STOSUNKI OSOBISTE I MAJĄTKOWE MIĘDZY MAŁŻONKAMI

STOSUNKI OSOBISTE I MAJĄTKOWE MIĘDZY MAŁŻONKAMI

A. Stosunki osobiste
Między małżonkami istniał zawsze, niezależnie od tego, czy miała miejsce conventio in manum, czy też nie, obowiązek wzajemnego szacunku (reverentia), co do strony prawnej wyrażało się w niemożności wznoszenia względem siebie, nawet po ustaniu małżeństwa skarg infamujących.
Żona uzyskiwało miano mater familia, dzieliła status społeczny męża (honor matrymonii). Powinna zamieszkiwać razem z mężem i wychowywać dzieci zgodnie z jego wskazówkami oraz dochowywać mu wierności, przychwycona na cudzołóstwie mogła być ukarana nawet śmiercią.
Uprawnienia męża w stosunku do żony:
Zależały one od tego czy była pod jego władzą manus, czy też nie. Mąż nie mógł nigdy żony sprzedać, zastawić, nie miał nad nią prawa życia małżeństwie śmierci. W małżeństwie połączonym z conventio in manum mąż sprawował nad żoną sądownictwo przy pomocy tzw. sądu domowego (iudicium domesticum), czyli najbliższych krewnych z rodziny żony jak i męża. Mógł też w przypadku przetrzymywania żony przez osobę trzecią, domagać się w czasach archaicznych wydania jej za pomocą rei vindicatio. Od Dioklecjana za pomocą intedictum de uxoris exhibendis vel ducendis. W małżeństwie połączonym z conventio in manum silniejsza była pozycja męża w przypadku rozwiązania małżeństwa przez rozwód.

B. Stosunki majątkowe
Nie fakt zawarcia małżeństwa, ale podległość władzy męża lub jej brak zmieniała zasadniczo pozycję żony w prawie majątkowym.

W małżeństwach niepołączonych z conventio in manum żona pozostawała nadal w swojej dotychczasowej rodzinie agnacyjnej, zachowując w niej prawo do dziedziczenia. Jako osoba obca agnacyjnie w rodzinie męża nie nabywa żadnych uprawnień majątkowych. Po śmierci swego ojca żona stawała się osobą sui iuris i dziedziczyła po nim majątek, który był jej własnością. Małżonek nie miał do tego majątku żadnych praw. W takim przypadku można mówić o całkowitej rozdzielności majątkowej.

Jeżeli żona, będąc osobą sui iuris wchodzi pod władzę męża, to mąż nabywał cały jej majątek na skutek samego aktu wejścia pod władzę. W takim przypadku żona, stając się osobą alieni iuris, traciła podmiotowość prawną.

Gdy żona, będąc dotychczas pod władzą swego ojca, wchodziła na skutek conventio in manum do rodziny agnacyjnej męża, zrywała wszelkie więzi z dotychczasową rodziną agnacyjną, wraz z prawem dziedziczenia w niej, a nabywała prawo do dziedziczenia w rodzinie męża. W takim przypadku można mówić o całkowitej wspólności majątkowej małżonków, ale bardzo specyficznego rodzaju, gdyż właścicielem majatku był tylko mąż.

DAROWIZNA
Specyficzną cechą małżeńskiego prawa majątkowego w Rzymie był zakaz darowizn między małżonkami. Ulpian wyjaśnia to tak : „Zwyczajowo przyjęło się, by darowizny między mężem, a żoną były nieważne. To zaś przyjęło się dlatego, by z wzajemnej miłości nie ogołacali się nieumiarkowanymi darowiznami”
W okresie poklasycznym wytworzył się zwyczaj czynienia darowizn przed zawarciem małżeństwa (donatio ante nuptias). Darowizna ta faktycznie zostawała u męża i tylko w przypadku ustania małżeństwa na skutek jego śmierci lub zawinionego przez męża rozwodu mogła domagać się jej wydania. Jeżeli małżeństwo ustało z powodu śmierci żony lub przez rozwód z jej winy, darowiznę zatrzymywał mąż. W prawie justyniańskim stało się możliwe ustanawianie takiej darowizny po zawarciu małżeństwa (donatio propter nuptias).
.

Comments are closed.