Historia ustroju państwa Austria XIX i XX wiek

Austria XIX i XX wiek

1. Kraje północnych Włoch, które od Kongresu Wiedeńskiego pozostawały pod panowaniem Habsburgów – Lombardia, Wenecja, Toskania.
2. 1848 – wybuch rewolucji we Wiedniu, wybuch powstania węgierskiego i wojna z Królestwem Sardynii.
3. Cesarz nadaje Austrii w 1848 konstytucję i sankcjonuje uchwaloną przez sejm węgierski konstytucję węgierską. Następnie zawiesza konstytucję i zwołuje konstytuantę.
4. Konstytuanta zebrała się w Kromieryżu na Morawach, została rozwiązana przed uchwaleniem konstytucji, a cesarz w 1849 roku oktrojował nową konstytucję. Ta również nie weszła w życie, uchylona w 1851 roku.
5. Wiosna Ludów przyniosła Austrii jedną reformę – zniesienie poddaństwa i uwłaszczenie chłopów. Podobnie jak w Prusach uwłaszczenie zostało połączone z odszkodowaniem dla panów – tzw. indemnizacja.
6. Po 1848 roku nastąpiło w Austrii 10-lecie nawrotu rządów absolutnych – tzw. era Bacha.
7. Klęska w wojnie z Sardynią i Francją spowodowała bankructwo. Utrata Lombardii i Toskanii, utrzymanie jeszcze Wenecji.
8. Zarysowały się 3 koncepcje ustrojowe w wielonarodowościowej monarchii:
9. 1)centralistyczna – dominujące stanowisko Austrii w państwie.
10. 2)federalistyczna – obok Polaków i Słoweńców koncepcję tę reprezentowali Czesi, którzy stanowili najsilniejszą grupę słowiańską w monarchii habsburskiej.
11. 3)dualistyczna – reprezentowana przez Węgrów, stojących na stanowisku niezawisłości królestwa węgierskiego w granicach historycznych, które obejmowały Słowację, Chorwację, Siedmiogród.
12. W 1860 roku za premiera A. Gołuchowskiego wydano dyplom październikowy, który stanowił próbę wprowadzenia ustroju federacyjnego.
13. W 1861 roku wydano patent lutowy, który zawierał w 2 załącznikach: konstytucję lutową – ustawę zasadniczą o reprezentacji państwa; statuty krajowe dla poszczególnych krajów.
14. Konstytucja lutowa, stojąca na gruncie koncepcji centralizmu obowiązywała do 1865 roku. Załącznik II obowiązywał do 1918 roku.
15. Kryzys, spowodowany wojną z Prusami 1866, wystąpienie Austrii ze ZN, utrata Wenecji – doprowadziły do zwycięstwa koncepcji dualistycznej.
16. Ustrój Austro – Węgier opierał się na 3 aktach z 1867: „ugodzie austriacko-węgierskiej”, konstytucji Królestwa Węgierskiego z 1848, przywróconej w 1867 i na konstytucji Cesarstwa Austriackiego.
17. Konstytucja Cesarstwa Austriackiego – zespół kilku ustaw zasadniczych uchwalonych w 1867 roku, również dyplom październikowy i patent lutowy.
18. Monarchia Austro-Węgierska :
19. Nauka węgierska nie określała stosunku obu monarchii jako unii realnej, lecz jako rodzaj unii personalnej.
20. Wspólny monarcha, wspólne instytucje i sprawy: sprawy zagraniczne, wojsko i marynarka wojenna, waluta oraz finanse na cele wspólne.
21. Władza wykonawcza: 3 ministrów austro-węgierskich – spraw zagranicznych, wojny i finansów.
22. Władza ustawodawcza: ograniczała się do uchwalania budżetu na wspólne wydatki, sprawowały ją delegacje parlamentów obu państw w liczbie po 60 członków (20 z izby wyższej, 40 z niższej).
23. II miejsce w Europie – 676 tyś km2, 52 mln ludności.
24. Konstytucja austriacka:
25. To konstytucja monarchiczna nawiązująca do Korty konstytucyjnej z 1814 roku; istnieje również podobieństwo do konstytucji pruskiej z 1850.
26. Na czele stał cesarz, który nominował ministrów odpowiedzialnych konstytucyjnie (sądzeni przez Trybunał Państwa za naruszenie prawa). Tworzyli Radę Ministrów z przewodniczącym.
27. Dwuizbowy Parlament – Rada Państwa (Reichsrat) : Izba Panów i Izba Posleska (stanowisko równorzędne).
