Notes studenta

ETAPY EWOLUCJI USTROJU PANSTWA :
najbogatsza karta w dziejach œwiatowego konstytucjonalizmu; od 1791 do 1958 r.- 17 konstytucji

1. MONARCHIA OGRANICZONA 1789 - 1792 :
20/27 VI 1789 - ogłoszenie się przez Stany Generalne Zgromadzeniem Narodowym ( 9 VII 1789 do IX 1791 - Konstytuantą); kres istnienia monarchii absolutnej i feudalizmu - podstawy państwa konstytucyjnego, parlament typu angielskiego, prawo do zmiany ustroju państwa : w miesjsce suwerennego króla podmiotem suwerennoœci stała się Konstytuanta jako organ przedstawicielski, reformy administracji , sądownictwa i stosunków wyznaniowych ,; rewolucja dokonywała się wbrew woli Ludwika XVI , budowa nowego porządku ustrojowego w sojuszu z nim nie była możliwa , 10 VIII 1792 - król zawieszony w sprawowaniu swych funkcji; 22 IX 1792 r.– wyłoniony Konwent Narodowy podjął uchwałę o zniesieniu monarchii; 25 IX - proklamowanie Francji „republiką jedną i niepodzielną“
- konstytucja ( 3 IX 1791 r) - naczelne zasady : suwerennoœæ narodu i trójpodział władzy; legislatywa (jednoizbowe Zgromadzenie
Ustawodawcze; wybory poœrednie , dwustopniowe na 2 lata, wprowadzenie cenzusu majątkowego i wieku; prawa wyborcze : mężczyŻni, 25
lat, płacący podatek bezpoœredni; elektorzy wybierani na zgromadzzeniach pierwiastkowych); egzekutywa (król z pomocą ministrów, akta
wymagały kontrasygnaty, brak odpowiedzialnoœci, podporządkowanie prawu, veto zawieszające, brak wpływu na ustawodastwo); sądowa
(sędziowie wybierani przez obywateli) - pierwsza spisana konstytucja w Europie, zniesienie feudalizmu, wzorcowe rozwiązania
- Deklaracja praw człowieka i obywatela (26 sierpnia 1789 r.) - ogólne zasady organizacji państwa jak i katalog praw i wolnoœci
obywatelskich ; na gruncie prawa natury (prawa przyrodzone , niezbywalne i œwięte człowieka, istniejące niezależnie od woli ludzkiej,
niezależne od państwa i ponad nim, państwo ich nie tworzy), prawa obywatela tworzy państwo aby zapewniæ korzystanie z naturalnych
swobód i zapewniæ funkcjonowanie tej organizacji, państwo jest po to aby gwarantowaæ i zabezpieczaæ interesy i prawa jednostki , jeœli je
narusza to dopuszcza się pogwałcenia umowy społecznej (konstytucji), a to usprawiedliwia prawo oporu przeciwko uciskowi; naczelną
zasadą suwerennoœæ narodu i podział władzy (bez niego nie ma ustroju konstytucyjnego); uznawała: wolnoœæ, własnoœæ, bezpieczeństwo i
opór przeciwko uciskowi („ludzie rodzą się i pozostają wolni i równi z punktu widzenia prawa“; „wolnoœæ polega na czynieniu tego
wszystkiego, co nie szkodzi drugiemu“, „ustawa jest wyrazem woli powszechnej“, granice wolnoœci może okreœliæ tylko ustawa);
wolnoœci osobiste (nietykalnoœæ osobista, wolnoœæ myœli, sumienia, wyznania, słowa, pisma i druku); wolnoœci gospodarcze (nienaruszalnoœæ
własnoœci jako prawa œwiętego i nietykalnego); równoœæ (wobec prawa, dostęp do urzzędów, sądownictwo, podatki); obaliła feudalizm
(poddany stał się obywatelem), najwyższy dorobek rewolucji, wzór dla innych konstytucji państw demokratycznych

