FIDEIKOMISY.

FIDEIKOMISY.

Fideikomis (fideicomissum) – zapis oparty na nieformalnej prośbie, skierowanej przez spadkodawcę do swojego spadkobiercy (fiduciarius), aby wydała osobie trzeciej (zwanej fideikomisariuszem) pewną korzyść majątkową.
Początkowo spełnienie prośby spadkodawcy było traktowane jako obowiązek moralny i zależało wyłącznie od dobrej woli (fides) fiducjariusza. Dopiero na początku okresu pryncypatu fideikomisy zostały objęte ochroną prawną ze strony konsula w drodze postępowania nadzwyczajnego.
Fideikomis:
- nie wymagano nigdy ścisłych form, mógł być ustanowiony w testamencie lub poza testamentem w jakichkolwiek słowach
- fideikomisem mógł być obciążony każdy, kto tylko otrzymał cokolwiek ze spadku, a zatem nawet legatariusz lub obdarowany w drodze mortis causa capio (nabycie na wypadek śmierci), którym było każde przysporzenie majątkowe dokonane na podstawie ostatnie woli, niebędące ani spadkiem, ani też żadną postacią zapisu.
W pr. justyniańskim różnice miedzy legatem a fideikomisem zostały zniesione.

Fideikomis uniwersalny (fideicomissum hereditatis)
Był zapisem na podstawie którego spadkodawca polecał dziedzicowi zwanemu HERES FIDEUCIARIUS (dziedzic powierniczy) wydać cały spadek wskazanej osobie trzeciej (fideikomisariuszowi) natychmiast lub w razie zaistnienia oznaczonych okoliczności. Ustanowienie takiego zapisu było sprzeczne z wcześniej już wspomnianą zasadą: Semel heres semper heres (raz ustanowiony dziedzicem jest nim na zawsze).
- pierwotnie fideikomisariusz, który formalnie nie był dziedzicem, nabywał tylko aktywa spadku.
- odpowiedzialność za długi spadkowe ponosił dziedzic powierniczy, nawet po wydaniu całego majątku spadkowego
- kiedy spadkobierca odmawiał przyjęcia spadku, powodowało to wygaśnięcie fideikomisu uniwersalnego (działo się tak często gdy na spadkobierca obawiał się ryzyka z tytułu odpowiedzialności za długi spadkowe)
Powstały dwie ustawy mające na celu zabezpieczenie spadkobiercy przed ryzykiem majątkowym:
• Senatus consultum Trebellianum (56 lub 57 r.) – postanawiało że w razie wydania spadku przez spadkobiercę fideikomisariusz stawał się następca ogólnym spadkodawcy (heredis loco) oraz musiał przyjąć na siebie wszystkie długi i ciężary spadkowe.
• Senatus consultum Pegasianum (ok. 73 r.) – dziedzic mógł zatrzymać czwartą część spadku, tak iż nie był obowiązany wydać fideikomisariuszowi wiecej niż ¾ spadku.
• Wg prawa justyniańskiego fideikomisariusz stawał siezawsze następcą ogólnym dziedzica (heredis loco).

Comments are closed.