Ralph Walden Emerson ( 1803-1882)

Ralph Walden Emerson ( 1803-1882)
Urodził się w 1803, był człowiekiem chorobliwie nieśmiały, co jest o tyle istotne, że często występował publicznie, wygłaszał wiele wykładów, nawet sam w swoich poglądach stara się przyjąć rolę poety, filozofa i nauczyciele dla ludzi, dla mas. Było to dla niego trudne doświadczenie, gdyż ciężko mu było przekroczyć próg własnej nieśmiałości. Bardzo ciężko chorował na gruźlicę – co jest o tyle istotne, że transcendentalizm był filozofią wyjątkowo optymistyczną – człowiek poznaje rzeczywistość za pomocą własnej intuicji, jest wyjątkowo silny itd.. – a życie Emersona cały czas pokazywało że jest dokładnie odwrotnie. Jego ukochana żona Hellen zmarła po około roku małżeństwa, co spowodowało wielki kryzys światopoglądowy Emersona i załamanie jego wiary, religii. Twierdził że nie jest w stanie dłużej żyć i głosić że Bóg jest naszym opiekunem i że nas zabawia. Potem Emerson pozbierał się, ożenił się po raz drugi, podróżował po Europie gdzie poznał przedstawicieli angielskiego romantyzmu. Cale życie Emersona było stopniowym doznawaniem krzywd, w efekcie z transcendentalnego optymizmu popadał w coraz większy pesymizm.

Nature (1836) – jest to jego pierwszy istotny utwór filozoficzno-literacki, w formie dość długiego eseju, w którym Emerson wykłada podstawowe założenia zarówno swoje jak i transcendentalizmu. To, co widzimy w naturze, w przyrodzie – jest to odzwierciedlenie niewidzialnego świata duchowego, nie może zostać poznane za pomocą obserwacji, dotyku itd. – Emerson powtarza dokładnie idee neoplatońskie. Emerson dokonuje zróżnicowania między naturą-naturans a naturą-naturata:
• natura-naturans – to bardzo mistyczne, twórcze życie, które jest zarówno w nas jak i w otaczającym świecie, jest to odzwierciedlenie świata duchowego, poznamy ją wyłącznie przez własną intuicję
• natura-naturata – to jest po prostu przyroda, coś, co możemy poznać wyłącznie zmysłami i obserwacją
Tutaj da się zauważyć wspólny front transcendentalizmu z pragmatyzmem i indywidualizmem Beniamina Franklina, który również uważał, że jesteśmy sami w stanie dojść do wiedzy o świecie, nie musimy jej czerpać z innych źródeł.
Cały wszechświat czyli universe składa się:
• z duszy/ soul: me- czyli „ja” i not me – to, co nas otacza, ludzie, przyroda
• z natury/ nature
Przyroda została stworzona przez kogoś silniejszego i potężniejszego, tzw. Oversoul czyli Wszechduszę, która jest pełna harmonii i dobra. W związku z tym my, jako część przyrody, mamy w sobie dobro, a nie zło – dlatego twierdzenie, że człowiek jest z natury grzeszny, jest niemożliwe.
Emerson uważał również że słowa, które tworzymy, ale również dostajemy od własnego umysłu i intuicji, mogą być odzwierciedleniem czegoś większego – na początku jest jakaś rzecz, która istnieje i dzięki niej powstaje słowo.

Fragmenty:
„ The parts of Nature work into each other’s hands for the profit of man. The wind sows the seed; the sun evaporates the sea; the wind blows the vapor to the field; the ice on the other side of the planet condenses rain on this; the rain feeds the plant; the plant feed the animals: and this endless circulations of the divine chartiy nourish man”
- pierwsze zdanie “the parts of Nature…” jest jednym z istotniejszych zdań w literaturze amerykańskiej , gdyż bardzo wielu twórców sprzeciwiało się filozofii Emersona: z jakiego powodu przyroda ma pomagać człowiekowi?
- przyroda jest tak idealnie i perfekcyjnie skomponowana, że jest w stanie wspierać człowieka i mu służyć

“ We know more from nature than we can and will communicate. Its light flows into the mind evermore and we forget its presence.”
- Emerson zakłada, że wiedzę o świecie czerpiemy nie tylko od innych osób czy z obserwacji ale że posiadamy pewną wrodzoną wiedzę o wszechświecie wszechświecie przyrodzie, która została nam dana, ale nie do końca zdajemy sobie sprawę z jej istnienia

“ The aspects of nature is devout. Like the figure of Jesus, she stands with bended head, and hands folded upon the breats. The happiest man is he who lerns from nature the lesson of worship.”
- transcendentalizm był filozofią bardzo panteistyczną. Z jednej strony transcendentaliści unikali sformułowań „Bóg”, „Jezus”, byli bardzo areligijni pod kątem instytucjonalnym – jest to rodzaj buntu przeciwko bardzo silnie zinstytucjonalizowanej religii jaką był purytanizm- ale z drugiej strony zakładali że istnieje jakaś siła wyższa, silniejsza od nas – The Oversoul – i jest obecna w całej przyrodzie.

