Postmodernizm (ponowoczesność),

Postmodernizm (ponowoczesność),
kie­runek w filozofii i naukach społecznych rozwijający się w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XX w. Zapoczątko­wany został pracami Jean-Franęois Lyotarda, Jacquesa Derridy, Michela Foucaulta pod koniec lat siedemdziesiątych. Jego ce­chą charakterystyczną jest odrzucenie „mo­dernizmu”, rozumianego tutaj jako zespół poglądów i przekonań na temat rzeczywi­stości, uznających jej poznawalność i za­kładających występowanie w niej obiektywnego porządku. Zadaniem nauki - w ujęciu „modernistycznym” - było wykrycie praw występujących w obrębie badanej rzeczy­wistości. Na tej podstawie możliwa była celowa zmiana (modernizacja) tej rzeczy­wistości; tworzenie cywilizacji. W obrębie postmodernizmu odrzuca się obraz świata typowy dla modernizmu. Kwe­stionowana jest wiara w istnienie „obiek­tywnego” porządku rzeczywistości. Rze­czywistość jest w tym ujęciu chaosem, nie występują w niej żadne ogólne (powszech­ne) prawidłowości i prawa. Dodatkowego „potwierdzenia” tego obrazu świata dostar­czają odkrycia w fizyce, dotyczące chaosu deterministycznego. Brak sukcesów nauki w odkryciu jednolitego modelu rzeczywi­stości lub w wypracowaniu ujęcia uniwersalistycznego, pozwalającego zsyntetyzować liczne ujęcia cząstkowe, nie wynika z braku uzdolnień uczonych, lecz z tego, że osiągnięcie tak sformułowanego celu jest niemożliwe. „Natura” rzeczywistości jest bowiem inna; charakteryzuje ją swoista niejednorodność. Postmodernizm jest pro­gramowo antysystemowy; wiara w utwo­rzenie całościowego obrazu rzeczywistości jest złudzeniem - tylko wiarą właśnie. Moż­liwe i sensowne jest tylko odkrywanie prawd cząstkowych, dotyczących jakiegoś niewiel­kiego wycinka rzeczywistości. Utracona została idea jedności oraz potrzeba jej po­siadania. Dominującą cechą postmoderni­zmu staje się pluralizm. Wielość języków, form, sposobów myślenia i postępowania jest wielością bez punktu odniesienia, a więc bez perspektywy jedności . Postmodernizm głosi pochwałę różnorodności, marginalności, heterogeniczności, gry, eklektyzmu. Daniel Beli uznawany jest za przedstawicie­la postmodernizmu neokonserwatywnego. Pprzedstawił on wnikliwą dia­gnozę współczesnych społeczeństw. Roz­powszechnienie się postawy oświeceniowej i światopoglądu naukowego doprowadziło do destrukcji w sferze wartości, ideałów i postaw szerokich kręgów społecznych. Brak trwałych wartości, niewiara, relaty­wizm, poczucie sceptycyzmu, tymczasowość i prowizoryczność stanowią dominujące ce­chy kultury. Duchowy nihilizm przezwycię­żony może być - zdaniem D. Bella - przez odrodzenie religijne. Postmodernizm niewątpliwie ukazał, jak istotną rolę w rozwoju poznania naukowe­go, a nawet całej cywilizacji, odgrywała wiara w możliwość skonstruowania cało­ściowego obrazu rzeczywistości. Jednocze­śnie postmodernizm wiarę tę - poprzez kry­tykę modernizmu - zdezawuował. Warto zwrócić uwagę, że założenia postmoderni­zmu mają głównie charakter negatywny. Ich krytyka jest utrudniona, gdyż brak akcep­tacji tych założeń automatycznie sytuuje oponenta na stanowisku „modernistycz­nym”.

Comments are closed.