Leczenie mastitis.

Leczenie mastitis.
Leki stosowane przy mastitis:
1. Rodzaje stosowanych środków:
- chemioterapeutyki (głównie antybiotyki),
- środki p/zapalne (sterydowe i NSAID),
- płyny (fizjologiczny, glukoza),
- preparaty bodźcze (lydium, biotropina, ceromangan),
- nasercowe (kofeina),
- maści działające lokalnie (chłodzące, pobudzające krążenie).
2. Rodzaje zastosowanej terapii:
- ogólna (parenteralna),
- lokalna (dozatokowa) – można prowadzić gotowymi tubostrzykawkami lub przez kateter. (gł. leczenie form klinicznych w czasie laktacji). Są dwa rodzaje tubostrzykawek:
- typu MC – w okresie laktacji, podaje się je wiele razy;
- typu DC – w okresie zasuszania, podaje się je tylko raz (bardzo długo działają).
Podatność na choroby wzrasta wraz ze wzrostem wydajności mlecznej. W zależności od czynnika etiologicznego, stopnia zmian, podjętego leczenia – trwa ok. 2 tygodni. Czynniki sprawcze form klinicznych to bakterie (G+ ziarniaki i colipodobne), grzyby, algi.
20-70% krów jest objętych procesami podklinicznymi (brak zmian klinicznych i zmian w mleku; wzrasta tylko ilość komórek somatycznych). Głównie paciorkowce i gronkowce. Trwają dosyć długo (3-6 miesięcy). Samowyleczenie w kilkunastu % przypadków.

Decydującą rolę mają antybiotyki. Kryteria doboru:
- wrażliwość – antybiogram nie może być wykonywany na agarze z krwią (gł. podłoże Milert-Hiltona; rozlewa się 0,5 jednostki bakterii). Sprawdza się w tabelach strefy zahamowania.
Do paciorkowców – penicylina i jej syntetyczne pochodne (ampicylina), linkomycyna, cefalosporyny.
Gronkowce laktamazo+ - erytromycyna, linkomycyna, amoksycylina, neomycyna.
Gronkowce laktamazo- - penicylina, cefaperazon, ampicylina.
Penicylina i neomycyna – razem na S.aureus.
- wpływ na układ obronny wymienia – uważać na nowobiocynę, gentamycynę, niektóre cefalosporyny. Tylozyna wzmaga wewnątrzkomórkowe zabijanie drobnoustrojów.
- możliwość penetracji tkanek wymienia,
- możliwość utrzymania odpowiedniego stężenia terapeutycznego.

Parenteralnie – makrolidy, linkomycyna, oksytetracyklina, chinolony.
Miejscowo – makrolidy, chinolony, penicyliny półsyntetyczne, linkomycyna.
Aminoglikozydy słabiej penetrują, ale dłużej utrzymują stężenie terapeutyczne.

Uwagi ogólne na temat leczenia form klinicznych w okresie laktacji:
- w 99% mastitis kliniczne ma miejsce w czasie laktacji,
- lekarz prowadzi terapię za pomocą antybiotyków, także innych środków,
- w terapii lokalnej głównie tubostrzykawki, czasem przez kateter; terapia trwa 2-5 dni; karencja od pierwszego podania do 5-6 dni po ostatnim zadaniu leku,
- do terapii miejscowej preparaty MC (12 lub 24) lub DC.
Podaje się do wymienia zdojonego (można podać 10-20 minut wcześniej oksytocynę i.m.). terapia trwa od 2 do 5 dni (zależy od zaleceń producenta).
Leczenie parenteralne w czasie laktacji – czas karencji 7 dni po ostatniej iniekcji.
Kontrola efektów leczenia – 10-14 dni po ostatnim zadaniu leku (czas na karencję i regenerację) i kolejna po następnych 14 dniach (poziom bakterii i komórek somatycznych).
Skuteczność leczenia po antybiogramie do 90%, bez – 50-60%.
Powtórna kuracja – skuteczność 25%. Gorsze efekty w drugiej połowie ciąży (gorsze ukrwienie wymienia; decydująca rola odporności typu komórkowego).
Przy stanach ostrych i nadostrych leczy się całe zwierzę.
Opróżnienie z wydzieliny zapalnej przez wlew i wymasowanie 250 ml roztworu dwuwęglanu sodowego lub preparatów enzymatycznych.

