POJĘCIE PRAWA
POJĘCIE PRAWA
Naszemu terminowi prawo odpowiada w źródłach rzymskich łacińskie ius.
Ius występuje często z fas, ale rozgraniczenie treści obydwóch terminów nie zawsze jest łatwe, zwłaszcza w początkowym okresie rozwoju prawa rzymskiego. Ius precyzuje się z biegiem czasu jako sfera działania ludzkiego, dozwolonego i chronionego przez państwo, natomiast fas oznacza natomiast analogiczną sferę działania dozwoloną i osłaniana przez religię.
Wykroczenie poza sferę dozwolona przez ius nazywało się iniuria i uprawniało do zastosowania sankcji świeckich ( np. prymitywnego odwetu)
Wykroczenie poza sferę fas nazywało się nefas i ściągało na sprawcę gniew bogów, od którego uwolnić mogło złożenie ofiary ( piaculum).
POJĘCIE PRAWA
IUS (prawo ludzkie) sfera dozwolona i chroniona przez państwo
FAS (prawo boskie) sfera działania dozwolona i osłaniana przez religie
Próby definicyjne – brak wystarczającej definicji, rzymscy prawnicy byli bardzo ostrożni w trudnej sztuce definiowania. Przykładem charakteryzującym ich stanowiska jest przysłowie Jawolenusa : omnis definitio in iure civili peiculosa est; parum est enim, ut non subverti potest [ w prawie cywilnym wszelka definicja jest niebezpieczna, rzadko bowiem się zdarza, by nie można jej wywrócić].
Próbę definicji podjął wcześniejszy od Gaiusa prawnik – Celsus, próba ta spotkała się później z akceptacja Ulpiana i za jego pośrednictwem została utrwalona na początku Digestów justyniańskich w słowach:
Prawo jest sztuką tego, co dobre i słuszne[ Ius est ars boni et aequi ]
Definija Celsusa dotyka problemu wzajemnego stosunku norm moralnych i norma prawnych. Normy moralne to te, które opierają się na kryterium dobra i zła. Od norm prawnych różni je charakter sankcji. Za normami prawnymi stoi sankcja przymusu państwowego. W przypadku ich rozdźwięku można wskazać dwie podstawy:
- zasada Ulpiana dura lex sed lex – jest w tym haśle obrona zasady, że prawo zawsze jest prawem, nawet najbardziej drakońskie, naruszające zasady moralne.
- Prawo nie może w sposób jaskrawy sprzeciwiać się normom moralnym, tym elementarnym, powszechnie uznawanym. Musi istnieć w prawie pewien pierwiastek moralny, bez niego może nawet powstać moralny obowiązek nieposłuszeństwa wobec prawa.
Prawo rzymskie pozostaje w bardzo silnym związku z etyką.
Filed under: 1