2. I REPUBLIKA ( 1792 - 1804) :
okresy : rządy Konwentu (IX 1792 - X 1795); dyktatura jakobińska (2 VI 1793 - 27 VII 1794); rządy Dyrektoriatu (27 X 1795 - 9 XI 1799); republika konsularna (XI 1799 - 18 V 1804)
- Konwent Narodowy - wybrany we IX 1792 na podstawie demokratycznej ordynacji, przyznanie praw wyborczych mężczyznom pow. 21
lat bez względu na status majątkowy; Konstytuanta oparta na stanowym sytemie wyborczym; Zgromadzenie Narodowe w wyborach
cenzusowych (X 1791 - IX 1792); konflikt między żyrondystami (bogata burżuazja, liberalni - prymat jednostki nad zbiorowoœcią) a
jakobinami (drobnomieszczaństwo i inteligencja , radykalni demokraci - centralizacja państwa);
- dyktatura jakobińska - zwycięstwo jakobinów, aresztowanie żyrondystów, przewaga w Konwencie , przejęcie władzy; 24 czerwiec 1793 r.-
konstytucja jakobińska i Deklaracja praw : radykalna, demokratyczne zasady organizacji organów państwowych, naczelną zasadą
suwerennoœæ ludu , równoœæ polityczna obywateli bez względu na cenzus majątkowy (mężczyzna 21 lat prawo udziału w zgromadzeniach
pierwiastkowych, 200 - 600 wyborców, wyłanianie elektorów urzędników, wybory : powszechne , równe, bezpoœrednie i tajne), prawa
socjalne (prawo do pracy, opieki publicznej, bezpłatnej oœwiaty); Ciało Ustawodawcze (jednoizbowy parlament , roczna kadencja, pełnia
władzy); Rada Wykonawcza (egzekutywa, 24 członków, podlegająca legislatywie); odrzucenie podziału władzy (jednolita władza sprawowana
przez parlament), demokracja bezpoœrednia (referendum ludowe); konstytucja nigdy nie weszła w życie; 10 X 1793 r.- powołanie Rządu
Rewolucyjnego , ustrój konstytucyjny zastąpiony rewolucyjnym, terror w imię rewolucji, krwawa dyktatura jakobinów oparta na
Konwencie i komitetach rewolucyjnych (Komitet Ocalenia Publicznego - na czele, prawo wydawania wszelkich zarządzeń bezpieczeństwa)
z ustaniem zagrożenia dyktatura zbędna, jakobini tracą większoœæ w Konwencie, 27 lipca 1794 r (9 Thermidora roku II kalendarza
rewolucyjnego) - aresztowanie przywódców , stracenie na gilotynie
- Dyrektoriat - władza w rękach Konwentu, 22 sierpnia 1795 r.-(5 Fruktidora roku III)- konstytucja dyrektorialna - ustrój konstytucyjny,
stabilizacja sytuacji w kraju, do głosu doszły zamżne elity mieszczańskie, przewaga egzekutywy, pełne prawa obywatelskie tylko pałtnicy
podatków bezpoœrednich , wybory poœrednie, elektorami obywatele o wysokim cenzusie majątkowym; Ciało Ustawodawcze - bikameralne :
Rada Pięciuset (inicjatywa ustawodawcza) i Rada Starszych (przyjęcie bądŻ odrzucenie projektu, wybór spoœród 10 kandydatów Rady
Pięciuset 5 członków Dyrektoriatu); Dyrektoriat Wykonawcza (egzekutywa przy pomocy ministrów, nieodpowiedzialny przed legislatywą)
- republika konsularna - 9 XI 1799 r.- (18 brumaire roku VIII)- zamach stanu Napoleona Bonaparte, powołanie 3-osobowego konsulatu,
13 XII 1799 - projekt konstytucji, 7 II 1800 - uchwalenie konstytucji konsularnej - przekształcenie republiki konsularnej w dziedziczne
cesarstwo, fasada demokracji przykrywająca rządy dyktatorskie, udział obywateli w rządzeniu państwem przez listy zaufania (gminna,
departamentalna, narodowa - z tych list konsul powoływał urzędników); legislatywa : Trybunat (100 członków, dyskusja nad projektami),
Ciało Ustawodawcze (500 członków , przyjmowanie bądŻ odrzucanie projektów), Rada Stanu (opracowanie projektu, sąd administracyjny),
Senat Zachowawczy (80 członków dożywotnich, stróż konstytucji - prawo badania zgodnoœci ustaw z konstytucją i rewidowania jej w
formie uchwał - senatuskonsultum); egzekutywa : 3 konsulów (10 lat przez Senat, 2 doradcami I; ministrowie odpowiedzialni politycznie
przed I konsulem i konstytucyjnie, nie tworzyli rządu); I konsul (cała egzekutywa, inicjatywa ustawodawcza, mianowanie senatorów); 4
sierpień 1802 senatuskonsultum (dożywotni konsulat, prawo wyznaczania następcy); senatusconsultum 18 V 1804 (godnoœæ Cesarza
Francuzów, dziedzicznoœæ w primogeniturze męskkiej z wykluczeniem kobiet , wkroczenie w okres I Cesarstwa)