Stany ostre i nadostre:
Objawy ogólne narastają momentalnie. Leczymy nie tylko chorą ćwiartkę, ale całą krowę. Często E.coli i Klebsiella pneumoniae – wytwarzają endotoksyny, S.aureus – enterotoksyna. Walka z toksemią. W początkowej fazie pierwszeństwo ma terapia ogólna (antybiotyki parenteralnie; ważna jest wielkość dawki i szybkość podania). Podaje się duże dawki; płyny na wątrobę, glukozę, środki nasercowe, środki sterydowe lub NSAID (lepsze, bo szybko zanikają obrzęki, bolesność, tkliwość, niwelują procesy zapalne). Zdajanie chorej ćwiartki, co 1-2 h, co usuwa toksyny bakteryjne, drobnoustroje, ułatwia to późniejszą terapię antybiotykami miejscowymi. Znieczulenie nadoponowe obniża napięcie psychiczne, co bardzo pomaga w leczeniu. Jeżeli często się zdaja, to lepiej stosować środki 24 na noc. Maści chłodzące, woda.
Rzadko występują. Nie trzeba robić antybiogramu – nie ma na to czasu. Po porodzie czasem występuje tak silne mastitis i toksemia, że krowa nie ma sił się podnieść i zalega (sprawdzić w takich przypadkach wymię). Leczy się kilka dni. Może przejść w przewlekłe.

Stany podostre:
Najlepsze formy do leczenia. Słabe zmiany ogólne, miejscowo lekki obrzęk. Zmiany w mleku. Można zrobić antybiogram. Jeżeli nie ma zmian charakterystycznych dla mastitis chronica, to wzrastają szanse na wyleczenie.

Stany przewlekłe:
Jeżeli jest stan ropny – gł. S.aureus.
Prognoza zależy od tego, jakie zmiany patomorfologiczne są w tkance wymienia. Można leczyć w okresie laktacji jak podostre – antybiogram i środki wspomagające leczenie. Należy oszacować szanse leczenia. Jeżeli jest chory duży % krów w stadzie, to lepiej polepszyć warunki zoohigieniczne – wzrośnie higiena mleka i wtedy czekamy do zasuszenia (większa szansa na wyleczenie, bo wymię nie działa).
Podawanie środków bodźczych, wspomagających, maści poprawiających krążenie.

Zapalenie subkliniczne:
Nie ma zmian klinicznych – hodowcy nie są zainteresowani leczeniem w okresie laktacji i przesuwają je na zasuszenie.

Zalety terapii DC:
- stosunkowo wysoka skuteczność,
- stosunkowo mały koszt terapii,
- brak karencji (bo nie doi się krowy),
- szansa na likwidację infekcji przed kolejnym szczytem laktacji.

Wady terapii DC:
- długi okres oczekiwania na terapię,
- cały czas obniżona mleczność,
- możliwość narastania odporności,
- skuteczność wysoka, bo wymię nie jest czynne, ale nie 100%.

Wady czekania z leczeniem:
- forma podkliniczna może przejść w kliniczną,
- może wzrastać LKS,
- może przenieść się na inne ćwiartki.

Gronkowiec złocisty – jest fagocytowany, ale może przeżyć i replikować się w fagocycie. Dlatego też może nie zostać wykryty. Dobrze 2 x zamrozić i rozmrozić próbkę – rozpad leukocytów. W 10-20% samowyleczenie.

