KOMUNISTYCZNA REPUBLIKA RADZIECKA :
KOMUNISTYCZNA REPUBLIKA RADZIECKA :
1. BOLSZEWICKI ZAMACH STANU I PIERWSZE AKTY NOWEJ WŁADZY :
w przededniu II Zjazdu Rad 6 XI 1917 Lenin na czele Komitetu Centralnego partii bolszewickiej i Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego powołanego przez Komitet Wykonawczy Rady Petersburskiej przeprowadził z Pałacu Smolnego zamach stanu (poparcie pułków i floty, zdobycie Pałacu Zimowego, aresztowanie rządu, opanowanie stolicy z pomocą żołnierzy, początek ciężkiej wojny domowej do 1922);
7 XI 1917 - II Zjazd Rad w Pałacu Smolnym (większoœæ bolszewicy i socjalistyczni rewolucjoniœci); uchwała o przejęciu władzy i przekazaniu jej radom; 8 XI - dekret o pokoju; 9 XI - dekret o ziemi (przekazanie gruntów obszarniczych i cerkiewnych chłopom wraz z inwentarzem i zabudowaniami gospodarskimi); powołanie Rady Komisarzy Ludowych z Leninem na czele (I rząd komunistyczny, likwidacja struktur państwowych poprzedniego okresu); początek socjalistycznego państwa w Rosji opartego na dyktaturze proletariatu w sojuszu z chłopami, likwidacja pluralizmu, podstawowe akty: 15 XI 1917 - Deklaracja praw narodów Rosji przez Radę Komisarzy Ludowych; 20 XII 1917 - uchwała Rady Komisarzy Ludowych o utworzeniu Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Sabotażem i Kontrrewolucją (WCzK); 25 I 1918 - Deklaracja praw ludu pracującego i wyzyskiwanego przez III Wszechrosyjski Zjazd Rad; 28 I 1918 - dekret Rady Komisarzy Ludowych o utworzeniu Robotniczo-Chłopskiej Czerwonej Armii; 10 VII 1918 - konstytucja Rosyjskiej Federacji Socjalistycznej Republiki Rad (RFSRR) przez V Wszechrosyjski Zjazd Rad ; 30 XII 1922 - akt powstania ZSRR przez I Zajzd Rad ZSRR; 31 I 1924 - I konstytucja ZSRR; 5 XII 19366 - konstytucja stalinowska przez VIII Wszechzwiązkowy Zjazd Rad;
25 I 1918 - Deklaracja praw ludu pracującego i wyzyskiwanego (Rosja republiką radziecką i federacją republik narodowych, celem : zdławienie kapitalistycznych wyzyskiwaczy, zniesienie prywatnej własnoœci ziemi, kontrola robotnicza nad wyzyskiwaczami, obowiązek pracy i uzbrojenie ludu ku pożytkowi rewolucji, nacjonalizacja banków, pokojowa polityka w sprawie II WS, sprzeciw kolonializmowi, proklamowanie niepodległej Finlandii, podkreœlenie szkodliwoœci opozycji przeciwko władzy radzieckiej); do 1936 r- Wszechrosyjskie Zjazdy Rad i ich różne organa wykonawcze (Wszechrosyjskie Centralne Komitety Wykonawcze, Rada Komisarzy Ludowych i in) miały podstawowe znaczenie w ustawodastwie i egzekutywie, uchwalały wszelkie ważniejsze ustawy i konstytucje
2. POWSTANIE FEDERACJI RADZIECKIEJ I JEJ CHARAKTERYSTYKA :
15 XI 1917 - deklaracja Rady Komisarzy Ludowych o prawie narodów Rosji do samostanowienia o swoim losie i o możliwoœci ukonstytuowania się w odrębne niepodległe państwa ; 25 I 1918 - Deklaracja praw Ludu pracującego i wyzyskiwanego (zdeklarowanie utworzenia państwa federacyjnego); lipiec 1918 - konstytucja RFSRR (utworzenie federacji); XII 1922 - uchwała Zjazdu Rad o powstaniu ZSRR - zasada dobrowolego wstępowania i występowania oraz równouprawnienia poszczególnych republik związkowych (szczegóły konstytucyjnej regulacji federalizmu sprecyzowane w konstytucji stalinowskiej z 1936 - art.15 - ograniczenie suwerennoœci republik tylko zakresem spraw wamienionych w art. 14 zawierającym kompetencje Związkku - bardzo szerokie - powtórzenie w konstytucji breżniewowskiej z 1977); narody ZSRR zajęły jeden z czterech możliwych szczebli organizacji unii : republiki związkowej, republiki autonomicznej, obwodu autoonomicznego, okręgu narodowoœciowego; po II WS ZSRR obejmowało 16 republik ; możliwoœæ swobodnego wyjœcia ze Związku przewidziana została w art.17 konstytucji z 1936 i art.72 konstytucji z 1877 tylko dla republik związkowych; kompetencje republik związkowych : własna konstytucja zgodna z federalną, sprawy miejscowego życia społecznoągospodarczego i kulturalnego, łącznoœci, budownictwa, dróg, ubezpieczeń, organizacji sądów (w praktyce pełne podporządkowanie)