28. Art. 14 konstytucji przewiduje możność udzielania cesarzowi przez izby ogólnej delegacji ustawodawczej do wydawania w określonych warunkach rozporządzeń z mocą ustaw.
29. Izba Panów: członkowie mianowani przez cesarza, pełnoletni członkowie dynastii cesarskiej oraz arcybiskupi i biskupi mający tytuły książąt.
30. Wybory do Izby Poselskiej miały przeprowadzać sejmy krajowe. Odbywały się w 4 kuriach: wielkiej własności ziemskiej, małej własności ziemskiej, miejskiej, izb handlowych i przemysłowych.
31. Reforma z 1873 roku wprowadziła odrębne wybory do IP, utrzymano nadal system kurialny.
32. Reforma z 1896 roku wprowadziła piątą kurię – powszechnego głosowania, gdzie wszyscy wyborcy w głosowaniu 4-przymiotnikowym wybierali pewną liczbę posłów. Nawet po tej reformie 1 mandat w kurii wielkiej własności ziemskiej przypadał na 110 wyborców, a w pozostałych kuriach na 30 tyś wyborców.
33. Reforma z 1907 roku zniosła system kurialny i wprowadziła demokratyczne, 4-przymiotnikowe wybory – powszechne, tajne, równe i bezpośrednie, ale jedynie w wyborach do IP. 1 mandat przypadał na 40 tyś Niemców, 52 tyś Polaków, 102 tyś Ukraińców.
34. W wyborach do Sejmu Galicyjskiego system kurialny przetrwał nawet reformę z 1914 roku, która przyznała prawa wyborcze wszystkim obywatelom.
35. Zarząd terytorialny:
36. 17 krajów koronnych na czele z namiestnikami. Do nich należały sprawy podlegające w ostatniej instancji ministrom spraw wewnętrznych, wyznań i oświaty oraz rolnictwa.
37. Poszczególne kraje miały swoje jednoizbowe sejmy krajowe (posłowie oraz jako wiryliści wyżsi duchowni, rektorzy uniwersytetów itp. Sejm krajowy wybierał ze swego grona wydział krajowy (na czele z marszałkiem krajowym).
38. Kraje dzieliły się na starostwa powiatowe ze starostą na czele (w miejsce cyrkułów). Ustalił się 3-stopniowy aparat administracyjny: ministrowie – namiestnictwo – powiat.
39. Powstał 3-stopniowy aparat władz samorządowych: kraj – powiat – gmina. Samorząd powiatowy istniał tylko w 4 krajach austriackich, m.in. w Galicji. Organami były rada powiatowa i wydział powiatowy.
40. Na czele gmin stali wójtowie (od 1862 wybierani). Organami samorządu gminy były rada gminna i zwierzchność gminna.
41. 3-stopniowy ustrój sądów powszechnych: jednoosobowe sądy powiatowe, kolegialne sądy krajowe, wyższe sądy krajowe. Na terenie Galicji istniały dwa wyższe sądy krajowe – w Krakowie i we Lwowie. W Wiedniu działał Trybunał Najwyższy jako sąd kasacyjny.
42. Kodyfikacje:
43. 1811 – kodeks cywilny ABGB. Na przyłączonych do Polski terenach Galicji obowiązywał do 1946 roku, a w Austrii obowiązuje do dziś.
44. 1895 – kodeks postępowania cywilnego. W Galicji stosowany do 1930 roku.
45. 1852 – nowy kodeks karny. W Galicji stosowany do 1932 roku.
46. 1850 – wydano nową procedurę karną, opartą na zasadach ustności, jawności, procesu mieszanego i udziału sądów przysięgłych. Uchylona w 1853.
47. 1873 – kodeks postępowania karnego.
48. Austria po wojnie:
49. 11 XI 1918 roku cesarz Karol I opuścił kraj, proklamowano republikę, a rząd przejęła socjaldemokratyczna partia Austrii.
50. W 1920 roku uchwalona została konstytucja Austriackiej Republiki Związkowej liczącej 9 krajów. Głową państwa był prezydent wybierany na 6 lat; dwuizbowy parlament.
51. W III 1938 roku doszło do Anschlussu.
52. Po klęsce hitlerowskiej została podzielona na 4 strefy okupacyjne, a Wiedeń na sektory okupacyjne. Przywrócono konstytucję republikańską z 1920 roku, która obowiązuje do dziś.
53. W 1955 roku Austria odzyskała pełną suwerenność.

Comments are closed.