3. I CESARSTWO ( 1804 - 1814 ) :
cezaryzm lub bonapartyzm ; pełna władza jednostki - Napoleon I, zasada demokratycznej suwerennoœci narodu (jedynym reprezentantem cesarz); podporządkowanie senatu cesarzowi; 1802 r.- Rada Prywatna (charakter Tajnej Rady); 1807- zniesienie Trybunatu; organizacja organów państwowych bez zmian do 1814 r; eksport rewolucji przyspieszający likwidację feudalizmu w Europie œrodkowo - wschodniej

4. MONARCHIA OGRANICZONA ( 1814 - 1830 ) :
6 IV 1814 r.- abdykacja Napoleona i powołanie na tron Ludwika XVIII,
- Karta konstytucyjna (4 VI 1814 do 1830) - „porządek wiedeński“, adoptowanie niektórych rozwiązań angielskiej monarchii
konstytucyjnej, oparcie na elicie arystokratycznej i mieszczańskiej; monarchia „z bożej łaski“, suwerenem monarcha nie naród,
król (dziedziczny , nieodpowiedzialny, nyjwyższy zwierzchnik państwa, funkcja „czwartej władzy“: złoty œrodek, czynnik neutralny,
apolityczny, poœredniczący między organami władzy, regulujący i uzgadniający ich działalnoœæ; egzekutywa przez ministrów tworzących
rząd, inicjatywa ustawodawcza, sankcjonowanie ustaw, prawo samodzielnego wydawania ordonansów, zwoływanie i rozwiązywanie
parlamentu, mianowanie członków izby wyższej); legislatywa - dwuizbowy parlament : Izba Parów (dożywotni, dziedziczni parowie), Izba
Deputowanych (wybory na 5 lat: bezpoœrednie , jawne i cenzusowe) - oddzielnie dyskutowały nad projektami, poprawki wymagały aprobaty
monarchy; czynne prawo wyborcze : mężczyŻni , 30 lat, płacący podatek bezpoœredni ( 300 franków)
- konstytucja senatorska i Akt dodatkowy do konstytucji Cesarstwa z 22 IV 1815 r.- wprowadzony przez Napoleona w okresie 100 dni nie weszły w życie; 1824 r.- Karol X (usunięcie z tronu przez rewolucję lipcową z 1830 r)

5. MONARCHIA PARLAMENTARNA ( 1830 - 1848 ) :
po rewolucji lipcowej na tronie Ludwik Filip Orleański z linii Burbonów; Karta konstytucyjna (14 sierpnia 1830 r)- zmiany w interesie mieszczaństwa Karty Ludwika XVIII : uznanie teorii suwerennoœci narodu, zdemokratyzowanie ordynacji wyborczej i składu parlamentu , pozbawienie króla prawa wydawania ordonansów, przyznanie inicjatywy ustawodawczej obu izbom); rządy parlamentarne ; sujusz króla z bogatą burżuazją; rewolucja przemysłowa; liberalizm ekonomiczny i brak wpływu społeczeństwa na rządy podstawą niezadowolenia w kręgach drobnomieszczańskich i robotniczych; 1848 r.- francuska wiosna ludów (zlikwidowanie mionarchii, ustanowienie republiki)

