NIEDROŻNOŚĆ PRZEWODU POKARMOWEGO U PSÓW

NIEDROŻNOŚĆ PRZEWODU POKARMOWEGO U PSÓW

Niedrożność przewodu pokarmowego to stan, w którym na wskutek rozmaitych przyczyn może dojść do całkowitego, częściowego lub przejściowego zaburzenia przemieszczania się treści pokarmowej od gardła i przełyku przez żołądek do dalszych części przewodu pokarmowego. Powoduje to zaburzenia, które mogą nawet stanowić zagrożenie życia i wówczas wymagają leczenia. Najczęstszą przyczyną niedrożności są ciała obce np. patyki i kości, ciała metaliczne - np. igła, gumowe piłki, które mogą utkwić już w gardle, powodując obrzęk okolicznych tkanek z ewentualnym gromadzeniem się gazu. Większość ciał obcych połykanych przez psy łatwo przechodzi do żołądka. Zdarza się jednak, że przedmioty o nieregularnych kształtach (np. kości) zatrzymują się w przełyku, najczęściej w okolicy przedsercowej lub przed rozworem przełykowym przepony. Objawy kliniczne przy częściowej niedrożności mogą być słabo wyrażone. Przy niedrożności znacznego stopnia zwierzęta ślinią się i wymotują niestrawioną treścią pokarmowa. Przy zaleganiu ciała obcego może dojść do perforacji przełyku. Perforacja odcinka szyjnego przełyku powoduje obrzęk części miękkich szyi, a odcinka piersiowego przełyku -wysiękowe zapalenie śródpiersia, uwidaczniającego się na zdjęciach rentgenowskich bocznych zmniejszeniem przejrzystości klatki piersiowej, a na zdjęciach strzałkowych poszerzeniem śródpiersia z zaznaczeniem szczelin miedzypłatowych płuc od strony śródpiersia. Może pojawić się płyn w jamie opłucnej.
Ciało obce w żołądku przez długi czas, nieraz tygodniami, może nie dawać objawów klinicznych. Nieregularne wymioty po posiłkach właściciel zwierzęcia przypisuje często chwilowej niedyspozycji żołądkowej. Dopiero duże przedmioty wywołują wyraźniejsze, niepokojące już objawy. Obecność ciała obcego w żołądku nie powoduje całkowitej niedrożności, toteż cześć spożywanych pokarmów zostaje połknięta i strawiona, nadmiar zaś jest zwymiotowany. Zwierzę może niechętnie przystępować do spożywania pokarmów, tracić na wadze, szczenię wyraźnie nie nadąża wzrostem za rodzeństwem. Omacywaniem przez powłoki nie zawsze daje się stwierdzić obecność ciała obcego, które wraz z żołądkiem umyka ku przodowi. Postawienie zwierzęcia przodem wyżej ułatwia nieco badanie. Niewielkie kości mogą ulec strawienie przez sok żołądkowy. Większe, a przede wszystkim inne ciała obce należy usunąć, o ile uprzednie próby podawania środków wymiotnych nie doprowadziły do zwrócenia ich per os.
Usuwanie ciał obcych z żołądka dokonuje się najbezpieczniej przez otwarcie jamy brzusznej i żołądka, operacje takie wymagają szczególnie głębokiej narkozy (ze względu przemieszczania się żołądka i odruchu wymiotnego). Zwierze może zachłysnąć się zwracanym pokarmem w niedostatecznej narkozie.
W celu rozcięcia ściany żołądka, wydobywa się go z jamy brzusznej, przez przedpępkow cięcie powłok w linii pośrodkowej lub przez lewe cięcie przyżebrowe. Ciało obce znajdujące się w żołądku należy przesunąć do tej jego części, którą wydobyto na zewnątrz. Najłatwiej jest wyjąć denną część żołądka. Cięcie ściany żołądka wykonuje się w połowie odległości między obu krzywiznami, równolegle do osi długiej na wysokości trzonu. Tę część należy więc odizolować kleszczami jelitowymi. Długość cięcia wyznaczają rozmiary tkwiącego wewnątrz ciała obcego.
Niezwykle ważne jest zabezpieczenie jamy otrzewnowej przed dostaniem się do niej zawartości z rozciętego żołądka. W tym celu, przed wykonaniem cięcia, okłada się wydobytą część żołądka serwetkami, które po zeszyciu ściany żołądka usuwa się. Żołądek zeszywa się dwoma piętrami szwów z katgutu lub jedwabiu, a dopiero potem zdejmuje się zacisk.
