Gorszenie niewolnika (servi corruptio).

POSTEPOWANIE IN IURE W PROCESIE FORMUŁKOWYM

Proces rzymski – formułkowy prowadziły przede wszystkim strony. Bez ich równoczesnej obecności przed pretorem postępowanie nie mogło się rozpocząć. Ważne było zapewnienie stawienia się przed sądem pozwanego, stąd in ius vocatio – wezwanie prywatne i ustne, dokonane w miejscu publicznym ( ze względu na poszanowanie miru domowego). Postępowanie in iure rozpoczynało pozwanie. Pozwany miał obowiązek stawienia się, w przypadku gdy pozwany nie słuchał, można było użyć siły. Jednak uległo to zmianie, dzięki prawu pretorskiemu, które wprowadziło zmiany w kierunku ograniczenia in ius vocatio wobec pewnych kategorii osób, oraz w celu zapewnienia skuteczności pozywania. Tych , którzy złośliwie uchylali się przed pozwaniem czekało zajęcie przez zainteresowanego z upoważnienia pretora całego majątku ( missio in bona). Dla uniknięcia tych drastycznych skutków rozwinęła się praktyka vadimonium – czyli przyrzeczenie stawienia się w określonym terminie przed sadem, pod rygorem zapłaty przeciwnikowi oznaczonej z góry sumy pieniężnej (summa vadimonii).
W procesie formułkowym pretor wprowadził innowację w postaci edictio actionis – na powoda został nałożony obowiązek pozasądowego uprzedzenia kandydata na pozwanego o zamiarze wytoczenia mu procesu ( zapowiedź powództwa).

Normalnym celem postępowania in iure było ujęcie istoty sporu w postaci FORMULKI procesowej i w ten sposób przygotowanie rozstrzygnięcia w drugiej fazie postępowania ( apud iudicme)
W procesie formułkowym pępowanie in iure było wyzwolone z formalistyki, strony mogły wypowiadać się swobodnie.
1. POSTULATIO ACTIONIS
Kiedy obie strony pojawily się przed pretorem, powód przedstawiał swoja sprwę i wnosił o udzielenie mu ochrony procesowej ( postulatio actionis).
2. DENEGATIO ACTIONIS
Już na postawie wstępnego rozeznania mógł pretor odmówić owej ochrony procesowej ( denegatio actionis). Jedna decyzja ta nie oznaczała definitywnego zakończenia sprawy. Denegatio actionis mogła spełniać dwojaką rolę – pozytywna i negatywną.
3.CONFESSIO IN IURE
Pozwany opuszczony do głosu mógł najpierw zrezygnować z podęcia obrony i uznać od razu powództwo  confessio in iure. Była to ważna decyzja gdyż kończyła definitywnie postępowanie, ponieważ uznając powództwo sam wydawał na siebie wyrok.
4.IUSIURANDUM
Sprawa sporna kończyła się często w postępowaniu in iure w ten sposób, że jedna ze stron za zgodą drugiej wyjaśniała spór przez PRZYSIĘGĘ ( iusiurandum in iure). Powód przysięgał, że jego pretensja istnieje, pozwany przeciwnie, że pretensja powoda nie istnieje. Krzywoprzysięstwo (periurium) bylpo przestępstwem. Jeśli pozwany złożył przysięgę, pretor odmawiał powodowi ochrony procesowej ( denegatio actionis).
5.TRANSACTIO
W toku postępowania in iure mogło zawsze dojść do wzajemnych ustępstw pomiędzy stronami, do UGODY  transactio. Pretorowie mieli tutaj duże możliwości oddziaływania na strony i korzystali z nich istotnie.

Należy dodać iż czasem dochodziło do sytuacji kłopotliwej, kiedy pozwany wykazywał postawę bierna i się nie bronił ( nazywał się wtedy indefensus), a sytuacje jaką stwarzał nazywamy INDEFENSIO. W procesie rzymskim wydanie wyroku w takiej sytuacji w fazie in iure było niemożliwe.
W związku z tym pobudzano go do aktywności ;) przez nacisk pośredni.

Pozwany miał możliwość ZAPRZECZENIA ( negatio).
Pozwany miał możliwość bronienia się przez przeciwstawienie się twierdzeniom powoda ( negare). Drugim typowym sposobem obrony pozwanego było PODNIESIENIE przeciw żądaniom i twierdzeniom powoda ZARZUTU ( EXCEPTIO).

Zakończenie postępowania in iure
Jeżeli pozwany podjął obronę przez negację czy ekscepcję, w ten sposób zarysowały się przeciwstawne stanowiska stron, można było przystąpić do zebrania wynikło postępowania in iure. Dokonywał tego pretor w FORMUŁCE.
Postępowanie in iure poza znacznymi już wartościami praktycznymi miało i to znaczenie, że umożliwiało wstępną eliminację sporów bagatelnych, nie zupełnie dojrzałych czy też możliwych do szybkiego zlikwidowania.
Proces in iure kończył akt litis contestatio – było to formalne utwierdzenia sporu, czynność dokonywana w obecności pretora. Skutkiem procesowym litis contestatio była tzw. konsumpcja uprawnienia do wniesienia powództwa ( nie można było więcej dochodzić tego uprawnienia przed sądem).

Comments are closed.