6. II REPUBLIKA ( 1848 - 1852 ) :
ustrój republikański, 4 XI 1848 r.- konstytucja : demokratyczny charakter, nawiązanie do zasad Deklaracji praw z 1789 r (wolnoœæ, równoœæ, braterstwo, ochrona : rodziny, pracy, własnoœci, porządku publicznego; prawa socjalne : prawo do pracy, opieki społecznej, bezpłatnej nauki), trójpodział władzy : ustawodawcza (jednoizbowe Zgromadzenie, demokratyczne 4- przymiotnikowe wybory z wyłączeniem kobiet), wykonawcza (prezydent , 4 lata, słabe veto zawieszające, odpowiedzialnoœæ konstytucyjna wraz z ministrami, akty wymagające kontrasygnaty ministrów); 10 XII 1848 r.- prezydentem bratanek Napoleona I - Ludwik Napoleon Bonaparte; 1849 r.- wyłonięte Zgromadzenie (przewaga rojalistów, dążenie do przywrócenia cesarstwa); 2 XII 1851 r.- zamach stanu i rozwiązanie Zgromadzenia; 20/21 XII 1851 - plebiscyt (większoœæ za nową konstytucją); 14 I 1852 r.- konstytucja republikańska; XI 1852 r.- senat przyznaje prezydentowi godnoœæ dziedzicznego cesarza; 2 XII 1852 rr.- Ludwik Napoleon cesarzem Franzuzów jako Napoleon III; przekształcenie republiki w cesarstwo

7. II CESARSTWO ( 1852 - 1870 ) :
cesarz (na czele państwa , dztiedziczny, władza przez ministrów nie tworzących kolegialnego rządu, prawo veta stanowczego, inicjatywa ustawodawcza); legislatywa : Ciało Ustawodawcze, Rada Stanu (opracowywanie projektów), Senat (badanie zgodnoœci ustaw z konstytucją, prawo interpretowania i zmiany konstytucji); 2 okresy : rządy autorytarne (do lat 60), monarchia parlamentarna (21 V 1870 r.- nowa konstytucja : władza cesarza ograniczona na rzecz parlamentu, senat drugą izbą, demokratyzacja ustroju - nie weszła w życie); 4 IX 1870 r.- po klęsce z Prusami detronizacja dynastii Bonapartych, powołanie Rządu Obrony Narodowej - definitywny koniec monarchii francuskiej

8. III REPUBLIKA ( 1870-75 - 1940-46 ) :
I i II 1871 r.- demokratyczne wybory do Zgromadzenia; do czasu uchwalenia konstytucji Zgromadzenie suwerenną władzą ustrojodawczą i ustawodawczą; egzekutywa ( szef władzy wykonawczej - od 31 VIII 1871 r.- prezydent Republiki, 7 letnia kadencja); III do V 1871 r.- komuna paryska (nawiązanie do ideologii jakobińskiej , socjalizm utopijny, prekursor frontów ludowych, głoszone zasady : państwo jako federacja wolnych gmin, jednolitoœæ i niepodzielnoœæ władzy państwowej, odpowiedzialnoœæ reprezentantów przed ludem); Zgromadzenie : od 12 II 1871 r. obrady nad konstytucją, 4 lata, rozbicie wewnętrzne w obozie zwolenników monarchii (ostatecznie kompromis)
- konstytucja III Republiki (1875 r. do 1940) - oparcie na wzorcach ustrojowych Anglii (wprowadzenie zasady monarchicznej konstytucji
angielskiej); harmonijne połączenie zasad systemów ustrojowych - monarchii i republiki; składała się z 3 ustaw : o organizacji władz
publicznych (25 II 1875), o organizacji Senatu (24 II 1875), o stosunkach między władzami publicznymi (16 VII 1875); republikańska
forma rządów; ogólnikowe okreœlenie uprawnień egzekutywy i legislatywy (ogólnikowoœæ i elastycznoœæ); trójpodział władzy ale
odstąpienie od reguły równoważenia władz; prezydent republiki (głowa państwa, na czele egzekutywy, mianował ministrów i
przewodniczył rządowi, inicjatywa ustawodawcza, słabe veto zawieszające, odpowiedzialnoœæ konstytucyjna , brak parlamentarnej); Rada
Ministrów (ministrowie pod przewodnictwem prezydenta, brak premiera, odpowiedzialnoœæ konstytucyjna i solidarna odpowiedzialnoœæ
parlamentarna); legislatywa - 2 nieżależne , równoprawne organy: Izba Deputowanych (600 posłów, 4 lata, wybory : powszechne,
bezpoœrednie, równe i tajne); Senat (75 senatorów dożywotnich i 225 senatorów z wyborów powszechnych , równych ale poœrednich na 9 lat ;
nowela z 1884 r.- zniesienie instytucji senatorów dożywotnich); system wielopartyjny, żadne ze stronnictw nie mogło uzyskaæ
bezwzględnej większoœci, koniecznoœæ rządów koalicyjnych (nietrwałe, częste kryzysy gabinetowe)

