Stosunki dyplomatyczne pomiędzy Stolicą Apostolską a państwem Izrael.

Stosunki dyplomatyczne pomiędzy Stolicą Apostolską a państwem Izrael.

W połowie XX wieku dla chrześcijan wciąż nie ulegało wątpliwości, że to właśnie Żydzi są odpowiedzialni za śmierć Jana Chrzciciela, Chrystusa, a potem prześladowanie chrześcijan. Jednocześnie dla Żydów Chrystus pozostawał jednym z wielkich nauczycieli, który porzucił wiarę i tradycję i zbudował coś spoza przesłania biblijnego i prawnego (wszak wg proroków żydowski Mesjasz miał przywrócić wielkość Izraela).

Do Soboru watykańskiego II (SW II)następujące kwestie rodziły konflikty:
 Żydzi twierdzili, że obu wiar nie da się pogodzić
 W brewiarzu i kanonach mszalnych (II i III) chrześcijan występowały sformułowania: „Módlmy się o nawrócenie Żydów”
Powodowało to, że nie istniała możliwość dialogu (ze strony Żydów), na co chrześcijanie odpowiadali antysemityzmem i dążeniem do narzucenia swej wiary.

Jan XXIII podczas SW II podjął pierwsze próby nawiązania dialogu:
 Zdjęcie ze społeczności żydowskiej odpowiedzialności za śmierć Chrystusa (uznanie, że ofiara Chrystusa była niezbędna dla początku nowego przymierza)
 Usunięcie „drażliwych formuł modlitewnych”
 Posłanie do Żydów i Chrześcijan („Nostra Aetate”)
 Przywrócono tu tezę o Żydach, jako o starszych braciach w wierze (wspólnota teologiczna, jedność posłania Starego i Nowego testamentu). Kościół wycofał się z średniowiecznych tradycji odrzucania Żydów.
 Teza, że obie religie tworzą pewną całość (nie jedność, ale całość). Nie istnieje zatem możliwość milczącego odrzucenia.

Mimo SW II sytuacja pozostawała trudna. Gdy Paweł VI pielgrzymował do Jerozolimy musiano znaleźć ekwilibristyczne rozwiązanie dyplomatyczne, aby nie naruszyć uczuć i interesów stron władających w tym czasie Jerozolimą. Była to wiec jedynie pielgrzymka (nie wizyta oficjalna). Aby zachować „poprawność polityczną” papież poruszał się jedynie w strefie niczyjej, gdyż takie podróżowanie nie wymagało aktów dyplomatycznych (spotkań, powitań). Specjalnie dla papieża otwarto w tym celu 1-dniowe przejście graniczne Izrael – Jordania.

Dopiero za Jana Pawła II (JP II) kwestia poprawienia stosunków żydowsko – chrześcijańskich została uznana za jedno z czołowych zadań. Gdy w 3-4 miesiące po wyborze JP II jako prymas Italii odbywał po tym kraju pielgrzymkę doszło do kluczowego przemówienia w Otrante. Papież oświadczył tam: „Kierując się niepokojem o własne bezpieczeństwo naród żydowski powołał państwo Izrael”. Było to o tyle ważne, że do tego momentu państwo Izrael nie istniało w słowniku S.A. Mówiono jedynie o Ziemie Świętej lub Palestynie. Wypowiedź JP II była zaś uznaniem prawa do ojczyzny. Inną rewolucją było to, iż Paweł VI i poprzednicy JP II unikali pojęcia Żydzi, Judejczycy. Gdy opisywano te terminy zwykle posługiwano się sformułowaniami literackimi (odwoływano się np. do imion proroków). Nigdy wcześniej w historii z ust dostojnika Kościoła nie padły takie słowa!!!

Izrael odebrał wystąpienie z Otrante jako radykalną zmianę polityki katolików. Zwrócono jednak uwagę, iż Żydzi nie pragną wspaniałomyślności, lecz sprawiedliwości.

