie możemy mówić od Rusi moskiewskiej (XIII/XIVw), ale istnieją dwa fakty z czasów wcześniejszych, mające znaczenie dla tej ciągłości:
a) idea Monomacha  Włodzimierz Monomach, władca kijowski z XI wieku, utożsamiany z twórcą państwa samodzierżawnego, z ostatecznym przekształceniem takiej pierwotnej monarchii patrymonialnej z elementami jeszcze współrządzenia do państwa będącego już całkowicie własnością władcy, który nie miał już żadnych hamulców  tak więc idea Monomacha to idea samodzierżawia wladzy od nikogo niezależnej, samej siebie kreującej (autokreator), bez jakichkolwiek zewnętrznych elementów uzasadniających władzę. *przy czym jest to pojęcie również związane z obciążeniem i zagrożeniem – istnieje powiedzenie rosyjskie „ciężka jesteś czapko Monomacha” (wielu władców autokratorów rosyjskich to byli wariaci, łącznie z wielkim Europejczykiem Piotrem I który zabił swojego syna…)
b) wybór geopolityczny Aleksandra Newskiego – Al. Newski panował na przełomie XII i XIII w, kiedy to na Ruś najechali Tatarzy/Mongołowie i narzucili im zależność (okres wielkiego rozbicia feudalnego, rozdrobnienia – brak możliwości realnego stawienia oporu, pomimo wielkiej mobilizacji np. w bitwie na Kulikowym Polu). Jednocześnie istniało zagrożenie ze strony Europy zachodniej. Papiestwo, zachodnia Europa generalnie – nie zdawali sobie sprawy z tego, że Mongołowie mogą najechać te tereny, ale nie mogą ich zdobyć, nie mają takiego potencjału – wtedy tego nie wiedziano. Duże było przerażenie na Zachodzie, podejmowano więc próby porozumienia się między papiestwem i Cesarstwem z jednej a Wielkim Księstwem Ruskim z drugiej strony, które miały służyć jakiejś wspólnej obronie przed zagrożeniem tatarskim. Doszło do bardzo ważnego momentu historycznego – konieczności wyboru między poddaniem się Mongołom, którzy nie kolonizują, nie mają bezpośredniej władzy, garnizonów, narzucania wiary itd. a z drugiej strony światem łacińskim z zakorzenionymi już na granicach Rusi zakonami, istniejącymi poważnymi rozbieżnościami i konfliktami między chrześcijaństwem zachodnim a wschodnim (schizma, spalenie Konstantynopola przez krzyżowców…), próbami kolonizacji niemieckiej postępującej od zachodu, narzucaniem swojego stylu życia, władzy, kultury itd. Ruś miała więc 2 przeciwników – łagodnego tyrana na wschodzie i zachodniego – potencjalnie dużo bardziej groźnego. Aleksander Newski dokonał wyboru politycznego – zgodził się na stosunkowo łagodne jarzmo tatarskie, nie podjął walki, pojechał po nominację do chana itd. i w zamian za to uzyskał wolną rękę a nawet pomoc w walce na zachodzie, z łacinnikami. Stoczył on pierwsze zwycięskie walki w Inflantach i postawił jakby tamę kolonizacji, rozwojowi na wschód tego niemiecko-łacińskiego żywiołu który od tej pory był już ograniczany przez Inflanty, nie był w stanie przenikać do głębszych obszarów Rusi. Odtąd walka z zachodnim kolonializmem starającym się wpływać i zmieniać Ruś stała się jednym z podstawowych elementów myślenia politycznego na Rusi a potem w Rosji. Decyzja Newskiego przerodziła się w jeden z podstawowych paradygmatów kierujących polityką państwa przez kolejne wieki.

*dygresja – jeśli mówimy o RUSINACH to należy ich odróżnić od współczesnych Rosjan. RUŚ to wielki obszar prawosławny zamieszkały przez ludność, której etniczne pochodzenie to była mieszanka plemion wschodniosłowiańskich, hazarskich, fińskich, kałmuków, bułgarskich itd. (plemion żyjących od Polski po Ural)  nie Słowianie sensu stricto – silny komponent ugrofiński, mieszanka powstała na przestrzeni kilku wieków. Można powiedzieć że swoisty, odrębny naród ruski ukształtował się na przełomie XI/XII w, silnym spoiwem byłą tu wiara prawosławna.

3. Od momentu kiedy pojawia się już trwała tendencja do rozwoju (koniec XIVw) – można powiedzieć że rysem państwowości rosyjskiej jest trwała i nieustanna ekspansja – to państwo, które do XX w nigdy się nie zatrzymało – czasem się cofało, ale nigdy się nie zatrzymało – nieustanne pączkowanie, kolejne przyłączanie dalszych terenów. Ta ekspansja jest sterowana wieloma przyczynami, ale w największej mierze ma ona charakter obronnego imperializmu - nigdy nie istniały dla Rusi stabilne, dobre naturalne granice, zawsze był odruch przesuwania granic dalej od centrów gospodarczych, politycznych, ludnościowych. Ekstensywna metoda zapewniania sobie bezpieczeństwa była przynajmniej do XVIIIw jednym z głównych motywów polityki zagranicznej. W reszcie Europy funkcjonowały w większej mierze sojusze, polityka równowagi sił itd., a na Rusi – ekspansja

4. cykliczność rozwoju – i nie chodzi o to że faktycznie mamy do czynienia z realną cyklicznością, czy mamy rzeczywiste przesłanki do takiego wnioskowania – chodzi bardziej o to, jak to funkcjonuje w świadomości ludzi. Ludzie wierzą, że faktem jest prawidłowość, że Ruś zawsze się rozwija, pączkuje, przeżywa okres wzlotów, potem słabnie, najczęściej z przyczyn zewnętrznych, a potem się otrząsa (po upuszczeniu krwi), odradza – istnieje po prostu mechanizm zapewniający taki cykl. Faktem jest, że rzeczywiście z badań historycznych wynika że tak się dzieje Rosji kształtowały, ale z samego tego faktu nie można wnioskować że istnieje taki niezawodny mechanizm, rzeczywisty cykl, że tak było, jest i będzie i że ta cykliczność jest wieczną, immanentną cechą Rusi. Tego stwierdzić nie można, ale najistotniejsze tutaj jest to, że masa ludzi wierzy w tę prawidłowość, w takie niezachwiane święte prawo (i to nie dotyczy tylko prostych SBeków, ale również elit). Ten element świadomościowy ma w Rosji ogromne znaczenie, dużo większe niż w innych państwach, gdyż w Rosji polityka jest wysoce spersonalizowana a relatywnie mało zinstytucjonalizowana. Wielkie znaczenie mają osobiste, prywatne przekonania historiozoficzne, a mniejsze znaczenie zinstytucjonalizowany interes państwa.

Comments are closed.