Mastitis u klaczy, suk i kotek.

Mastitis u klaczy, suk i kotek.
KLACZ
Występuje rzadko, a nawet bardzo rzadko. Stanowi niebezpieczeństwo dla życia klaczy i źrebaka, ponieważ nie są przeprowadzane rutynowe badania. Gruczoł jest niewidoczny, schowany w szparze międzyudowej, dlatego zwykle rozpoznanie jest zbyt późno. Pojemność gruczołu ok. 2l, szczyt laktacji w 4-6 tygodniu, dziennie daje ok. 2-3% masy ciała. Zbudowany z dwóch połówek zakończonych dwoma strzykami; każda połówka zbudowana jest z dwóch ćwiartek z oddzielnymi ujściami na brodawce strzyka.

Czynniki sprzyjające:
- nagłe zmiany pogody na pastwiskach,
- zatrzymanie mleka w gruczole na skutek słabego opróżniania przez źrebaka,
- nadmierna eksploatacja gruczołu przez głodne zwierzę,
- zatrzymanie mleka po odsadzeniu źrebaka lub po jego śmierci,
- infekcje – drobnoustroje przenoszone z pyska źrebięcia,
- obniżona odporność,
- przeciągi w stajni,
- choroby infekcyjne innych narządów.

Może dotyczyć obu połówek lub pojedynczych ćwiartek (zwykle leżących po tej samej stronie). Zwykle występuje w okresie laktacji, po odsadzeniu. Stosunkowo dużo występuje do 8 tygodni po odsadzeniu. Najczęściej w okresie letnim (owady powodują uszkodzenia skóry i zakażenia).
Poza laktacją mastitis występuje wskutek podwyższonego poziomu estrogenów (zwiększona ilość fitoestrogenów w paszy, guz przysadki – powiększenie gruczołu, produkcja i sekrecja mleka – galaktostaza – wzrost ciśnienia i obrzęk – aseptyczny proces zapalny, zaczerwienienie, bolesność – zakażenie – ostre zapalenie).

Występowanie mleka u źrebiąt – tzw. mleko czarownic; u niedojrzałych płciowo samic.

Objawy mastitis:
Często jest zbyt późno zauważane; objawy bólowe, obrzęk, zaczerwienienie, temperatura, klacz nie dopuszcza źrebaka do picia (osłabienie źrebaka), odstawienie kończyny po stronie, gdzie jest zapalenie (niefizjologiczna postawa ciała), klacz jest poirytowana lub osowiała, utykanie, kulawizna, obrzęk tylnej kończyny, utrata apetytu, apatia, może być biegunka (też u źrebaka, jeżeli napił się mleka), silna pulsacja naczyń obwodowych.

Postacie:
- zapalenie ostre – wyraźnie zaznaczone objawy,
- zapalenie ropne,
- postać martwicowa (zgorzelinowa),
- postać chroniczna – trudna do rozpoznania; zwłóknienie tkanki gruczołu (częściowe lub całkowite),
- chroniczne ropne zapalenie gruczołu – może dojść do ronień.

Flora bakteryjna z gruczołu: G+ paciorkowce hemolizujące, gronkowce koagulazo+, G- E.coli, Klebsiella, Proteus, Pseudomonas; zdarza się Neisseria i zakażenia grzybicze.

Droga wstępująca, galaktogenna; rzadziej hematogenna (obejmuje cały gruczoł). Badanie macicy – często razem z metritis.

Diagnostyka:
- badanie kliniczne i wywiad,
- mleko na bakteriologię i antybiogram,
- badanie cytologiczne mleka (komórek somatycznych jest bardzo mało 5-10 tys./ml) – ilość i jakość komórek (neutrofile z pałeczkowatym podzielonym jądrem patologicznie) – przy inwolucji wymienia wzrasta ilość makrofagów, komórek piankowatych, neutrofili, limfocytów,
- bakterie wolne (zanieczyszczenie probówek lub zapalenie) czy sfagocytowane (infekcja),
- można przeprowadzić test Whitesteada i pomiar pH,
- badanie USG – lokalizacja ropni, ich charakter i zawartość; guzy,
- histologia – przy guzach biopsja cienkoigłowa.
Żeby pobrać próbki trzeba podać preparaty p/bólowe.

Leczenie:
- szybka antybiotykoterapia na podstawie antybiogramu (zaczyna się od antybiotyków o szerokim spektrum działania, sulfonamidy + trimetoprim), musi trwać 5-7 dni, a objawy ustępują po 2-3 dniach,
- stosowane ogólnie lub miejscowo (lepiej ogólnie; miejscowo stosuje się tubostrzykawki, ale może to uszkodzić zwieracz strzyku, dlatego ogólnie jest bezpieczniej); tubostrzykawkami wprowadza się ⅓-¼ do każdego przewodu oddzielnie,
- częste zdajanie klaczy – 5-10 x dziennie,
- środki wspomagające – ciepłe okłady na 10-20 minut 2-3 x dziennie, NSAID, przy silnym obrzęku przechodzącym na brzuch – furosemid,
- antybiotyki profilaktycznie dla wszystkich samic, które roniły z tego powodu,
- podajemy leki LC (MC) – dla krów w laktacji.

