Notes studenta

Początki piśmiennictwa amerykańskiego

Na początki literatury amerykańskiej składają się opisy podróżnicze osób, które z różnych przyczyn udawały się do Ameryki. Jednym z pierwszych twórców amerykańskich był Captain John Smith. Uważał on, że skoro dokonał tak wielkiej podróży, jak przepłynięcie oceanu i wylądowanie na nowej ziemi, to powinien swoim następcom opisać to, co zastał na miejscu –> stąd jego dzieła: True Relation of Virginia,i Description of New England.

Okoliczności, które towarzyszyły powstawaniu literatury amerykańskiej.

Generalnie ścierały się dwie, poniekąd sprzeczne, poniekąd pokrywające się ze sobą, idee Ameryki:

1) Idea bardzo religijna, związana ze wszystkimi grupami pielgrzymów. Byli to purytanie, kwakrzy itd. Poszukiwali oni w Ameryce miejsca, które będzie wolne od prześladowań religijnych. Był to czysty eskapizm, ucieczka od jakiegoś ucisku. W tym gronie zaczęła się tworzyć koncepcja Ameryki jako Ziemi Obiecanej. W literaturze występowały wszystkie konotacje, które się z tym wiążą, a więc:
- porównywanie siebie do narodu wybranego,
- porównywanie siebie do pielgrzymów,
Tym twórcom LAM, którzy pojawiali się w koloniach z przyczyn religijnych, towarzyszyła świadomość, że uczestniczą w jakimś wielkim procesie, że dokonują wielkiej zmiany, przełomu.

2) Druga koncepcja została stworzona przez osadników, którzy nie uciekali przed prześladowaniami religijnymi, lecz mieli raczej nastawienie poznawczo-eksploracyjne. Byli to poszukiwacze przygody, czy też nowych warunków życia. Oni wyobrażali sobie, że Ameryka to Eldorado, raj na ziemi, który oni mają okazję zdobywać, pokonywać, podbijać. Wśród tej grupy możemy wyróżnić dwa założenia:

a) skoro los nas tutaj skierował i jesteśmy tu na miejscu, to Eldorado jest dla nas (podejście częstsze);
b) my otrzymujemy jakiś wspaniały dar od losu bądź od Opatrzności;

W omawianym okresie więcej było twórców związanych z pierwszą koncepcją Ameryki, czyli z „Ziemią Obiecaną”. Wynikało to z tego, że większość osób udających się wówczas do Ameryki, podejmowała ten krok z przyczyn religijnych. Najliczniejszą grupę stanowili purytanie. Cała kalwińska ideologia, która przyświecała ich doktrynie religijnej, została przełożona na język literatury, którą tworzyli. Możemy tu wyróżnić następujące elementy charakterystyczne:

1)
 poczucie, że człowiek jest istotą grzeszną,
 założenie, że człowiek został wybrany albo do zbawienia albo potępienia, a zatem zadaniem człowieka jest zorientować się, czy to czeka mnie piekło, czy też niebo;
 aby się zorientować, co nas czeka „po drugiej stronie”, należy analizować własne przeżycia, stany emocjonalne oraz analizować otaczające nas okoliczności. Stąd nie powinna nas dziwić u pierwszych twórców LAM, prawie obsesyjna chęć analizowania okoliczności, zastanawiania się, czy zobaczenie przez nas piorunu stanowi dobry znak, czy wręcz przeciwnie?

2) • przekonanie o małości człowieka – zakładano, że człowiek jest slaby, nie ma wpływu na to, co się dzieje z jego życiem;
3) duże znaczenie kościoła i wspólnoty;
- praktycznie bardzo niewielu twórców pisało o sobie jako – „moje przeżycia na nowym miejscu”; Dominował raczej bohater zbiorowy – całe kolonie, rodziny; Bardzo rzadko, jedynie gdy analizowano własne przeżycia, pojawiał się bohater jednostkowy. Jeżeli już pojawiały się jednostki wybitne i opisywano ich życie oraz twórczość, to zwykle zakładano, że były to jednostki zbawione. Tworzyła się nowa hagiografia (żywot świętych), która miała pełnić funkcje dydaktyczne. Sporo tekstów, które się wówczas ukazały, to były zwykle kazania, bądź też notatki do kazań.

Literatura amerykańska rodziła się w tym okresie, kiedy w Europie panowało oświecenie. Jeszcze intensywniej rodziła się wówczas, gdy w Europie panował romantyzm. Stąd z jednej strony sporo znaczenia przywiązywano umysłowi ludzkiemu, możliwościom poznawczym umysłu. To z kolei wiązało się z purytanizmem. Purytanie uważali, że sfera uczuć nie jest najważniejszą sferą człowieka, częściej odwoływali się do rozumu niż do emocji, które mogą być przyczyną grzechu. W późniejszym okresie, podejście bardziej rozumowe ustępowało podejściu emocjonalnemu, w miarę jak mistycyzm zastępował racjonalizm.

Praca była bardzo ważną częścią etosu purytańskiego. Zakładano, że człowiek, który osiąga sukces w pracy i w życiu to człowiek zbawiony. Zgodnie z tym, ciężka praca była znakiem zbawienia. Nie powinny nas zatem dziwić w literaturze wczesno - amerykańskiej bardzo szczegółowe opisy zwykłych czynności codziennych, prac wykonywanych przez bohaterów (budowa domu, uprawa ogrodu itp.)

Taki bardzo ściśle opracowany program tego, co powinniśmy myśleć, jak powinniśmy się zachowywać okazał się nieprzystający do zwykłych emocji człowieka – człowiek nie jest w stanie się dostosować do takiego schematu. Im bliżej więc współczesności, tym bardziej pojawiają się głosy buntu wobec tej ściśle określonej ideologii.

Filed under: notatki