RODZINA AGNATYCZNA
RODZINA AGNATYCZNA
W najstarszym prawie rzymskim cała struktura rodzinna opierała się na podległości władzy pater familias.
Pater familias był naczelnikiem domu w rodzinie rzymskiej, którego władzy podlegała cała familia. Mianem tym obejmowano początkowo na równi majątek, jak i osoby podległe władzy. Naczelnikiem rodziny, mającym władzę nad podległymi mu osobami, mógł być tylko obywatel rzymski, mężczyzna. W okresie ustawy XII tablic jego władza była mało zróżnicowana, jednolita w stosunku do wszystkich osób i zwała się manus „rękę”. W okresie archaicznym można zauważyć pewne zróżnicowania władzy pater familias.
Za spokrewnione ze sobą uważano tylko te osoby, które podlegały władzy danego pater familias aktualnie lub przed jego śmiercią. Spokrewnione ze sobą było więc rodzeństwo będące pod władzą swego ojca. Spokrewnione były też dzieci synów, ponieważ podlegały (lub mogły podlegać, gdyby dziadek żył) władzy wspólnego przodka. Taki rodzaj pokrewieństwa, wynikający z podległości władzy wspólnego przodka zwano pokrewieństwem agnacyjnym (agnatio).
Pokrewieństwo agnacyjne mogło powstać jedynie ze strony ojca, gdyż tylko on mógł być dzierżycielem władzy w rodzinie. Dzieci nie kontynuowały rodziny matki, lecz rodzinę ojca, pod którego władzę się znajdowały. Jeżeli dziecko nie wchodziło pod władzę ojca (np. nie było zrodzone z iustum matrimonium), od chwilą urodzenia było osobą sui iuris (osoby nie podlegające niczyjej władzy w rodzinie) i nie miało żadnych krewnych agnacyjnych. Pokrewieństwo agnacyjne mogło też powstać w sposób sztuczny przez przysposobienie oraz conventio in manum (wejście żony pod męża albo jego ojca, jeżeli mąż był osobą alieni juris tj. osoba podlegająca władzy zwierzchnika familijnego).
Po śmierci pater familias osobami sui iuris stawali się wszyscy członkowie rodziny dotychczas bezpośrednio podlegający władzy zmarłego, niezależnie od płci. Jeżeli pater familias miał pod władzą również wnuki, te przechodziły automatycznie spod władzy dziadka pod władzę ojca, który stając się osobą sui iuris, będąc mężczyzną stwała na czele nowej rodziny. Kobiety stawały się również osobami sui iuris.
Filed under: 1