SUKI
Agalactia.
Brak produkcji mleka, brak wydzielania mleka.
Pierwotna – nie produkuje mleka; rzadko spotykana. Nieprawidłowa budowa anatomiczna gruczołu sutkowego (listwa mleczna z 5-6 parami sutek, część piersiowa, brzuszna i pachwinowa; na każdym 8-20 ujść przewodów mlecznych), zaburzenia hormonalne. Nie leczy się. Rokowania niekorzystne.
Wtórna – zaburzenia w oddawaniu mleka (pozorna agalactia); nerwowość, zaburzenia hormonalne. Głównie u młodych suk, pierwiastek i suk nerwowych (adrenalina blokuje receptory dla oksytocyny – podaje się propranolol), przy metritis. Nie ma związku z złym żywieniem. Podaje się środki uspokajające (acepromazyna i inne pochodne fenotiazyny – uspokojenie i pobudzenie laktacji; 0,1-0,5 mg per os acepromazyny), oksytocyna, beta blokery (propranolol). Rokowania korzystne.
Rozpoznanie – wywiad, badanie kliniczne, gruczoł niezmieniony.

Galactostasis.
Wstrzymanie mleka i gromadzenie dużej ilości w obrębie gruczołu. Jest związane z mastitis (prowadzi do niego lub jest jego konsekwencją). W trakcie laktacji poporodowej, ale częściej przy ciąży urojonej. Może być związane z ektazją (ectasia – rozdęcie przewodów mlecznych; powstają guzki, gronka w obrębie gruczołu). Częściej u suk dobrze żywionych. Rozpoznanie ektazji – badanie histopatologiczne. Galaktostaza niepowikłana, gdy ilość komórek somatycznych wynosi poniżej 3 mln./ml.
Leczenie – ewakuacja mleka z gruczołu, czy było czy dopiero rozpoczyna się mastitis, oksytocyna, opróżnianie gruczołu z mleka, zimne okłady, środki moczopędne (furosemid, uromil), glikokortykosterydy (wysokie dawki hamują laktację, niskie – p/zapalnie, moczopędnie).
Czasem przyczyną jest ovariohysterectomia – też występuje wtedy mlekotok.

Galactorrhea – mlekotok.
Przy ciąży urojonej. Wypływ mleka z gruczołu. Związany z przeprowadzeniem owariohisterektomii w nieodpowiednim czasie.

Mastitis.
Zapalenie ostre, podostre i chroniczne, ropne i zgorzelinowe.
Zapalenie septyczne lub aseptyczne (konsekwencja galaktostazy).
Droga wstępująca (gruczoł) lub zstępująca (naczyniami; cała listwa).
W okresie początku laktacji, okresie odsadzenia, laktacji przy ciąży urojonej. Ostra głównie poporodowo, chroniczna przy ciąży urojonej.
Główna przyczyna – Staphylococcus (beta hemolityczne – S.aureus, S.epidermidis), Streptococcus, E.coli. często Streptococcus canis jako zanieczyszczenie próbki.

Objawy: cała listwa lub pojedyncze sutki (częściej) – mocno obrzeknięte, zaczerwienione, bolesne, miejscowo wzrasta temperatura; przy ostrym lub nadostrym – objawy ogólne (głównie przy zgorzelinowym – zagraża życiu suki). Mogą być objawy ze strony szczeniąt. Mleko szare, żółte lub ropna wydzielina.

Zgorzelinowe – zimny obrzęk, blady do niebieskiego, pęka i powstają wrzody, ropiejące przetoki, widoczne mogą być pęcherzyki gazu. Mleko śmierdzące. Ogólnie: osłabienie, wzrost temperatury, wymioty.

Chroniczne – też u suk nie będących w laktacji (objawy słabiej wyrażone) – zgrubienia, guzki – różnicujemy z nowotworami.

Podkliniczne – bakterie mogą być obecne w mleku.

Diagnostyka:
- badanie kliniczne – ostre, galaktostaza, ectasis, procesy nowotworowe, podostre, chroniczne;
- badanie cytologiczne (3 mln./ml), powyżej – zapalenie (ważna też jakość – dużo makrofagów, komórek piankowych – inwolucja, neutrofile – zapalenie),
- pomiar stężenia chlorków (powyżej 200 mg%),
- pH (wzrost też przy ciąży urojonej).

Leczenie:
- antybiotykoterapia (antybiotyki o szerokim spektrum, potem z antybiogramu),
- miejscowe okłady chłodzące,
- ewakuacja wydzieliny z gruczołu mlekowego,
- zgorzelinowe – odsadzenie młodych (przy ropnym obejmującym dużo sutków – też); jeżeli występują na całej to droga hematogenna (też metritis – padnięcia i osłabienie szczeniąt, syndrom toksycznego mleka); jeżeli tylko pojedynczy sutek, to szczeniak i tak nie będzie z niego pił; trzeba monitorować stan zdrowia szczeniąt – przyrosty, zachowanie.

KOTKI
Jak u suk.

Fibroadenoma.
Patologiczny wzrost gruczołu sutkowego, hiperplazja, cała listwa mleczna jest powiększona (buły na brzuchu). Gł. u zwierząt dostających progesteron, też zaburzenia hormonalne. Przypomina mastitis, może być nim powikłane. Zwykle u młodych zwierząt, niekastrowanych. Może być u psów. Mechanizm słabo poznany.
Leczenie: antybiotyki, usunięcie nadmiaru hormonów przez kastrację, dużo mleka – środki likwidujące laktację (bromokryptyna).

Comments are closed.