9. „PAŃSTWO FRANCUSKIE“ I RZĄD EMIGRACYJNY (1940 - 1945 ) :
kapitulacja Francji; 10 VII 1940 r.- powołanie Zgromadzenia w Vichy (uchwalenie ustawy konstytucyjnej, przelanie całej władzy państwowej na ostatniego premiera III Republiki marszałka Filipa Petaina, upoważnienie go do nadania nowej konstytucji); 11 VII 1940 - „Akty konstytucyjne“nr 1 i 2 (Petain pełnia władzy wykonawczej i ustawodawczej, uchylenie przepisów konstytucji III Republiki sprzecznych z aktami 11 lipca, ustanowienie Państwa Francuskiego, odrzucenie praw jednostki i nadanie enigmatycznych praw pracy, rodziny i ojczyzny); państwo ze stolicą w Vichy i dyktatura Petaina do 25 VIII 1944 r (osobiœcie do 1942); 18 IV i 17 XI - akty konstytucyjne - pod naciskiem Niemców przekazanie władzy P.Lavalowi (pełne uprawnienia ustawodawcze jako szef rządu, polityka wewnętrzna i zagraniczna, kolaboracja z Niemcami); 1940 r.- gen. Ch. de Gaulle odmówił podporządkowania się rządowi Petaina (opozycja); 28 VI 1940 .- de Gaulle uznany przez rząd brytyjski za szefa wolnych Francuzów, organizacja Komitetu Wolnej Francji (VI 1944 - przekształcenie w Rząd Tymczasowy); po wkroczeniu aliantów do Francji Rząd Tymczasowy dekretem z 9 VIII 1944 proklamował nielegalnoœæ rządu Vichy i jego aktów; Rząd Tymczasowy (przewodnictwo de Gaulla, połączenie legislatyywy i egzekutywy, celem wybory do Konstytuanty, rozwiązany 2 XI 1945); Konstytuanta wyłoniła nowy Rząd Tymczasowy na czele z de Gaulle’m.

10. IV REPUBLIKA ( 1946 - 1958) :
21 X 1945 - wybory do Konstytuanty (19 IV socjalizujący projekt konstytucji - odrzucony); 2 IV - nowe wybory (29 IX 1946 - projekt konstytucji, 13 X - zatwierdzenie w referendum);
- Konstytucja IV Republiki - nawiązanie do konstytucji III Republiki, zasady suwerennoœci ludu, dominacja parlamentu : Zgromadzenie
Narodowe i Rada Republiki (organ doradczy, reprezentacja jednostek terytorialnych), egzekutywa : prezydent i rząd z premierem
(osłabienie pozycji prezydenta na rzecz premiera), prawo do pracy, wolnoœæ stowarzyszeń, opieka nad jednostką i rodziną, ochrona zdrowia,
bezpieczeństwo materialne, bezpłatne wykształcenie - system ustrojowy wadliwy : rozbicie polityczne parlamentu, kruche koalicje rządowe, częste zmiany gabinetów; V 1958 r.- konflikt algierski - przekazanie władzy wykonawczej gen. de Gaulle’owi i utworzenie nowej konstytucji

11. V REPUBLIKA ( OD 1958 R. ) :
- konstytucja V Republiki - 4 X 1958 r.- dominacja władzy wykonawczej, wzmocnienie roli prezydenta (uprawnienia osobiste nie wymagające kontrasygnaty ministerialnej, szef rządu), premier (nie jest już szefem rządu tylko I ministrem); rząd (okreœla i realizuje politykę narodu, zarząd państwem), wzmocnienie roli Senatu; konstytucja kompromisem między systemem parlamentarnym a prezydenckim (zracjonalizowany parlamentaryzm, ustrój półprezydencki); 1962 r.- nowela do konstytucji (wprwadzenie powszechnych i bezpoœrednich wyborów prezydenta na 7 - letnią kadencję)

Filed under: notatki