POSTĘPOWANIE IN IUDICIO [apud iudicem]

POSTĘPOWANIE IN IUDICIO [apud iudicem]

apud iudicem =”u sędziego” ;)

Postępowanie apud iudicem było wolne od formalistyki już w okresie procesu legisakcyjnego i takie pozostało w procesie formułkowym.
W postępowaniu apud iudicem obecność stron nie była konieczna. Rozprawy wyznaczano na godziny przedpołudniowe i jeżeli jedna ze stron nei stawiła się bez usprawiedliwienia – stosowano przepis Ustawy XII Tablic : post meridiem praesenti litem addictio – po południu zasądź sędzio na rzecz obecnego. To właśnie stronie obecnej była łatwiej przekonać sędziego.

CELEM postępowania apud iudicem było przede wszystkim ustalenie stanu faktycznego. W procesie formułkowym sędzia nie poszukiwał sam materiału dowodowego – wydawał wyrok na postawie dowodów przedstawionych przez strony. Do sędziego należała decyzja na która ze stron nałożyć tzw. ciężar przeprowadzenia dowodu ( onus probandi). Obowiązywała zasada : przeprowadzenie dowodu ciąży na tym, kto twierdzi, a nie na tym kto zaprzecza” ( ei incumbit probatio qui, non qui negat).
Najbardziej rozpowszechnionym środkiem dowodowym byli świadkowie ( testes). Normalni świadkowie procesowi byli świadkami dobrowolnymi, przybywali do sądu z inicjatywy samych tron i swoimi zeznaniami wspierali ich stanowisko.
Inne dowody:
 Znany był też dowód z biegłych czyli np. mierniczych, lekarzy, akuszerek czy architektów.
 Dowód z dokumentów ( instrumenta) – rozpowszechniał się pod wpływem greckim do końca republiki.
Ocena materiału dowodowego należała do swobodnego uznania sędziego ! ! !
Sędzia w prawdzie był w ocenie materiału dowodowego swobodny, jednak możliwość wyzyskania dokonanych ustaleń dla rozsądnego rozwiązania sporu ograniczała bardzo treść formułki. Upoważnienie sędziego zawarte w condemnatio zamykało się w obrębie alternatywy : zasądzenie lub uwolnienie pozwanego.

Iudicia stricti iuris – czyli powództwa ścisłego prawa – było tu widoczne duże skrępowanie sędziego, sędzia mógł tutaj tylko zasądzić pozwanego w całości albo uwolni ć do w całości, choćby jedno i drugie rozwiązanie nie było zgodne z wymogami słuszności.

Pluris petitio – czyli nadmierne żądanie ze strony powoda, wchodziło w rachubę tylko wtedy, gdy intentio i condemnatio opiewały na określoną wartość majątkową.
Powód mógł dopuścić się pluris petitio :
a) Re – co do przedmiotu sporu
b) Tempore – co do czasu
c) Loco- co do miejsca
d) Causa – co do przyczyny prawnej

IUDICIA BONAE FIDEI – czyli powództwa oparte na dobrej wierze.
Były one intensywny rozszerzeniem granic swobody sędziowskiej. Był to twór prawa pretorskiego z okresu procesu formułkowego. Przy iudicia bonae fidei powodowi nie groziły już skutki nadmiernego żądania.

Postępowanie apud iudicem kończył normalnie WYROK tzn. SĘDZIOWSKIE ROZSTRZYGNIĘCIE SPORNEJ SPRAWY. Wyrok nazywał się SENTENTIA lub IUDICATUM. Sprawa rozstrzygnięta wyrokiem nazywała się RES IUDICATA.

Comments are closed.