Paradygmat

Paradygmat
(gr. paradeigma — wzo­rzec, przykład), wzorzec uprawiania nauki. Termin zaproponowany przez Thomasa S. Kuhna [1968], oznaczający ogół przyjętych teorii, metod i praktyk badawczych opiera­jących się na podobnej koncepcji rzeczy­wistości, uznawanych - nie zawsze w pełni świadomie - założeniach oraz podobnym sposobie widzenia problemów naukowych. Pojęcie paradygmatu wyjaśnić można także w inny sposób, odwołując się do różnych poziomów (lub faz) wyjaśniania naukowe­go. W uproszczeniu proces ten można przed­stawić jako przejście od obserwacji, dostrze­gania prawidłowości, formułowania praw nauki, do budowy teorii naukowej, wyja­śniającej, dlaczego dane prawa występują. Koncepcja paradygmatu stanowi kolejne ogniwo w tym łańcuchu wyjaśniania, po­zwala analizować proces poznania na po­ziomie metateoretycznym, dostrzegać wspól­ne założenia przyjmowane implicite przez różne teorie. Dopuszczalne jest także ujęcie odwrotne, w którym pojęcie to posiada sze­rokie znaczenie i stanowi punkt wyjścia umożliwiający skonstruowanie teorii na­ukowej. Jadwiga Staniszkis zaznacza: „paradygmat nie jest teorią, nie dostarcza bowiem pełnego wyjaśnienia zja­wisk, a jedynie wskazuje, gdzie należy szu­kać takich wyjaśnień i jakie zmienne należy przy tym wziąć pod uwagę”.

Comments are closed.