Teoria - Edgar Allan Poe

Teoria - Edgar Allan Poe
Edgar Alan Poe był znany również z bardzo rygorystycznej teorii sztuki, której starał się być wierny. Tą teorię wyraził w kilku esejach: Poetic Principle, The Philosophy of Composition - najsłynniejszy, Marginalia, Fancy and Imagination, Hawthorne’s Twice-Told Tales – w tej recenzji “Opowiadań powtórzonych” Hawthorne’a Poe wyraził teorię pokazującą jak powinna wyglądać dobrze skonstruowana nowela.

Według Poe celem poezji było wywołanie w czytelniku poczucia nieziemskiego piękna i ogromnego wzruszenia, które wynika z obcowania z pięknem, a z drugiej strony rozpaczy, która wynika z tego, że to piękno jest nieosiągalne. Cóż może być piękniejszego w życiu niż piękna kobieta? A co może być bardzo dramatycznym przeżyciem? Śmierć pięknej kobiety. Więc, według Poe, idealny wiersz powinien traktować o śmierci pięknej kobiety. I rzeczywiście, większość jego wierszy o tym mówi, a sztandarowym przykładem jest The Raven – według Poe, przykład idealnej poezji.

Poe, jak wszyscy romantycy, uważał, że ani sumienie ani intelekt nie są w stanie tworzyć dobrej poezji, której źródłem jest tylko ogromne uczucie, którego nikt nie jest w stanie ograniczyć i zapanować. Poe doszedł do wniosku że takim ogromnym uczuciem jest właśnie rozpacz po starcie pięknej kobiety – na nieograniczoną miłość nakłada się nieograniczona rozpacz i wszelkie inne olbrzymie emocje. Poe uważał, że wiersz nie powinien mieć więcej niż 100 wersów – i tej zasady bardzo ściśle się trzymał – uważał, że wiersz powinien być przeczytany przez czytelnika za jednym posiedzeniem, a powyżej 100 wersów człowiek traci koncentrację, robi sobie przerwę, więc cały efekt zamierzony przez poetę gdzieś się rozmywa. Podobnie uważał w przypadku noweli – czytanie na raty rozbija jej jedność. Dlatego uważał, że nowela jest lepsza od powieści ( bo można ją przeczytać za jednym razem) – ograniczeniem dla noweli jest czas jej czytania, który nie może być dłuższy niż 2,5 godziny. Po tym czasie czytelnik musi zrobić sobie przerwę więc znowu rozbija to jedność utworu.

Celem opowiadania czy noweli, według Poe, jest przekazania pewnych intelektualnych prawd. Edgar Alan Poe powtórzył zasadę, którą Arystoteles stosował do dramatu: dobra nowela powinna mieć strukturalną jedność, być zwięzła i krótka, mieć tylko jeden wątek. Uważał, że nowela jest szlachetniejsza od powieści, dlatego, że w powieści ta strukturalna przejrzystość jest zachwiana, w noweli ten efekt jest bardziej dopracowany. W powieści łatwo można wprowadzić nieprzemyślany wątek, wydarzenie, które nie pasuje do całej struktury, to nowela jest pod tym kątem o wiele bardziej rygorystyczna, rządzi się innymi prawami.

Poe, podobnie jak inni romantycy, odrzucał jakąkolwiek literaturę zaangażowaną. Literatura służąca jakiemuś celowi, np. dydaktycznemu, jest wielką herezją – tak oceniał cała literaturę, która powstała w Nowej Anglii.

W swoich wierszach Poe starał się urzeczywistniać, to co sam zakładał:

The Raven ( 1845)
“ Once upon a midnight dreary, while I pondered, weak and weary,
Over many a quaint and curious volume of forgotten lore,
While I nodded, nearly napping, suddenly there came a tapping,
As of some one gently rapping, rapping at my chamber door.
‘Tis some visiter’ I muttered, ‘tapping at my chamber door-
Only this, and nothing more’
Ah, distinctly I remeber it was in the bleak December,
And each separate dying ember wrought its ghost upon the floor.
Eagerly I wished the morrow; - vainly I had tried to borrow
From my books surcease of sorrow – sorrow for thr lost Lenore –
Nameless here for evermore
[…] ‘Prophet’, said I, ‘thing of evil! Prophet still, if bird or devil!’
By that Heaven that bends above us – by that God we both adore –
Tell this soul with sorrow laden if, within the distant Aidenn
It shall clasp a sainted maiden whom the angels name Lenore
Clasp a rare and radiant maiden whom the angels name Lenore.
Qouth the raven, ‘Nevermore’

To bardzo romantyczny wiersz, podmiot liryczny przeżywa rozpacz po stracie ukochanej kobiety i w pewnym momencie widzi kruka siadającego na oknie. Zastanawia się czy to wysłannik z zaświatów, czy to złudzenie lub sen, lub może zwykły kruk, któremu rozpacz bohatera przypisuje jakieś nadzwyczajne cechy.
Jest to bardzo charakterystyczny motyw dla poezji Poe – bardzo wiele rzeczy kryje się w sferze niedopowiedzenia, nie wiadomo, co jest zdarzeniem faktycznym, a co złudzeniem, nie wiadomo co wydaje się narratorowi a co ma się wydawać czytelnikowi, bo narrator bardzo umiejętnie steruje jego myślami. Podmiot liryczny pyta kruka czy jest szansa, pomimo śmierci, na odzyskanie miłości ukochanej kobiety, ale odpowiedź kruka brzmi jednoznacznie – w tym miejscu rozpacz ogarnia podmiot liryczny i powinna ogarnąć czytelnika.

3. Onomatopeja
Bardzo istotną rzeczą dla twórczości Edgara Alana Poe była onomatopeja . Przywiązanie do badań nad formą i strukturą wiersza sprawiało, że Poe bardzo lubił bawić się wrażeniem jakie ten wiersz mógł wywołać, stąd zafascynowanie jego onomatopeicznością. Wiersz The Bells jest uważany za jeden z najbardziej onomatopeicznych w literaturze światowej:

The Bells ( 1840)
“ How they tinkle, tinkle, tinkle
in the icy air of night!
While the stars, that oversprinkle
All the heavens, seem to twinkle
With a crystalline delight”

Comments are closed.