PRAWO PRECEDENSÓW - – system prawny USA
PRAWO PRECEDENSÓW - – system prawny USA
Przypomnienie z poprzedniego wykładu czteroelementowej definicji systemu prawa common law:
Def. Common Law: - jest systemem prawa
- wykształcony w XIII w. w Anglii, w wyniku działania sądów westminsterskich,
- opiera się na wyrokach sądowych, działalność sądów jest zdecydowanie najważniejszym elementem wytwarzania norm systemu common law tj. precedensów,
- precedens, jako podstawa wydania wyroku
(Bez)precedensowe sytuacje – potoczne znaczenie słowa precedens
Mamy wyimaginowaną sytuację, gdzie Jasiu wyszedł po południu na hulajnogę. Miał wrócić o 17.00 jak to zawsze zwykł czynić natomiast wrócił o 19.00. W domu czekał zdenerwowany tata (na szczęście nie widzieliśmy wszystkich obrazków tego, co się zdarzyło potem). Oczywiście w odpowiedni sposób tata ukarał Jasia – mianowicie go zbił. Teraz powstaje pytanie, dlaczego to zrobił? Z naszego punktu widzenia, warte jest podkreślania, że dlatego, że w taki sam sposób traktował go jego tata, tatę dziadek itd., czyli od pokoleń w tej rodzinie, jeśli ktoś działał w sposób nie taki jak było umówione był bity. Tym samym, kiedyś ktoś po raz pierwszy kogoś uderzył, potem ta reakcja była powtarzana. Pierwszy raz to był precedens, czyli sytuacja była bezprecedensowa. Potem, kiedy stała się powtarzalną można powiedzieć, że jest to sytuacja precedensowa.
W rodzinie Agnieszki kobiety od pokoleń dbały o urodę i wygląd, w związku z tym nie kształciły się (nie podejmowały studiów). Z Agnieszką pewnie byłoby tak samo, gdyby nie to, że pewnego dnia przeczytała ogłoszenie w gazecie o naborze w Instytucie Studiów Amerykanistycznych i Polonijnych, zechciała studiować i skończyła studia jako pierwsza kobieta wśród kobiet rodu. Tym samym sytuacja jest bezprecedensowa tzn. nie było w tym przypadku powtarzalnego wzorca w przeszłości. Jeśli ktoś robi coś po raz pierwszy w życiu mówi się, iż jest to precedens. Podobnie w prawie, jeśli zdarzy się coś po raz pierwszy wówczas może być stosowane później, ale pod pewnymi warunkami.
Def. Precedensu: (z łac. praecedens – poprzedzający) to zasada lub reguła prawna stworzona przez sąd obowiązująca we wszystkich sprawach podobnych rozstrzyganych w przyszłości.
Analiza definicji:
1. Zasada lub reguła prawna = norma. To, że każdy precedens jest normą jest niezwykle istotne, bo na tym m.in. polega różnica między systemem polskim a amerykańskim, gdzie precedensy stanowią ważne źródło prawa i są normami, natomiast wyroki sądów w Polsce nie są normami.
2. Stworzona przez sąd = wyrok. Ale nie możemy powiedzieć, że precedens jest tylko wyrokiem sądowym i koniec, wymaga to komentarza: jest to reguła prawna stworzona przez sąd…
3. Obowiązująca w przyszłości = efekt wiążący - tylko w przyszłości, bo lex retro non agit.
4. We wszystkich sprawach podobnych = podobieństwo faktów. O podobieństwie faktów szerzej będzie w dalszej części wykładu.
Ta definicja wyczerpuje wszystkie wiążące elementy precedensu. (ale uwaga: w wykładzie będzie jeszcze mowa o pewnym elemencie niewiążącym, który czasami wchodzi w jego skład).
Filed under: notatki