W 1980 doszło do wizyty JP II w Moguncji (Niemcy). Wizyta ta byłą zapowiedzią:
 Wzajemnego zbliżenia się Izraela i S.A.
 Ustanowienia w bliżej nieokreślonej przyszłości stosunków dyplomatycznych
 Dialogu, który powinien znormalizować stosunki
Podczas tej wizyty papież stwierdził: „nie chodzi tylko o naprawienie błędów, lecz o dialog 2 wyznań, które wraz z islamem dały wiarę w Jednego Boga, któremu chcemy służyć”. Było to zatem rozszerzenie dialogu na islam!!! To tym bardziej podniosło poprzeczkę dla Izraela (wrogość wobec wyznawców islamu). Również islam był nieprzygotowany do takiego dialogu. Wyznanie to mimo iż uznawało Chrystusa za jednego z proroków, to tylko Mahomet był szansą dla ludzkości. Dla każdej z 3 tych religii „Nowa Jerozolima” to spotkanie w duchu własnej religii. Było to również podniesie poprzeczki dla chrześcijan (opór protestantów, prawosławnych i Światowej Rady Kościołów). Papieża oskarżano o „wyjście poza ramy wspólnej tradycji”.

Moguncja była przygotowaniem do kolejnego aktu. Kolejny fragment przemówienia papieża z tej wizyty: „Religia żydowska nie jest nam obca. Jest częścią składową naszej religii. Z żadnym innym wyznaniem nie mamy takich relacji Jesteście naszymi ulubionymi, starszymi braćmi.” W 1986 papież złożył wizytę w rzymskiej synagodze. Dotąd obowiązywała niepisana zasada: podczas rozmów duchowni rzym-kat nie nosili oficjalnych, zewnętrznych oznak swej wiary (przeważnie jasne garnitury). Ponadto w Watykanie bark było flagi Izraela. Ogólnie stosunki S.A. – Izrael można by skitować słowami: „rozmawiamy, ale oficjalnie nic się nie dzieje”. Przekroczenie progu synagogi przez JP II było więc trudnym krokiem, ale jednocześnie symbolizowało nawiązanie do czasów, gdy Chrystus nauczał w synagodze. Cała wizyta wymagała szeregu wcześniejszych ustaleń i długich przygotowań (min. Odczyt z kontrowersyjnego Izajasza zmieniono w programie na Jeremiasza). Wizyta ta była „drugim przekroczeniem zamkniętego kręgu”. Twierdzenia o odmienności ustąpiły miejsca twierdzeniom o jedności w wierze. Żydów zaproszono ponadto do Asyżu – na spotkanie 3 religii objawionych. W końcu po wielu kontrowersjach i długich ustaleniach doszło do wspólnej modlitwy 3 wyznań w oparciu o protoplastę tych wyznań (Abrahama – stał się on zwornikiem spotkania i punktem wyjścia do dalszego dialogu).

Mimo tych niewątpliwych sukcesów synagoga amerykańska nie ustawała w krytyce, twierdząc: ‘Dlaczego papież śmiały i prędki (wobec Ameryki Płd.) i radykalny (wobec komunizmu) nie robi jednoznacznego gestu wobec Żydów?” Rozumiano przez to żądanie przeproszenia za wszelkie zło chrześcijan wobec Żydów. Okazało się zatem, że Otrante i Moguncja to nie koniec wysiłków chrześcijan na drodze do pojednania.

W Moguncji papież stwierdził również: „trzeba się modlić o pokój dla wypełnienia szalomu dla wszystkich braci, narodów, wyznań, oraz ziemi, do której Żydzi odnoszą się ze czcią”

20 IV 1984 L’Osservatore Romano opublikowało list papieża do Izraela: „powinniśmy zrozumieć religijnych przywódców żydowskich i pamiętać, że nasze wspólne korzenie tkwią w Biblii.” Na ten okres datuje się też nie posiadające doktrynalnego charakteru instrukcje dot. Izraela, a mówiące o aktywnym dialogu.

Cofając się nieco w czasie nie można nie wspomnieć o wizycie ministra SZ Izraela (Isaaka Szarira) w Watykanie. Była to pierwsza oficjalna wizyta takiej rangi.

