ZDOLNOŚC PRAWNA I JEJ WYMOGI

ZDOLNOŚC PRAWNA I JEJ WYMOGI

Zdolność prawna zaczynała się od chwili narodzin, ale tylko osób wolnych, niewolnicy jej nie mieli.
Pełna zdolność prawna stawała się udziałem tylko osób wolnych, którzy urodzili się jako obywatele rzymscy i jako osoby sui iuris.
Latynowie i pelegryni osiągali przez urodzenie zdolność prawną według własnych systemów prawnych.

ZDOLNOŚĆ PRAWNA – jest to zdolność do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków.
W nomenklaturze prawniczej ten, kto ma zdolność prawna nazywany jest osobą.

W prawie rzymskim inaczej wyglądała podmiotowość prawna w świetle prawa prywatnego, a inaczej w świetle prawa publicznego.
• Prawo publiczne: brak pojęcia osoby alieni iuris
• Prawo prywatne: zdolność prawna w prawie prywatnym można było nabyć z chwila urodzenia – gdy ojciec dziecka, obywatela rzymskiego, nie żył lub nie mógł sprawować nad nim patria potestas, np. w przypadku dziecka pozamałżeńskiego.

Pojedynczą osobę ( persona) i jej sytuacje prawną określano terminem caput.
Sytuacje prawna jednostki ludzkiej ( pełną zdolność prawną) określały w szczególności :

1. status libertatis – stan wolności czy niewoli
2. status civitatis – stanowisko w państwie
3. status familiae – stanowisko zajmowane w rodzinie

Zdolności prawnej majątkowej nie mieli:
a) niewolnicy
b) nieobywatele
c) osoby alieni iuris ( z wyjątkiem synów mających peculium castense, quasi canstense czy adventicium).
W niektórych przypadkach prawo rzymskie zastrzegało dla dziecka poczętego, ale jeszcze nieurodzonego ( nasciturus) możność nabycia pewnych uprawnień ( np. prawa do spadku), warunkiem było to , aby urodziło się żywe.
„Nasciturus pro iam habetur, quotens de commodis eius agitur” ( dziecko poczęte uważa się za już urodzone, ilekroć chodzi o jego korzyść).
Dla ochrony prawa dziecka poczętego ustanowiono specjalnego kuratora - curator
Ventris.

UTRATA ZDOLNOŚCI PRAWNEJ:
1. przez śmierć
2. na skutek utraty dotychczasowego status :
a) przez stanie się osobą alieni iuris
b) przez utratę obywatelstwa
Każdą zmianę status Rzymianie nazywali capitis deminutio ( czyli uszczuplenie praw).

Capitis deminutio maxima – największe uszczuplenie praw – następowało gdy ktoś tracił równocześnie obywatelstwo i wolność np. na skutek wyroku w procesie, na skutek popadnięcia w niewolę u wrogów
 ius postliminii – czyli prawo powrotu – na jego mocy obywatel rzymski, który powrócił zniewoli u wrogów odzyskiwał wszelkie prawa, które miał przed popadnięciem w niewolę
 jeśli zaś obywatel rzymski zmarł w niewoli u wrogów, to od I w p.n.e. przyjmowano fikcję że zmarł on w chwili dostania się do niewoli jako osoba wolna ( w celu zachowania ważności sporządzonego testamentu)  fictio legis Corneliae

Capitis deminutio media – średnie uszczuplenie – zachodziło przy utracie obywatelstwa z zachowaniem wolności
Capitis deminutio minima – najmniejsze uszczuplenie – gdy przy zachowaniu wolności i obywatelstwa zmieniało się swoja pozycję w rodzinie.

Comments are closed.