Dyplomacja Stolicy Apostolskiej

Dyplomacja Stolicy Apostolskiej

Dokumentem podstawowym odnoszącym się do Kurii Rzymskiej jest „Pastor Bonus” z 28 czerwca 1988r. Wydany głownie dlatego, że po Soborze Watykańskim II nastąpiło dynamiczne przyśpieszenie w Kościele Rzymskokatolickim odnoszące się nie tylko do spraw wewnętrznych Kościoła ale jego funkcjonowania w świecie.
Nas będą głównie interesować Kongregacje i Rady bowiem z nimi możemy mieć do czynienia w tej przestrzeni prawno publicznej.
Należy jednak pamiętać, że istnieją w tej strukturze 3 organy sądowe nie mające bezpośredniego związku z obrotem prawno międzynarodowym, z tym, że zdarza się, że mogą wpływać na jakąś sytuację konkretną.

Tymi trzema sądami są:

• PENITENCJARIA APOSTOLSKA ( TRYBUNAŁ POKUTY)
 Zajmuje się sprawami wewnętrznymi Kościoła m.in. wszystkimi sprawami karnymi związanymi z naruszaniem dyscypliny, spraw wynikających z porządku prawnego i doktrynalnego Kościoła itd.
 Jej współczesne znaczenie dla stosunków międzynarodowych jest bardzo niewielkie.(musiałaby by być specyficzna sytuacja w kraju, który konstytucyjnie deklaruje się jako katolicki ).

• ROTA RZYMSKA
 Zajmuje się głównie unieważnianiem małżeństw;
 Jest trybunałem odwoławczym od decyzji diecezjalnych;
 Czasami trafiają do niej sprawy osób pozostających w kręgach elit władzy- dotyczyło to kilku prezydentów, księżniczki Monaco (przeprowadzała swój rozwód w Rocie Rzymskiej).

• SYGNATURA APOSTOLSKA
 Jest najwyższym sądem kościelnym;
 Jest trybunałem o najwyższej kompetencji jeśli chodzi o fachowość personelu (zatrudnienie rozpoczyna się od doktora- najczęściej wymagane 2 doktoraty: z prawa kanonicznego i jakiejś określonej dziedziny prawa świeckiego), wysoka kompetencja jednostkowa osób pracujących w Sygnaturze.

Trybunały zatem rzadko wkraczają w sferę publiczno prawną zwłaszcza w skali międzynarodowej.

Dla nas głównym obiektem zainteresowań będą poszczególne kongregacje i rady.
Różnica pomiędzy kongregacjami a radami nie tyle wynika z kompetencji (są one bardzo podobnie formułowane) ale z tradycji i prestiżu.

Kongregacje to przede wszystkim te powołane jeszcze po Soborze Trydenckim w ciągu XVI i pierwszej połowy XVII w. Następnie tytuł kongregacji przysługuje tym które są najbardziej prestiżowe. Im kongregacja starsza tym wyższe miejsce zajmuje w nieformalnej hierarchii honorowej. Im kongregacja starsza tym lepsze biura usytuowane bliżej Św. Piotra. Wpływa to na możliwość bezpośredniego kontaktu z najbliższym otoczeniem papieża, sekretarzem- szybkie uzyskiwanie informacji sprzyja własnej kompetencji.

Zakres kompetencji przyznanych w „Pastor Bonus” zależy od:
- tradycji (kompetencja raz objęta działalnością danej kongregacji zostaje przy niej);
- opiera się także na nowelizowaniu co jakiś czas zakresu kompetencji poprzez poszerzanie pola zadań.

W skład kongregacji, rad wchodzą osoby wyznaczone przez papieża powoływane na kadencje pięcioletnie ( są kongregacje w których są tylko duchowni, ale są i kongregacje gdzie są także osoby świeckie). Świeckich powołuje się w skład rad np. Rada ds. Rodziny- świeccy stanowią w niej czynnik wiodący. Członkami kongregacji mogą być wyłącznie kardynałowie. Na czele kongregacji stoi prefekt, a na czele rady przewodniczący też mianowany na pięcioletnią kadencję. Istnieje zasada ,że nie mianuje się nowych prefektów czy nowych przewodniczących rad jeżeli istnieje świadomość powolnego dogasania pontyfikatu. wtedy najczęściej mamy zachowanie status quo, by następcy nie utrudniać sytuacji, by mógł dokonać zmian wcześniej niż przed upływem 5 lat.
Prefekt i przewodniczący:
- kierują pracami kongregacji i rad;
- nadzorują pracę personelu
- reprezentują na zewnątrz kongregację, radę.