Rok 1985 był zapowiedzią rozejścia się dróg Izraela i żydowskiej diaspory (przeciwników dialogu). W lutym tego roku premier Szimon Perez oficjalnie zaprosił papieża do Jerozolimy. Papież zaproszenie przyjął, ale postanowił odłożyć wizytę do Roku Jubileuszowego (2000), oraz połączyć ją z wizytą Libanu, Syrii i Jordanii. Wydawało się zatem, że ustanowienie przedstawicielstwa Izraela w Watykanie jest bliskie. Jednak opory w Knessecie okazały się zbyt silne, mimo argumentów wysuwanych przez Pereza, Który twierdził, że nieobecność takiego przedstawicielstwa to dyskryminacja, gdyż nawet komuniści mają swoich przedstawicieli. W końcu premier podał się jednak do dymisji. Po jego odejściu nadal jednak widziano konieczność nawiązania stosunków. Probierzem Watykanu były stosunki na linii Izrael – Egipt. W rozmowach normalizacyjnych papież zaoferował siebie jako mediatora. Udział Sekretariatu stanu w tych rozmowach był jednak utajniony.

Jan Paweł II konsekwentnie wspierał państwo Izrael.
 1991 – sprawa rakiet „scudd” na Bliskim Wschodzie, które stanowiły zagrożenie dla Izraela. Dyplomacja Izraela oficjalnie zwróciła się wtedy z prośbą do S.A. o pomoc. Argumentowano, że skoro papież tak naciskał na zakończenie konfliktu, niech oficjalnie zaproponuje nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Izraelem. Doszło wtedy do wydarzenia, które nie było do końca spontaniczne. Podczas apogeum konfliktu Mossad i służby bezpieczeństwa Watykanu zorganizowały wspólną demonstrację na Placu Świętego Piotra.
 W I 1991 – J.N.Walls (narzędzie JP II w sprawie ochrony bezpieczeństwa Izraela) przekazał dokument, gdzie stwierdzono fakt uznania Izraela przez są, przypomniano o wystąpieniach papieża na Florydzie, w Miami, podkreślono cierpienia Izraela, oraz konieczność istnienia tego państwa). To posłanie J.N.Wallsa miało umożliwić wewnętrzną dyskusję w Knessecie. Należy zaznaczyć, że katastrofą byłoby odrzucenie umowy – np. gdyby ponad ½ deputowanych wstrzymała się od głosu). Aby do tego nie dopuścić dokument puszczono w obieg pośród elit izraelskich, co miało doprowadzić do wytworzenia konsensusu. Podkreślano jednocześnie przeszkody natury formalno – prawnej (okupacja ziem przez Izrael, anektowanie Jerozolimy, sytuacja Kościoła katolickiego w Izraelu i terenach administrowanych przez Izrael). Kontrargumentem Izraela było przyjęcie w Watykanie w 1982 ”terrorysty” Arafata (w momencie, gdy wojska Izraela wkraczały do Libanu).
 Istniała jednak również silna opozycja wewnętrzna w samym Watykanie (konieczność przekonania Sekretariatu stanu i synodu biskupów). Był to żmudny okres „pracy wewnętrznej”.

Papież rozumiał, że aby być traktowanym poważnie musi pokazać siłę i niezależność wobec Izraela i Palestyńczyków. Doprowadzi to do dialogu i pokazania, że obie strony są przez SA równie szanowane.

Kolejnym problemem była „dywersja Europy”:
 Kurt Waldheim (Austriak, SG ONZ, działacz na rzecz dialogu) został oskarżony o nazizm. Po jego przyjęciu przez papieża kardynał Sinistrini sugerując bezideowość Watykanu stwierdził: „papież przyjąłby na audiencji wszystkich, nawet samego diabła” . Doprowadziło to do skandalu i dymisji kardynała.
 Kwestia obozu Mauthausen w Austrii (papierek lakmusowy nastrojów wobec holocaustu)
 Sprawa sprzeciwu rabinatu Nowego Yorku wobec klasztoru s. Karmelitanek w Oświęcimiu (wizyta rabina Weissa w Polsce)

Natomiast pomocną dłoń podał papieżowi Gorbaczow (duża rola jego żony).

Ostatnie kroki na drodze do stosunków S.A. - Izrael:
 29 VII 1992 – wspólna komisja ds. przygotowania traktatu (odtąd prace nabrały tempa)
 26 X 1992 – sprawozdanie papieża do Kurii Rzymskiej
 Perez zaprasza Taurana do Izraela
 1 VI 1994 – decyzja o wymianie stałych przedstawicieli (milczenie na temat Palestyny). Było to zwycięstwo Watykanu nad samym sobą (uznanie, że „milczenie nie jest negacją”)
 29 VI 1994 – oficjalne ustanowienie stosunków

Comments are closed.