POJĘCIE EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (EŚW)
POJĘCIE EUROPY ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ (EŚW)
Nie ma powszechnie uznanych granic EŚW, podobnie sprawa wygląda w przypadku Bałkanów. Profesor w swojej książce pisze o obszarach od Finlandii, Estonii po Rumunię, Węgry.
Termin EŚW jest czasem zastępowany pojęciem Europy Środkowej i Wschodniej. Nie są to jednak synonimy, bo gdyby tak było to ten obszar sięgałby od Uralu (Europa Wschodnia) po Ren (Europa Środkowa/centralna)
Te problemy z podziałem Europy biorą się częściowo stąd, że Europa Zachodnia brzmi dumnie, Europa Wschodnia – miernie (otoczka emocjonalna, wartościująca). Europa Zachodnia kojarzy się powszechnie z rozwojem ekonomicznym, przemysłowym, intelektualnym itd.
**jednak to właśnie naród Schillera i Goethego popełnił największe zbrodnie ludzkości
***dygresja: 3 największe, najbardziej masowe i okrutne zbrodnie w czasie II WŚ:
1. holocaust
2. zbrodnia Chorwatów na Serbach (wymordowano ok. 300 – 750 tys ludzi – dane w zależności od podających je źródeł) *Chorwaci zaczęli masowo mordować Serbów tuż po rozpadzie Jugosławii, jeszcze przed niemieckim „ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej”
3. zbrodnia na Polakach na Wołyniu, Podolu (UPA przy dużej współpracy miejscowej ludności wymordowała w zasadzie wszystkich Polaków poza miasteczkami, gdzie stacjonowali Niemcy, którzy nie popierali tych działań)
Tak więc toczą się spory o to jakie są granice EŚW. Są to w dużej mierze spory ideologiczne, polityczne a nie naukowe.
Np. Bałkany - od XIX wieku mają złą opinię
*termin ‘Bałkany’ wprowadzony został przez niemieckiego badacza na początku XIX wieku
*termin ‘bałkanizacja’ - częstotliwość, gwałtowność konfliktów, łatwość chwytania za broń, zmienność granic, brak stabilizacji politycznej, masowe ucieczki, wysiedlenia itd.
*określenie „kocioł bałkański”
Słoweńcy i Chorwaci – nie chcieli być na Bałkanach, stanowczo sprzeciwiają się zaliczaniu ich do tego regionu
Na potrzeby wykładu, za EŚW będą uznawane ziemie położone między Finlandią i Grecją, a na zachodzie do Polski, Austrii i Czech. Ponadto Profesor sugeruje, że bardziej odpowiada tej tematyce określenie kwestie (narodowościowe…) niż problemy, gdyż to pierwsze wg Profesora ma bardziej negatywny, konfliktowy wydźwięk
W EŚW kwestia narodowościowa miała większy wpływ na przebieg procesów społeczno-politycznych niż w Europie Zachodniej (EZ):
- w EZ nie zostało zabitych tak wiele ludzi tylko ze względu na swoją narodowość, nie dochodziło do masowych mordów, wysiedleń, wypędzeń
- w EZ niechęć narodowa nie przybierała tak negatywnych postaci i nie miała tak tragicznych skutków jak w EŚW
- w EZ granice państwowe nie zmieniały się tak często jak w EŚW
np. Rumunia – w ciągu stu lat granice zmieniały się 10 razy, Bułgaria, Węgry – 8 razy
Te zmiany granic są przyczyną konfliktów, podłożem dążeń destabilizujących państwa. Wiąże się to z faktem, że przy zmianie granic pewna grupa ludności wyrwana z narodu państwowego stawała się mniejszością (wcześniej będąc narodem uprzywilejowanym)
np. Węgrzy – gdy Słowacja wchodziła w skład Węgier, byli tam (na Słowacji) ludnością uprzywilejowaną, od kiedy zaś utworzono państwo słowackie, lepiej być tam Słowakiem niż Węgrem. Słowaków władze węgierskie próbowały na siłę zmadziaryzować - byli upośledzani. Jak stali się narodem państwowym, zaczęli się odgrywać na Węgrach nasilanie się konfliktów wewnętrznych, dążenie do zmiany granic.
W EZ dochodziło w zasadzie tylko do zmian granicy francusko-niemieckiej.
- gęste przeplatanie się narodowości w EŚW (wyrażone przez metaforę zaczerpniętą przez Profesora od jakiegoś innego badacza)
o EZ jest jak kobiety Modiglianiego (ostro rozgraniczone kolory)
o EŚW jak u Kokoszki (przeplatanie się barw)
Np. Bośnia i Hercegowina jest jak skóra lamparta (przeplatanie się narodowości).
Do czystek etnicznych dochodziło już w XIX w w stosunku do Turków na Bałkanach.
Na Wołyniu – te zbrodnie też miały w pewnym stopniu na celu skłonienie pozostałych Polaków do przesiedlenia się
Filed under: notatki