Na czele kongregacji może stać tylko kardynał. Na czele rady nie musi stać kardynał.
Każda kongregacja czy rada ma swój sekretariat.

Sekretarz kieruje codzienną pracą personelu, odpowiedzialny jest za zatrudniony personel. Różnica jest taka, że w kongregacji sekretarzem może być tylko arcybiskup (najczęściej tytularny) a w radach sekretarzem może być ksiądz nie mający sakry biskupiej. Sekretarzowi podlega podsekretarz, który pełni funkcję kierownika biura kongregacji czy rady ( z reguły jest to ksiądz ale może być osoba świecka).

Prefekt, sekretarz i podsekretarz tworzą superiorum dykasterii (ścisłe kierownictwo). Im podlega personel profesjonalny, który jest dobierany pod kątem spraw jakie mają być rozpatrywane w danej radzie czy dykasterii. Personel profesjonalny składa się albo z duchowieństwa albo także z osób świeckich z zależności od kompetencji (Kongregacja ds. Biskupów składa się wyłącznie z duchownych).
Istnieje także personel pomocniczy są to osoby świeckie, Włosi z najbliższego otoczenia Watykanu (nie zawsze mieszkający na terenie Watykanu). Panuje tu nieformalny nepotyzm- jeżeli pradziadek był w urzędnikiem w Kurii za Piusa X to ma się duże szanse zostać urzędnikiem (kwestia zaufania), to nie jest krąg zamknięty ale istnieje pewna tradycja pracy w Watykanie. Należy pamiętać, że nie jest ona konkurencyjna finansowo w stosunku do pracy urzędników w służbie publicznej. Wiąże się z pewnym prestiżem, z poczuciem gwarancji nie tylko materialnego ale i przestrzeni duchowej. Podobnie jak tradycja bycia w Gwardii Szwajcarskiej.
W zasadzie wśród personelu administracyjnego nie mamy cudzoziemców.

Dygresja na temat: Dlaczego w Watykanie pełni służbę Gwardia Szwajcarska?
Początki sięgają XIV w. Szwajcaria jako wolne kantony ( ta część retoromańska i francuska). Chodziło o to by Gwardia Papieska była uniezależniona od Włoch i innych państw. Szwajcaria jako biedny kraj ówcześnie (katolicka część) zaoferowała swoje usługi papieżom. Dziś Gwardia Szwajcarska (z zewnątrz) ma charakter reprezentacyjny, ale tak naprawdę jest to także jedna z formacji bezpieczeństwa watykańskiego- odgrywa bardzo dużą rolę. Są oni stale i systematycznie szkoleni zwłaszcza po zamachu na J. Pawła II. Ogromny nacisk położono na szkolenia o charakterze ratunkowym. Przed zamachem Gwardia Szwajcarska była formacją paramilitarną po zamachu decyzja, że G. Szwajcarska musi być szkolona jak antyterroryści obecnie. Członek Gwardii Szwajcarskiej na czas służby w Watykanie podlega prawu watykańskiemu.

Obok personelu profesjonalnego jest grupa konsultorów
Są to eksperci, których można powołać w sprawach którymi zajmuje się dana kongregacja czy rada, są to głównie profesorowie Katolickich Uniwersytetów Rzymskich najczęściej z dwóch dyscyplin; z jakiejś dziedziny teologii lub prawa kanonicznego . Tam gdzie materia wykracza poza sprawy kościelne mogą to być także eksperci z innych dziedzin np. politologia, socjologia. Przewagę mają osoby świeckie w kongregacjach czy radach zajmujących się sprawami zewnętrznymi. Konsultorzy powoływani są albo do sprawy (tak długo jak trwa sprawa) albo powoływani są na kadencję jak członkowie dykasterii.

11 Rad i 9 Kongregacji dzielą się na dwie grupy z punktu widzenia ich kompetencji:
- są takie, które mają podwójną kompetencję: jurysdykcyjną (najważniejsza kompetencja; mogą podejmować decyzje i wdrażać je w życie- są one wiążące dla wszystkich) i promocyjną (przekonywanie, nauczanie, propagowanie dokumentów).