Terapia DC:
Podajemy raz po ostatnim doju (max 7 dni po, najlepiej w dzień zaprzestania). Nie jest zawiesiną wodną, tylko stearynianów – utrzymuje się 4 tygodnie, a nawet do 35 dni. Karencja jest przez 4 dni po porodzie (w siarze są pozostałości antybiotyków). Najwięcej w trzech pierwszych strugach siary – należy je odlać i można podawać cielakom.
Podanie leków DC w laktacji to duży błąd, bo powoduje znaczne straty mleka.
Kontrola po porodzie (w trzecim tygodniu i powtórka po kolejnych dwóch).

3 formy terapii w stadzie:
- terapia maksimum DC – totalna; każda krowa wchodząca w okres zasuszenia dostaje DC do każdej ćwiartki,
- terapia selektywna krów; DC do wszystkich ćwiartek u krów, z którymi były problemy w laktacji,
- terapia selektywna ćwiartek; preparat DC tylko do ćwiartek, z którymi były problemy. Najgorszy typ terapii.

Zapalenie podkliniczne aseptyczne:
- preparaty bodźcze – do 1-2 ćwiartek, gdy jest mało komórek somatycznych,
- parenteralnie antybiotyki, by zlikwidować ogniska zapalne (cefalosporyny IV generacji, makrolidy),
- wit. A (działa na nabłonki, kwaśne mukopolisacharydy) – szybsza regeneracja, szybszy powrót do zdrowia, mniej reinfekcji; wysokie dawki z wit. E – spadek LKS.

Mastivizin (?)
Wysokie dawki witamin A i E oraz enzymy: trypsyna, chymotrypsyna, papaina; brak karencji. Enzymy ułatwiają penetrację, a witaminy regenerują. Podaje się przed zadaniem antybiotyku lub w formach podklinicznych.

Leczenie form klinicznych w okresie zasuszenia:
Bardzo rzadko. Letnie zapalenie wymienia (Arcanobacterium pyogenes – przenoszą muchy; zaraza holsztyńska; wnikają przez uszkodzenia skóry; zajęta jedna ćwiartka, gł. prawa przednia; charakterystyczna kulawizna; zapalenie ropno-wrzodziejące; obciąć strzyk, nie zaszywać – niech spływa – krowa i tak jest stracona), uaktywnienie procesu subklinicznego, zakażenie ziarniniakami na początku zasuszania.
Leczy się preparatami typu MC. Jak jest czas, to na koniec preparat DC, ale do wycielenia musi być więcej niż 3 tygodnie.

Terapia kombinowana MC + DC przed zasuszeniem. Najpierw MC, potem DC. Jeżeli jest chora tylko 1 ćwiartka, to wystarczy do niej podać i się rozejdzie do pozostałych.

Mastitis mycotica (blastomycotica).
Głównie drożdżaki. Podejrzewamy, gdy terapia antybiotykami nie przyniosła rezultatu, a nawet doszło do pogorszenia. Mleko posiewa się na podłoże Sabourauda.
Jest mało środków p/grzybiczych. Można podać lakcid. Przy formie łagodnej da się zdoić.

Wymię zawsze przed podaniem leku zdezynfekować. Dipping, dezynfekcję zaczynamy od dalszych strzyków, a zadawanie leku od bliższych.

Dlaczego leczenie nie zawsze jest skuteczne:
- leki na ślepo (bez antybiogramu),
-nie poprawiono warunków żywienia, utrzymania, higieny,
- nie poprawiono higieny pozyskiwania mleka,
- brak szybkiego podjęcia leczenia form klinicznych, albo bardzo duże nastawienie na terapie DC,
- podano nieodpowiedni antybiotyk lub w za małej dawce,
- nie wykryto w porę powtórnych infekcji lub starej (nie było kontroli),
- zwierzęta niepodatne na terapię nie były eliminowane; eliminacja gdy:
- kilka razy w laktacji wystąpiło mastitis acuta,
- ćwiartki wymienia są stwardniałe, wydzielina zmieniona,
- w więcej niż dwóch ćwiartkach są zmiany patomorfologiczne i nie udało się wyizolować czynnika,
- było leczenie w laktacji i później DC, a w kolejnej laktacji znów choruje.

Comments are closed.