Notes studenta

KROLESTWO POLSKIE :
1. KRÓLESTWO POLSKIE W LATACH 1815 - 1830 :
- geneza królestwa polskiego - 1813 - klęska Napoleona (Księstwo Warszawskie pod okupacją rosyjską, konstytucja zawieszona, władze
centralne zlikwidowane, Aleksander I powołał Radę Najwyższą Tymczasową do zarządu krajem, organem doradczym Komitet Centralny),
1814 - kongres wiedeński - kompromis między Austrią, Rosją i Prusami (czwarty rozbiór); Prusy (departament: bydgoski, poznański,
kaliski), Austria (Wieliczka), Kraków (republika konstytucyjna pod kontrolą 3 mocarstw), Królestwo Polskie (pozostałe ziemie, połączenie
nieodwołalne przez konstytucję z Rosją)
- ustrój Królestwa - 27 XI 1815 - konstytucja Królestwa Polskiego - oktrojowana przez Aleksandra I (7 tytułów, 165 artykułów); oparcie na
Karcie konstytucyjnej Ludwika XVIII z 1814 i tradycjach ustrojowych Rzeczypospoltej Szlacheckiej; złączenie z Rosją osobą władcy i
wspólną polityką zagraniczną (unia personalna), gwarancje : odrębnego charakteru państwowego Królestwa, własne terytorium, sejm,
administracja centralna i lokalna, armia, język polski (faktycznie ograniczona suwerennoœæ), szeroki zakres praw obywatelskich (wolnoœæ
osobista, nietykalnoœæ osoby i własnoœci, wolnoœæ druku i wyznania -póŻniej ograniczenia, kasacja wolnoœci druku); rozszerzenie kompetencji
sejmu, uprzywilejownie właœcicieli gruntów, równoœæ wobec prawa tylko wyznawców religii chrzeœcijańskiej (nie obejmowała Zydów);
król (na czel państwa, silna pozycja, „osoba królewska jest œwięta i nietykalna“, dopełnianie konstytucji przez statuty ograniczone, prawo
sankcji, inicjatywa ustawodawcza, pełna władza wykonawcza - „rząd jest w osobie króla“, dowództwo nad armią, wojna i pokój,
rozporządzanie dochodami państwa, nominacje, prawo łaski, nobilitacje i nadawanie orderów, nieodpowiedzialny przez wymóg kontasygnaty
ministrów); namiestnik (zastępca monarchy na czas nieobecnoœci, pierwszym i ostatnim był gen. napoleoński Józef Zajączek, po œmierci w
1826 urząd nieobsadzony; kompetencje: przedstawianie kandydatów na urzędy, cała władza wykonawcza z wyjątkiem polityki zagranicznej,
zwoływania sejmu czy nominowania urzędników; w rzeczywistoœci jedynie narzędzie w rękach komisarza cesarskiego Mikołaja
Nowosilcowa i księcia Konstantego - naczelnego wodza; Komisja Rządowa Wojny organem wykonawczym naczelnego wodza); Sejm :
skład z króla, Senatu i Izby Poselskiej, kompetencje : ustawodastwo cywilne , karrne i administracyjne, zmiany w regulacji instytucji jak
sejm, Rada Stanu, komisje rządowe, sądownictwo, stanowienie o podatkach, systemie menniczym i budżecie, zacią do wojska, kontrola
rządu, opiniowanie sprawozdań Rady Stanu, sesje jawne co 2 lata, 1825 artykół dodatkowy zniósł jawnoœæ - Senat (biskupi, wojewodowie,
kasztelanowie i książęta krwi; mianowania monarsze, senatorami jedynie właœciciele gruntów opłacający 2000 zł podatku rocznego, sąd dla
przestępstw wyższych urzędników, zbrodni stanu, rozporządzenie o ważnoœci wyborów, prawo merytorycznego ustosunkowania się do
wnoszonych projektów); Izba Poselska (77 posłów i 51 deputowanych z wyborów na sejmikach i zgromadzeniach gminnych; na sejmikach
tylko szlachta- właœciciele; prawa wyborcze jedynie czynszownicy z dóbr narodowych, nietykalnoœæ na czas obrad); Rada Stanu : podział
na Zgromadzenie Ogólne i Radę Administracyjną ; Zgromadzenie Ogólne (skład: namiestnik, ministrowie, referendarze, radcy stanu, król
kierowniczył obradom, podobne kompetencje do Rady Stanu Księstwa : przygotowywanie projektów ustaw, sądownictwo kompetencyjne
i administracyjne kontrola administracji); Rada Administracyjna (węższy skład : namiestnik, 5 ministrów i inni członkowie, organ doradczy
przy namiestniku, wprowadzanie w życie postanowień królewskich, merytoryczne przygotowywanie obrad Zgromadzenia Ogólnego, po
œmierci namiestnika Zajączka przejęła jego kompetencje - najwyższy organ rządowy); komisje rządowe (zasada klegialnoœci, resorty:
wyznań religijnych i oœwiecenia publicznego, sprawiedliwoœci , spraw wewnętrznych i policji, przychodów i skarbu, wojny; ministrowie
przewodniczącymi komisji; minister-sekretarz stanu - łącznoœæ między królem a krajem; odpowiedzialnoœæ konstytucyjna ministrów)
- administracja terytorialna - podział Królestwa na 8 województw a te na obwody; województwa (zarząd kolegialnych komisji wojewódzkich
na czele z prezesami, skład z 5 wydziałów pod kierownictwem komisarzy), miasta (burmistrzzowie z ławnikami), miasta wojewódzkie
(prezydenci i radni urzędów municypalnych); wsie (wójtowie); samorząd (jedynie na szczeblu województwa, rady wojewódzkie)
- sądownictwo - niezawisłoœæ, niusuwalnoœæ sędziów, pozbawienie Rady Stanu funkcji sądu kasacyjnego; Sąd Najwyższej Instancji
(odwołania w sprawach cywilnych); Sąd Apelacyjny (sprawy karne); Senat (najcięższe przestępstwa polityczne)
- praktyka konstytucyjna- sytuacja w Królestwi uzzależniona od sytuacji w Rosji; 1819 - wprowadzenie cenzury; aresztowania z przyczyn
politycznych , rozbudowa aparatu tajnej policji; wzrost aktywnoœci tajnych związków: Towarzystwo Patriotyczne - członkowie
aresztowani w 1828, postawieni przed sądem sejmowym, który orzekł że nie są winni zbrodni stanu a jedynie przynależnoœci do
nielegalnych związków , niewielkie kary więzienia)