Każda z dykasterii ma swój zespół uczonych, którzy badają w jakim stopniu nauka Kościoła ma zastosowanie w konkretnych sytuacjach jakie przynosi nam współczesny świat, a także czy zalecenia Kościoła, nauczanie stanowią jedność z rzeczywistością czy pozostaje w dysfunkcji.
Dykasterie bardzo często (co roku) organizuję konferencję tematyczne, które mają dwa cele. Konferencje są poświęcone różnym zagadnieniom tematycznym np. AIDS, prawo humanitarne, celibat, głód, dialog z państwami islamu. Biorąc udział w konferencji jest się poddawanym procedurze, czy on/ona nam by się nie przydał.
Jeżeli zostanie się ocenionym jako przydatnym dostaje się zaproszenie do współpracy. Przez pewien czas opracowuje się tematy, recenzje i później można wejść w skład całego zespołu. Nie ma znaczenia światopogląd ale wiedza fachowa ( nie trzeba być chrześcijaninem).Skład jest bardzo różny.
W dykasteriach ale także w grupach naukowych została przyjęta zasada, że tam gdzie występują duże różnice cywilizacyjne, kulturowe każdy krąg kulturowy, kontynent powinien być reprezentowany. Stąd skład tak bardzo różnorodny.
Osoby te uczestniczą nie tylko w życiu naukowym organizowanym przez organy rzymskie ale także biorą udział w spotkaniach na całym świecie nie zawsze występując oficjalnie jako reprezentant Stolicy Apostolskiej.
Te zespoły naukowców publikują co pewien czas raporty. Nie zwraca się na nie uwagi bo nie mają one charakteru oficjalnych dokumentów Kościelnych. Pokazują one w jakim kierunku będzie zmierzać Kościół za kilkanaście lat. Mówią o sytuacji w przyszłości. Są to projekcje, hipotezy.

Dykasterie wydają trzy rodzaje dokumentów rożnych pod względem hierarchii:
1) dokumenty oficjalne dykasterii o charakterze jurysdykcyjnym lub o charakterze promocyjnym;
2) biuletyny, w których na bieżąco oprócz informacji o pracach dykasterii zawarte są wskazówki kierunkowe na przyszłość;
3) inne publikacje, varia (czyli prace indywidualne członków dykasterii, konsultorów itd.) Ta grupa może być najbardziej interesująca dla każdego politologa albowiem tutaj możemy obserwować pojawiające się trendy, jaka może być przyszłość Kościoła.

Działania promocyjne

Realizowane są przez grupę ekspertów, fachowców (np. specjaliści od mediów). Opracowują oni strategię promocyjną. Każdy dokument kościelny ma swoja strategię , która składa się z kilku podstrategii. Pierwsza mówi o tym jak powinien być promowany wewnątrz Kościoła (często episkopaty różnych krajów inaczej oceniają dane zagadnienie niż Rzym, często odrzuca wspólnota. Odrzucenie następuje kiedy nie ma świadomości na czym polega istota wydanego dokumentu. Stąd strategia telewizyjna, radiowa, internetowa. Grupy ekspertów zatem uczestniczą w misji Kościoła. Eksperci patrzą na wszystkie sprawy nie tylko związane z Kościołem, z uwzględnieniem nauki Kościoła (element propagandy wiary). Jest to także socjologiczne i socjotechniczne przygotowanie działań, dostosowanie działań do odbiorcy. Chodzi o dwa rodzaje umiejętności:
• umiejętność zainteresowania
• umiejętność przekonania audytorium do głoszonej opinii.

Kompetencje jurysdykcyjne są najczęściej kompetencjami kongregacji, rady maja raczej kompetencje promocyjne (mało kompetencji jurysdykcyjnych).
Kompetencje jurysdykcyjna posiadają rady:

• RADA DS. ŚWIECKICH
 Aprobuje statuty międzynarodowych organizacji świeckich, jeżeli zamierzają one używać
nazwy, określenia „katolicki”, przed rejestracją musi uzyskać aprobatę tej rady.

• RADA DS. POPIERANIA JEDNOŚCI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ
 Zajmuje się przestrzeniami ekumenii dialogu międzychrześcijańskiego. Wydaje informator ekumeniczny, który ma znaczenie kanoniczne w tym sensie, że jest wykładnią prawa kanonicznego w zakresie dialogu pomiędzy kościołami chrześcijańskimi.

• RADA DS. INTERPRETACJI TEKSTÓW PRAWNYCH
 Zajmuje się wykładnią i interpretacją prawodawstwa kościelnego;
 Ma prawo inicjatywy jurysdykcyjnej, ale wymagana jest osobista zgoda papieska wyrażona podpisem przed ogłoszeniem danej decyzji.

Nie mają natomiast uprawnień jurysdykcyjnych np. Rada ds. Rodziny.

Kongregacje i rady mogą nas interesować w zakresie wielu obszarów z punktu widzenia stosunków międzynarodowych:

Comments are closed.