AUTORYTARNY SYTEM RZĄDÓW W LATACH 1926 - 1939 : - RZECZPOSPOLITA ( 1918 - 1939 ) :

AUTORYTARNY SYTEM RZĄDÓW W LATACH 1926 - 1939 : - RZECZPOSPOLITA ( 1918 - 1939 ) :

- Nowela sierpniowa (2 VIII 1926) - wzmocnienie władzy wykonawczej względem uprawnień parlamentu : prezydent (prawo rozwiązywania
sejmu i senatu przed upływem kadencji, prawo wydawania rozporządzeń z mocą ustawy w czasie gdy sejm i senat były rozwiązane),
okreœlenie œcisłych terminów uchwalenia budżetu (przekroczenie terminu powodowało że rządowy projekt stawał się obowiązującą
ustawą); zapoczątkowanie i ułatwienie ewolucji ustroju państwa w kierunku autorytarnym
- rządy pozaparlamentarne po maju 1926 - odrzucenie podstawowych założeń ustroju liberalno-demokratycznego; nadrzędnoœæ interesu
państwa nad interesem narodu, eliminacja z życia publicznego partii o innych celach, ograniczenie parlamentaryzmu na rzecz władzy
wykonawczej, parlament i partie uznane za podstawowe Żródło niesprawnoœci funkcjonalnej ustroju politycznego (uzdrowienie - sanacja);
celem uœwiadomienie społeczeństwu iż system polityczny po 1921 jest szkodliwy i przeprowadzenie reform ustrojowych ; ograniczanie
uprawnień ustawodawczych i kontrolnych sejmu w drodze swoistej interpretacji konstytucji; częste korzystanie prezydenta z prawa
odraczania i zamykania sesji parlamentu uniemożliwiło izbom norrmalną pracę, uprawnienia ustawodawcze stopniowo przejmował
prezydent: sejm utracił wpływ na powoływanie i odwoływanie rządu na rzecz prezydenta, rząd niekontrolowany, sam rozstrzygał o
kierunkach polityki państwa, Piłsudski decydował osobiœcie w najważniejszych sprawach i sam okreœlał swoje kompetencje; III 1928 -
wybory do sejmu i senatu II kadencji - w składzie cała opozycja antysanacyjna (próby przywrócenia parlamentowi uprawnień z
konstytucji marcowej), jesień 1929 - powstanie Centrolewu (konflikt z sanacją, 1930- uchwały krakowskiego kongresu Centrolewu; po
nim aresztowania posłów, przywódców opozycji i proces brzeski); 1930 - przedterminowe wybory do parlamentu (większoœæ Bazpartyjny
Blok Współpracy z Rządem - warunki do uchwalenia nowej konstytucji )
- Konstytucja kwietniowa (23 IV 1935) - prace już w sejmie II kadencji, przyspieszone po XI 1930; projekt przygotowany przez znanego
prawnika posła BBWR Stanisława Cara; 26 I 1934 - przedłożenie na plenarnym posiedzeniu sejmu (demonstracyjne zareagowanie
opozycji i opuszczenie sali, korzystając z sytuacji większoœæ rządowa uchwaliła tezy konstytucyjne jako projekt konstytucji, sposób
uchwalenia nielegalny); 16 I 1935 - po wprowadzeniu poprawek senat przyjął projekt; 23 III 1935 - przyjęcie poprawek przez sejm;
23 IV 1935 - podpisanie konstytucji prrzez prezydenta; stanowiła podsumowanie sanacyjnej doktryny konstytucyjnej w pierwszych 10
artykułach tworzących tzw. dekalog, zawarto w nim 4 naczelne zasady konstytucyjne : państwo jako dobro wspólne wszystkich obywateli,
zasada współdziałania obywateli z państwem dla realizacji dobra wspólnego, zasada elitaryzmu, zasada jednolitej i niepodzielnej władzy
prezydenta; odrzucono suwerennoœæ ludu zastępując ją solidarystyczną formułą państwa, podkreœlenie państwa i społeczeństwa,
nadrzędnoœæ państwa, równoœæ praw wszystkich obywateli bez względu na narodowoœæ, zakres praw politycznych uzależniony od
stopnia aktywnoœci w pracy dla dobra ogółu; odrzucenie tendencji nacjonalistycznych, odrzucenie indywidualistycznej, liberalnej
koncepcji praw człowieka, zakaz totalnego unicestwienia praw jednostki; odrzucenie koncepcji podziału władzy (zastąpienie zasadą
jednolitej i niepodzielnej władzy nieodpowiedzialnego prezydenta), jedynym suwerenem w państwie był prezydent, konstytucja zawierała
normy bardziej ogólne, o 45 artykułów krótsza od marcowej , przewyższała konstytucję marcową pod względem poziomu techniczno-
legislacyjnego, wewnętrznej spójnoœci i konsekwencji