The American Scholar ( 1837) – kolejny esej, jest to dzieło bardzo romantyczne. The American Scholar czyli naukowiec albo filozof dzięki swojej własnej intuicji może być nauczycielem ludzi zwykłych, przeciętnych i dzięki temu może przekazać im wiedzę o świecie. To był odpowiednik pojęcia „geniusz romantyczny” – Emerson uważał że poeta jest obdarzony taką wiedzą o świecie, którą nie wszyscy mogą posiadać. Trochę się to kloci z poglądem, że każdy człowiek jest w stanie za pomocą własnej intuicji sam poznać świat, ale Emerson zakładał, że jedni mają większą intuicję, a inni mniejszą – a poeta z definicji został obdarzony tym lepszym rodzajem intuicji, więc jego zadaniem jest przekazanie wiedzy o świecie innym ludziom. Według Emersona istnieją 3 postacie, które połączone są w stanie przekazać wiedzę o świecie:
- scholar/ naukowiec: obserwuje przyrodę, czyta księgi i sam je tworzy
- poeta: namer, nadaje imiona rzeczom
- filozof : poszukuje prawdy w pojęciu etycznym

Fragmenty

“ our day of depence, our long apprenticeship to the learning of other lands draw to a close.”
- The American Scholar był swoistą deklaracją niepodległości, transcendentalizm był nurtem dzięki któremu nie mogło być mowy o przenikaniu trendów z Europy, był zjawiskiem typowo amerykańskim, właśnie dzięki tego typu twardym stwierdzeniom

“books are the best of things, well used; abused among the worst…I had better never see a book rather than be warped by its attraction clean out of my own orbit, and make a satellite rather than a system.”
- w tym fragmencie widzimy pewien rodzaj porozumienia transcendentalizmu między idealizmem i pragmatyzmem Franklina – oba trendy zakładały, że nie można tworzyć dodatku, odcinać kuponów od istniejącego systemu wiedzy, ale należy stworzyć własny system wartości.

Divinity School Address (1838 )- było to bardzo antykościelne przemówienie (kazanie) wygłoszone przez Emersona, później opublikowane. Emerson twierdził, że Kościół jako instytucja to podawanie ludziom wiedzy i religii z drugiej ręki.

Fragmenty:

“ Truly speaking it is not instruction, but provocation, than I can receive from another soul. What he announces, I must find the true in me, or wholly reject.”
- jest to kolejna wersja indywidualizmu, zapoczątkowanego przez Franklina, tyle że Franklin mówił o indywidualizmie umysłu, a tu jest mowa o indywidualizmie intuicji.

“ Jesus Christ belonged to the true race of prophets He saw with the open eye the mystery of the soul. Drawn by itssevere harmony; ravished by its beauty, he lived in it…he estimated the greatness of man…But what a distortion did his doctrine and memory suffer in the same, in the next, in the following ages! The churches are not built on his principles but on his tropes.”
- transcendentalizm zakładał wielkość człowieka – bo jeśli człowiek został stworzony na podobieństwo Boga to nie może być jakąś małą, słaba, grzeszną istotą – jest to istota silna, rozumna, mocna, ale też obdarzona wiedzą i intuicją.

Self-Reliance ( 1841) – bardzo ważny dla transcendentalizmu esej, bazujący na przekonaniu o wielkości człowieka. Emerson podkreśla różnice między Ameryką a Europą, bo zakłada, że wielkość człowieka i działanie człowieka w Europie było nakierowane na chwale narodu, w Ameryce zaś człowiek działał dla samego siebie.

“a foolish consistency is the hobgoblin of little minds, adored by litlle statesman and philosophers abd divines. With consistency a great soul has nothing to do. He may well concern himself with his shadow on the wall.”
“Society never advances. It recedes as fast on one sides as it gains on the other.”
- z tego widać że Emerson nie był za bardzo konsekwentny w swoich poglądach, ale wynika to z jego coraz gorszych, doświadczeń życiowych

“ Who would be a man must be a nonconformist…Nothing is at last sacred but the integrity of our own mind.”
- podkreślenie niezależności umysłu, do czego Emerson odwoływał się przez cale swoje życie

The Oversoul ( 1841) – esej, podkreślający transcendentalny panteizm
The Poet ( 1844) – podkreślający twierdzenia Emersona zawarte w The American Scholar
Experience ( 1844) - bardzo gorzki w swojej wymowie esej, w którym Emerson pisze że doświadczenie uczy człowieka całkiem czego innego niż można było zakładać, ukazuje człowiekowi jego słabość.

Fate ( 1851) – esej, w którym Emerson podkreśla, że przyroda wcale nie jest taka wpierająca i pomagająca dla człowieka, jak zdawało mu się 15 lat wcześniej, bo:
“ But Nature is not sentomentalist – does not pamper us. We must see that the world is rough and surly, and will not mind drowning a man or women, bur swallows your ship like a grain of dust.”
- natura z milej i przyjaznej nagle stała się potworem, który pożera człowieka

Nagle w przekonaniu Emersona okazało się że ta harmonia w przyrodzie jest pozorna, w życiu i w przyrodzie jest wiele walki i wiele śmierci:
“The whole circle of animal life – tooth agains tooth, devouring war, war for food, a yelp of pain and grunt of triumph, until, at last, the whole menagerie the whole chemical mass is swallowed and refined for higher use – pleases at sufficient perspective.”
-zupełnie odszedł od tej harmonijnej wizji świata, którą sam propagował.

Comments are closed.