2. KRÓLESTWO POLSKIE W LATACH 1830 - 1864 :
- powstanie lisopadowe - 29/30 XI 1830 - wybuch powstania; brak planu działania i składu władz powstańczych, władzę przejęła Rada
Administracyjna (30 XI odezwa wzywająca do spokoju i przywrócenia porządku; uwazała się za legalny organ władzy powołany przez
cara i zobowiązany do wiernoœci wobec niego); 3 XII - powstanie Rządu Tymczasowego z Adamem Czartoryskim (przekazanie przez Radę
władzy); 5 XII - gen. Józef Chłopicki dyktatorem (podporządkowanie sobie Rządu Tymczasowego i zobowiązanie złożenia władzy w ręce
sejmu po jego zebraniu); 18 XII - zebranie Sejmu; 20 XII - powierzenie Chłopickkiemu dyktatury z szerokim zakresem władzy i
nieodpoweidzialnoœcią polityczną (starał się doprowadziæ do porozumiena z Mikołajem I , dymisja 18 I 1831); 24 I - utworzenie przez sejm
stanowiska wodza naczelnego - gen. Michał Radziwiłł (dowództwo, wpływ na egzekutywę); 25 I - detronizacja Mikołaja I, władza
wykonawcza powierzona Rządowi Narodowemu; 15 sierpnia - wobec niepowodzeń na froncie pozbawienie władzy nad armią wodza
naczelnego gen. Jana Skrzyneckego, dymisja Rządu Narodowego; władza wykonawcza gen. Jan Krukowiecki jako prezes rady ministrów;
po podpisaniu kapitulacji Warszawy Krukowiecki odwołany przez sejm, ostatnim prezesem rządu Bonawentura Niemojowski;
5 X klęska powstania, członkowie sejmu i rządu wraz z głównymi siłami armii przekroczyli granicę pruską
- Królestwo Polskie po powstaniu listopadowym - fala represji, ograniczenie odrębnoœci państwowej Królestwa; Statut ograniczony z 1832
-(„Królestwo przyłączone na zawsze do Państwa Rosyjskiego, stanowi nierozerwalną jego częœæ“, gwarancje osobnego rządu, odrębnoœci
prawnej, wolnoœæ wyznania, nietykalnoœæ osoby i własnoœci, zniesienie wojska polskiego i sejmu, wprowadzenie cenzury i wydatków na
cele imperium, rozciągnięcie kompetencji rosyjskiej Rady Stanu na teren Królestwa); 1833 - stan wyjątkowy; 1841 - likwidacja Rady
Stanu; 1847 - województwa przemianowane na gubernie, likwidacja polskiego sądownictwa najwyższego
- reformy Aleksandra Wielopolskiego - Zydzi zrównani w prawach z chrzeœcijanami; 1861 - oczynszowanie chłopów; utworzenie urzędu
naczelnika cywilnego (zastępca namiestnika, Wielopolski); reaktywowanie Rady Stanu (skład ze Zgromadzenia Ogólnego i Rady
Administracyjnej; rozległe kompetencje: obrady nad projektami ustawodawczymi, sąd kompetencyjny, kontrola urzędników); szkolnictwo -
przywrócona Komisja Wyznaæ Religijnych i Oœwiecenia Publicznego, w Warszawie Uniwersytet i Szkoła Sztuk Pięknych; wprowadzenie
organów samorządu (rady gubernialne, powiatowe i miejskie)

