POLITYKA FISKALNA (PF)

POLITYKA FISKALNA (PF)

- PF zajmuje się kształtowaniem się dochodów i wydatków państwa. Jej zakres jest różny – zależnie od tradycji hist. PL: duży udział wydatków budż. w PKB.
Cele PF:
1. Gospodarowanie dobrami publicznymi
2. Wyrównywanie różnic dochodowych majątk. między obywatelami
3. Stabilizowanie gospodarki
4. Pobudzanie aktywności gospodarczej
Ad 1
Zakres (1) zależy od przewagi we władzach albo etatystów, albo liberałów. Dobrami, którymi z reguły gospodaruje państwo są: obronność kraju, bezp. publiczne, znaczna część oświaty i ochrony zdrowia, drogi (niektóre z dóbr publ. mogą być konsumowane tylko zbiorowo).
2 sposoby gospodarowania dobrami publicznymi:
1/ państwo występuje jako producent; samo inwestuje np. w drogi, koleje, zarządza nimi, rozdziela produkt końcowy między obywateli (często nieodpłatnie); → powoduje wysokie koszty społ.
2/ państwo kupuje te dobra od przeds. pryw. i rozdziela je między obywateli
→ Krytykuje się darmowe rozdawnictwo dóbr (marnotrawstwo, demoralizacja)
Ad 2, 3, 4 – dokonuje się poprzez budżet państwa
- Środki, którymi operuje budżet państwa = finanse publiczne
- Budżet państwa: plan finansowy zawierający zestawienie dochodów i wydatków rządowych, związanych z realizacją polityki społ i gosp.; instrument wtórnego podziału PKB. = Ustawa uchwalana przez Sejm i Senat, podpisuje Prezydent (bez prawa veta);
Funkcje budżetu:
1. alokacyjna wpływanie na rozdział zasobów i czynników prod., aby je optymalnie wykorzystać
2. fiskalna - gromadzenie dochodów, głównie z podatków;
3. redystrybucyjna – wyrównywanie nadmiernych różnic w dochodach różnych grup społ. i tworzenie warunków bezp. socjalnego najuboższym
4. stymulacyjna (bodźcowa) – pobudzanie aktywności życia gosp. i społ.
5. stabilizacyjna – przeciwdziałanie takim neg. zjawiskom, jak np. bezrobocie czy inflacja
DOCHODY BUDŻETU: podatki (główne) + cła, dochody z prywatyzacji i zaciąganie długów
WYDATKI BUDŻETU - są związane z różnymi obszarami zadań:
- tradycyjnymi, podstawowymi funkcjami państwa: obrona, adm., wymiar spraw., finansowanie organów władzy
- realizacją celów społ.: oświata, kultura, ochrona zdrowia, świadczenia socjalne,
- wydatki na subwencje dla samorządu terytorialnego,
- pełnieniem funkcji interwencyjnych w gosp.: oddziaływanie na inw., subsydia, dotacje, zamówienia rządowe,
- wydatki na obsługę długu publ.
- Wydatki budż. wykazują stałą tendencję wzrostową. Mówi o tym prawo Wagnera. Wskazuje na główne przyczyny wzrostu wydatków publ.:
1/ społeczne – wynikają z ciągłego zwiększania zakresu działaln. podmiotów sektora publ.
2/ historyczne – związane są z istnieniem długu publ.
3/ polityczne – wypływające z programów partii pol.
4/ ekonom.-społ. – związane z postępem
DEFICYT BUDŻETOWY: gdy państwo wydaje więcej niż wynoszą dochody (granica 5% PKB - warunek pomocy przez międzynar. instytucje finansowe; 3% - w UE dla państw strefy EURO)
Możliwość pokrycia deficytu:
- podniesienie podatków (niepopularne, ma neg. konsekwencje ekonom.)
- zaciągnięcie przez państwo kredytów w bankach lub pożyczki u obywateli (sprzedaż obligacji i bonów skarbo-wych)
- emisja dodatkowego pieniądza (niebezp. inflacji).
PODATKI - przymusowe świadczenia pieniężne: ogólne, bezzwrotne, nieodpłatne, pobierane przez państwo (lub samo-rząd terytor.) na podst. norm prawnych.
Rodzaje podatków (1992: reforma podatkowa w Polsce)
1. Podatek od wartości dodanej towarów i usług VAT; płacony od każdej operacji gosp. (pomniejszony o kwotę już zapłaconą przy zakupie materiałów), obciąża nabywcę. 3 stawki: 22%, 7%, 0%
2. Akcyza – podatek wkalkulowany w cenę sprzedaży pewnych dóbr luksusowych masowego obrotu (alkohol, papie-rosy, benzyna), obciąża nabywcę. Stawki: 25 – 95%
3. Podatek importowy – dodatkowe obciążenie importowanych towarów; podstawa opodatkowania: wart. celna + cło; stawka: 5%
4. Podatek dochodowy od osób fizycznych – obciąża wszystkie dochody; podstawa: przychody w danym roku ze wszystkich źródeł minus koszty ich uzyskania. Wysokość – zależy od dochodu: 19% – 30% – 40%
5. Podatek dochodowy od osób prawnych – pewien % zysków przeds.; podstawa: przychody minus koszty uzysku; stawka: ok. 40%
6. Podatki majątkowe
→ 1 – 3 = podatki pośrednie („ukryte”); 4 – 6 = p. bezpośrednie, obciążają płatnika;
Sprawność funkcjonowania systemu podatkowego wymaga:
- sprawnej kontroli: przejrzystej zależności między formą podatku a rezultatem;
- efektywności adm. (ściągalności); egzekwowanie każdego podatku kosztuje; należy preferować te podatki, których pobór najmniej kosztuje;
- przejrzystości obciążenia podatkowego: i dla podatnika, i dla państwa
→ Propozycje zmian systemu podatkowego: zastąpienie progresywnego podatku dochodowego podatkiem liniowym (o jednolitej stawce)
- Wysokie podatki zniechęcają do przedsiębiorczości, zachęcają do ukrywania dochodów, tj. do powiększania szarej strefy;
- Krzywa Artura Laffera: zależność między wpływami do budżetu a wysokością stopy opodatkowania;
- Nadmiernie rozbudowany system ulg powoduje, że cały system jest skomplikowany, nieprzejrzysty, zachęca do nadużyć (najubożsi nie korzystają z ulg, więc są najbardziej obciążeni);
- Towarzyszyć ma temu zniesienie większości ulg i rezygnacja z opodatkowania ludzi (ok. 10 mln) pobierających świadczenia od państwa (renty, emerytury), gdyż państwo opodatkowuje samo siebie, koszty tej operacji są ogrom-ne. Tzw. unettowienie świadczeń ma ułatwić życie emerytom i przynieść budżetowi oszczędności

Comments are closed.