3. USTRÓJ PAŃSTWOWY ZSRR W OKRESIE OD 1936 DO 1991 :
ustrój od 1936 do 1991 okreœlały konstytucje zasadniczo nie różniące się : stalinowska z 1936 (nowelizowana w 1951) i breżniewowska z 1977 (nowelizowana w 1990) ; Rada Najwyższa ZSRR : najwyższy organ władzy, skład z Rady Związku i Rady Narodowoœci (w wyborach powszechnych, równych , bezpoœrenich i tajnych na 4 lata ; 1 delegat na 300000 obywateli); Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (kolegialna głowa państwa, cała niepodzielna władza państwowa, przewodniczący i 16 zastępców, 15 członków i sekretarza, odpowiedzialna przed Radą Najwyższą , uprawnienia : wydywanie dekretów z mocą ustawy, interpretacja ustaw, rozpisywanie wyborów, zwoływanie Rady Najwyższej, uchylanie rozporządzeń Rad Ministrów ZSRR i republik związkowych, odbieranie sprawozdań rządowych, stan wojenny, przyznawanie orderów, nominacji, przyznawanie obywatelstwa, prawo łaski); organy zarządu centralnego : Rada Ministrów (przewodnictwo premiera, ministrowie na czele resortów, ministerstwa podzielone na ogólnozwiązkowe i związkowo-republikańskie); od 1936 zmiana konstytucji możliwa na mocy uchwały Rady Najwyższej większoœcią 2/3; konstytucja breżniewowska z 7 X 1977 nie przyniosła zasadniczych zmian; nowelizacja konstytucji z 1977 w 1990 - wprowadzenie prezadentury ; 25 III 1990 Rada Najwyższa powołała na to stanowisko Gorbaczowa (okres kryzysu i szerokich reform , narody upominały się o chęæ wystąpienia z ZSRR); XII 1991 w Mińsku - powstanie Wspólnoty Niepodległych Państw (na całkiem nowych zasadych dawne republiki związkowe jako suwerenne państwa i podmioty prawa międzynarodowego publicznego, zjednoczenie w konfederację w imię pewnych tylko celów)- kryzys i rozpad ZSRR , koniec związku federalnego, odejœcie od socjalizmu i jego modelu państwa, powrót do wolnoœci, demokracji i gospodarki wolnorynkowej
4. CHARRAKTERYSTYKA TOTALITARYZMU RADZIECKIEGO :
oparcie na dyktaturze i totalitaryŻmie, dławienie odruchów niezgodnych ze zdaniem rządzących, do 1936 - pozbawiono praktycznie cały naród bezpoœrednich wyborów; bezprzykładne przeœladowynie Koœcioła; negacja dawnego prawa i zmienienie go na poczucie rewolucyjne mas którym dano broń do ręki, głos robotnika uważany za lepszy niż chłopa, opór dławiony siłą; zabranie chłopom ziemi w przymusowej kolektywizacji, przeœladowanie dysydentów; monstrualnie rozbudowany aparat inwigilacji, donosicielstwa i terroru (WCzK, NKWD, GPU i KGB); szanowanie praw człowieka i obywatela nie brane poważnie, sieæ obozów szczególnie za Stalina w okresie tzw. kultu jednostki (1924-1953); ustrój konstytucyjny wypaczała praktyka, organy konstytucyjne o dekoracyjnej roli - obok nich wszechwładna organizacja partyjna; stanowiska partyjne i związkowe obsadzane w systemie tzw. nomenklatury (rezerwowanie stanowisk dla odpoowiednio upartyjnionych i sprawdzonych osób), porządku strzegła milicja i wojsko całkowicie oddane partii;
5. EWOLUCJA PARTII RADZIECKIEJ :
do 1918 - Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); od 1918 - Roosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); od 1925 - Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików); od 1952 - Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego ; 1956 - po XX ZjeŻdzie KPZR skrytykowano reżim stalinowski , poprawiono demokrację wewnątrzpartyjną- nie uległa jednak zmianie dogmatyczna doktryna komunistyczna
Filed under: notatki