- powstanie styczniowe - kon. lat 50 - wzrost aktywnoœci warstw społeczeństwa; powstawanie związków niepodległoœciowych ; 2 obozy
polityczne : „biali“ (uzyskanie dla Królestwa autonomii, odsuwanie walki niepodległoœciowej) i „czerwoni“ (szybki wybuch powstania
narodowego, na czele Komitet Miejski, od 1862 Komitet Centralny Narodowy), atmosfera napięta, manifestacje patriotyczne; Wielopolski
chciał doprowadziæ do przedwczesnego wybuchu powstania przez zorganizowanie poboru do wojska rosyjskiego (branka); Komitet
Centralny decyzja o rozpoczęciu walki zbrojnej; 22 I 1863 - wybuch powstania - Komitet Centralny ogłosił się Tymczasowym Rządem
Narodowym w manifeœcie: reforma uwłaszczeniowa (chłopi ziemie na własnoœæ, chłopi bezrolni jeœli wezmą udział w powstaniu dostaną
3 morgi gruntów z dóbr naroodowych, dziedzicom odszkodowania z funduszy państwa); faktyczne kierownictwo Komisja Wykonawcza
Rządu Tymczasowego ze Stefanem Bobrowskim; „Biali“ wzmożona aktywnoœæ , wprowadzenie na dyktatora Mariana Langiewicza
(krótko, władza ponownie Rządu Tymczasowego); 10 V Rząd Tymczasowy nazwany Rządem Narodowym (ciało kolegialne, podlegało mu
5 wydziałów pod kierownictwem dyrektorów : wojny, spraw wewnętrznych, spraw zagranicznych, skarbu i prasy); administracja : stolica
(naczelnik miasta na czele, Rada Miejska organem doradczym); województwa (naczelnicy cywilni i naczelnicy powiatowi; komisarze
rządowi - kontrola czynnoœci władz terenowych, poœrednictwo między władzami cywilnymi a wojskowymi); poł. 1863 - trybunały
rewolucyjne (sądzenie przestępców politycznych); władze powstania mimo że anonimowe działały sprawnie (funkcjonowanie polskiego
państwa podziemnego); jesień 1863 - kryzys powstania, dyktatorem Romuald Traugutt, wiosna 1864 - aresztowanie Traugutta, upadek
powstania; 2 III 1864 - ukaz carski - władze cesarskie reformy wiejskie - celem odciągnięcia chłopów od powstania (chłopi własnoœæ
ziemi jaką użytkowali, bezrolnym przydziały z gruntów narodowych, dziedzicom odszkodowania)

3. LIKWIDACJA ODRĘBNOŒCI KRÓLESTWA POLSKIEGO PO 1864 :
proces likwidacji odrębnoœci prawnoustrojowej; 1864 - Komitet Urządzający (przewodnictwo namiestnika Fiodora Berga, zadaniem likwidacja odrębnoœci Królestwa), 1864 - likwidacja Rady Stanu, Rady Administrycyjnej i komisji rządowych; 1876 - reorganizacja sądownictwa (likwidacja Komisji Sprawiedliwoœci, utworzenie warszawskiego okręgu sądowego podległemu rosyjskiemu ministerstwu sprawiedliwoœci); nazwa Kraj Przywiœlański, likwidacja herbu, polityka rusyfikacji (szczególnie w szkolnictwie, język rosyjski językiem wykładowym; 1869 - likwidacja Szkoły Głównej, na jej miejsce rosyjski uniwersytet, szczególna rola kuratora Aleksandra Apuchtina); Koœciół katolicki - (konfiskata dóbr, likwidacja klasztorów; ukaz z 1867 - podporządkowanie hierarchii koœcielnej kolegium katolickiemu w Petersburgu); 1875 - likwidacja diecezji unickiej w Chełmie, wiernych zmuszano do przejœcia na prawosławie; 1905 - w wyniku rewolucji złagodzenie politykki rusyfikacyjnej i antykoœcielnej; możliwoœæ legalnej działalnoœci oœwiatowej

Filed under: notatki