a) prezydent - odpowiedzialny jedynie wobec Boga i historii za losy państwa; na 7 lat w/g skomplikowanej procedury, w elekcji uczestniczył
prezydent, Zgromadzenie Elektorów i ewentualnie naród; urzędujący prezydent decydujący głos wskazania nowego kandydata lub siebie
samego; w razie opróżnienia urzędu w czasie kadencji uprawnienia prezydenta przejmował marszałek senatu; kompetencje : ustawodawcze
(wydawanie dekretów z mocą ustawy bez formalnego zatwierdzania przez parlament, prawo weta zawieszającego, mianowanie 1/3
senatorów, zwoływanie, otwieranie, odraczanie i zamykanie sesji, promulgacja i publikacja ustaw); ustrojodawcze (uprzywilejowana pozycja
w sprawie rewizji konstytucji, silne weto wobec projektów poselskich, projekty prezydenta głosowane tylko w całoœci i bez zmian, bez
jego zgody zmiana konstytucji nie była możliwa); wykonawcze (obsada urzędników i sędziów, prawo łaski, zwierzchnictwo nad siłami
zbrojnymi, reprezentacja na zewnątrz); kontrolne (rozwiązywanie parlamentu, odwoływanie rządu i urzędników, pociąganie ministrów do
odpowiedzialnoœci konstytucyjnej); nadzwyczajne na okres wojny (wyznaczanie następcy, mianowanie naczelnego wodza, zarządzenie
stanu wyjątkowego, wydawanie dekretów); akty urzędowe prezydenta dzieliły się na : prerogatywy osobiste i uprawnienia zwykłe:
prerogatywy osobiste (decyzje podejmowane w ich ramych nie wymagały kontrasygnaty nikt za nie nie odpowiadał : wskazywanie
kandydata na prezydenta, zarządzanie głosowania powszechnego, wyznaczanie następcy na czas wojny, mianowanie urzędników i sędziów,
rozwiązywanie parlamentu przed upływem kadencji, prawo łaski), uprawnienia zwykłe (wymagały kontrasygnaty)
b) rząd - wzmocniona pozycja, kierowanie sprawami państwa nie zastrzeżonymi innym organom państwa, premier faktycznym szefem
rządu; kompetencje : inicjatywa ustawodawcza, wydawanie rozporządzeń wykonawczych i decydowanie w sprawych przekazanych jej przez
ustawy, odpowiedzialnoϾ polityczna przed prezydentem; odpowiedzialnoϾ parlamentarna solidarna i indywidualna przed parlamentem;
odpowiedzialnoœæ konstytucyjna indywidualna przed Trybunłem Konstytucyjnym
c) parlament - osłabiona pozycja,zmienienie relacji na korzyœæ senatu; 8 lipca 1935 - ordynacje wyborcze, wybory : sejm (liczba
zmniejszona do 208; 4- przymiotnikowe, odrzucenie zasady proporcjonalnoœci i powszechnoœci, podniesienie cenzusu wiekowego : czynne
24 lata, bierne 30 lat), Senat (zasada elitaryzmiu, wyeliminowanie powszechnoœci i bezpoœrednoœci, 96 senatorów : 32 mianował prezydent,
64 wybierały wojewódzkie kolegia wyborcze, prawo wyborcze : bierne 40 lat, czynne 30 lat i 3 wymogi : tytuł zasługi, tytuł wykształcenia i
tytuł zaufania); kompetencje : ustawodawcze (ograniczoone zrównaniem dekretów prezydenta z ustawami, wykluczenie inicjatywy
ustawodawczej sejmu w zakresie budżetu, umów międzynarodowych, uzależnienie od zgody rządu uchwalania ustaw, prezydent weto
stanowcze); ustrojodawcze (ograniczenie wymogiem zgody prezydenta na rewizję konstytucji); kontrolne (prawo pociągania rządu i
ministrów do odpowiedzialnoœci parlamentarnej i konstytucyjnej, udzielanie rządowi absolutorium)
d) praktyka - konstytucja owocem kryzysu demokracji parlamentarnej w Europie, droga między systemem liberalno-demokratycznym a
totalitarnym, w efekcie polska odmiana ustroju autorytarnego, zharmonizowanie mocnej władzy z wolnoœcią obywateli; 12 V 1935 - œmieræ
Piłsudskiego - walka o suœciznę po nim; V 1936 - gabinet F. Sławoja - Składkowskiego; 13 lipca 1936 - ogólnik prezesa Rady Ministrów
(marszałek E. Rydz- Smigły uznany za pierwszą osobę po prezydencie, akt ten naruszał konstytucję, osłabiał władzę prezydenta na
rzecz generalnego inspektora sił zbrojnych); ugrupowania Rydza -Smigłego próbują wprowadziæ do katalogu zasad systemu
politycznego nacjonalizm, uzupełniony elementami totalitarnej dyktatury wojskowej („Ozon“)

Comments are closed.