Typy konfliktów w anomijnym społeczeństwie.

Typy konfliktów w anomijnym społeczeństwie.
ANOMIA: stan chaosu wśród norm i wartości, zanik, jednoznacznych drogowskazów postępo¬wania.

Wewnętrznej niespójności i sprzeczności w obrębie systemu aksjo-normatywnego. Występuje w kilku formach:

Pierwsza, wskazana przez Emile’a Durkbeimn pod koniec XIX wieku, nazwana została przez niego anomią. Dotyczy całości kultury normatywnej. Jest to stan, w którym system normatywny traci koherencje i zamienia się w chaos. Drogowskazy działania - celów i środków - stają się nieostre, niejednoznaczne. Ludzie tracą poczucie, co jest dobre, a co źle, co godne, co niegodne, do czego należy dążyć, a czego unikać, jakie metody są dozwolone, a jakie zakazane.
Nieco węższe pojęcie anomii wprowadza w 1938 roku Robert Merton. Anomią to, w jego ujęciu, nie każdy chaos normatywny, lecz raczej specyficzna rozbieżność miedzy afirmowanymi w danym społeczeństwie wartościami, a postulowanymi w nim normami mającymi służyć osiągnięciu tych wartości. Na przykład w kulturze amerykańskiej: sukces materialny, wysoki standard życia, , l równocześnie poprzez system norm wskazuje pożądane sposoby osiągania tych celów, są to takie normy jak: zdobywanie edukacji, wytężona i zdyscyplinowana praca, awans zawodowy. Ale dla pewnych, znacznych segmentów społeczeństwa (np. ludności murzyńskiej)normy te mogą być nierealistyczne, w tym sensie, że dostęp do edukacji jest utrudniony, występuje dyskryminacja zawodowa.

Dezorganizacja kultury normatywnej oznacza dezorientacje członków zbiorowości. Jest to stan na tyle dotkliwy, że Durkheim widział w nim przyczyny jednej z postaci zamachów samobójczych, którą określał mianem samobójstw anomijnych.

Trzecia forma sprzeczności w obrębie systemu aksjo-normatywnego, to znany nam już dobrze konflikt ról: rozbieżność oczekiwań społecznych związanych z rozmaitymi pozycjami społecznymi (statusami) zajmowanymi równocześnie przez jednostkę. Przykład: konflikt obowiązków rodzinnych i zawodowych.

Forma czwarta - to konflikt w obrębie jednej roli, czyli w ramach jednej pozycji społecznej, miedzy segmentami roli, a wiec oczekiwaniami kierowanymi przez różnych partnerów, członków kręgu społecznego, zajmujących w stosunku do danej pozycji statusy peryferyczne. Przykład: dyrekcja zakładu żąda od robotnika podwyższenia wydajności, a koledzy z brygady utrzymania tempa pracy na zwyczajowym poziomie.

Piąta sprzeczność występuje w obrębie pojedynczego segmentu roli, gdy oczekiwania jednego, konkretnego partnera są wewnętrznie niespójne. Nazywamy to ambiwalencją normy. Przykład: pacjent oczekuje od lekarza osobistej troski, współczucia dla jego cierpień, delikatności, a równocześnie chce być wyleczony, co może wymagać bardzo bolesnej i uciążliwej terapii lub

Szósta możliwość to konflikt pomiędzy podsystemami normatywnymi, gdzie to samo zachowanie jest odmiennie regulowane, na przykład przez prawo i moralność. Mówimy tu o antynomii normatywnej. Tzw. „mały kodeks karny” wprowadzony w Polsce bezpośrednio po wojnie wymagał na przykład donoszenia na członków własnej rodziny, co stało w jaskrawej sprzeczności z moralnymi zasadami lojalności i solidarności rodzinnej. Inny przykład to

Odmienny typ antynomii występować może w obrębie pojedynczego podsystemu normatywnego, gdy zawarte w nim reguły wymagaj;] równocześnie przeciwstawnego sposobu postępowania: jedne czegoś zabraniają,, a inne na to zezwalają, lub jeszcze gorzej - nakazują to. Zdarza się to zwłaszcza na terenie prawa, gdzie ogromna liczba i różnorodność przepisów wydawanych w różnych czasach przez najrozmaitsze organy niezmiernie utrudnia zachowanie koherencji.

Wszystkie wymienione przypadki występują w obrębie jednej kultury. Ale wiemy również, jak wielka jest różnorodność kultur, co nie ma poważniejszych konsekwencji tylko dopóty, dopóki kultury są izolowane. Kiedy jednak wchodzą w kontakt, zderzają się ze sobą, np. w sytuacji podboju, migracji lub globalizacji, łatwo staje się to zarzewiem konfliktów międzykulturowych

Dziewiąty typ sprzeczności wynika z tego, że w ramach jednej społeczności i właściwej jej kultury występować mogą reguły pochodzące z różnych okresów. Trwałość pewnych norm i wartości jest większa, innych mniejsza, ale w każdym momencie system aksjo-normatywny składa się z elementów bardzo dawnych, dawnych, nowszych i najnowszych. Ich treść może być wzajemnie nieskoordynowana. Powiemy w tym przypadku o asynchronii normatywnej, czego wyrazem jest anachroniczność nieadekwatnego już, ale ciągle trwałego dziedzictwa przeszłości, wchodzącego w konflikt z nowymi sposobami życia. Na przykład polski syndrom heroiczno-romantyczny, wywodzący się jeszcze z okre¬su rozbiorów, może wchodzić w konflikt z wymaganiami pozytywistycznej „pracy od podstaw”, dyscypliny, racjonalności i efektywności - jakich wymaga życie w nowoczesnym i suwerennym kraju.

Sprzeczność dziesiątego rodzaju spotykamy w ramach jednej społeczności, gdy w krótkim czasie następuje głęboka, radykalna i wszechstronna zmiana kulturowa. Nowe reguły życia wchodzą wtedy w sprzeczność z dawnymi normami i wartościami, zakorzenionymi jeszcze głęboko w pamięci, w mentalności, w codziennych nawykach czy tym, co francuski XIX-wieczny politolog Alexis de Tocqueville nazywał „odruchami serca”, tych samych ludzi, tego samego pokolenia. Pojawia się swoisty dualizm koegzystujących jeszcze przez pewien czas dwóch kultur: starej i nowej. Nazwiemy ten przypadek dysonansem kulturowym. Towarzyszy on rewolucjom, przełomom ustrojowym, radykalnym innowacjom technicznym.

Comments are closed.