Po operacji zwierzę nie powinno otrzymywać nic do jedzenia ani do picia przez 24h. Wskazane jest nawadnianie zwierzęcia drogą parenteralną. Od drugiej doby poczynając, zwierzę może pić mleko wzbogacone cukrem i żółtkami. Pokarmy stałe w ograniczonych ilościach można zacząć podawać od czwartej doby po operacji. Na normalne pożywienie przestawia się zwierzę nie wcześniej niż po upływie tygodnia.
Ciała obce w jelitach (corpora aliena intestinorum). Przedmioty połknięte przez zwierzęta, które nie zatrzymały się w przełyku i żołądku mogą ze względu na swój kształt lub rozmiary utknąć w jelitach (najczęściej w jelicie biodrowym) i stają się przyczyna niedrożności mechanicznej jelit. Podstawowe objawy niedrożności jelit (obturatio intestini) to:
• niepokój zwierzęcia;
• przyjmowanie nienaturalnej pozycji (uniesienie tylnej części ciała podczas leżenia);
• grzbiet zwierzęcia jest wygięty;
• zupełna utrata apetytu;
• wymioty, na ogół po posiłkach;
• gwałtowne objawy bólowe (morzyska);
• zatrzymanie stolca i gazów;
• napięcie powłok brzusznych;
• wzdęcie powłok brzusznych;
• czasem gorączka;
• przygnębienie i osłabienie zwierzęcia;
• wysuszenie błony śluzowej odbytu.
Zwierzę z niedrożnością dwunastnicy może przeżyć 3-4 dni, a przy zamknięciu światła jelita biodrowego nawet 5-7 dni. Zupełne zamknięcie światła jelita cienkiego pierwotnie powoduje gromadzenie się przed miejscem zatkania wydzieliny gruczołów ściany jelita, pokarmu i gazu. Substancje te nagromadzone w znacznej ilości powodują silne wypełnienie i rozszerzenie jelita przed miejscem niedrożnym, porażenie natomiast czynności całego jelita cienkiego może być wtórnym powikłaniem związanym z niedrożnością. Tak więc tempo narastania wymienionych objawów jest proporcjonalne do wysokości zatkania, najszybciej i najostrzej przebiega choroba w niedrożnościach wysokich, w których brzuch jest napięty, w niższych zaś raczej wzdęty. Utrata wody i elektrolitów następuje bardzo szybko, co zwłaszcza u młodych zwierząt wywołuje przygnębienie i znaczne osłabienie.
Wyrazem obrony organizmu na znajdujące się ciała obce w przewodzie pokarmowym jest początkowo biegunka. Ustępuje ona wkrótce i zwierzę w ogóle może nie oddawać kału. Jeżeli obstrukcja nie jest zupełna, ilość kału jest ograniczona, kał jest luźny, ciemny.
Ciało obce, przebywające długo w przewodzie pokarmowym, powodują odleżyny i martwicę ściany jelita. Wówczas pojawiają się objawy zapalenia otrzewnej wraz ze znacznym pogorszeniem się stanu ogólnego, aż do zejścia śmiertelnego włącznie.
Rozpoznanie obecności i położenia ciała obcego udaje się w większości przypadków czasie omacywania brzucha zwierzęcia. Badając w ten sposób, wyczuwa się zwykle w jamie brzusznej nienaturalny, przesuwalny twór, bolesny, jeżeli choroba trwa dłużej niż trzy dni. Obraz rentgenowski pozwala bliżej określić kształt i położenie przedmiotu. Ciała cieniujące, takie jak przedmioty metaliczne, kamienie, kości, niektóre gatunki gumy, na zdjęciu przeglądowym dają intensywny cień i są łatwe do wykrycia. Badanie kontrastowe pozwala na wykrycie ciał obcych słabo cieniujących jak: chrząstki, niektóre gatunki gumy, drewno, sztuczne tworzywa, orzechy, kasztany, duże pestki, tkanina, taśma magnetofonowa).
W razie podejrzenia obecności ciała obcego w jelicie przeciwwskazane jest podawanie środków przeczyszczających. Po pierwsze następuje pogłębienie się odwodnienia, po drugie - wzmożona perystaltyka przyczynić się może do powstania wgłobienia. Jedynie w przypadku kiedy rozmiary i kształt ciała obcego stwarzają nadzieje na usuniecie go tym sposobem, można podać per os środki osłaniające np. olej parafinowy. Jeżeli jednak w ciągu doby jednak nie nastąpi skutek w postaci wydalenia ciała obcego drogami naturalnymi, pozostaje leczenie operacyjne.
Zaleganie zbitych mas kałowych (nierzadko resztki niestrawionych kości) jest zjawiskiem częstym u psów. Masy te można wymacać przez powłoki. U psów trzymanych w domu i rzadko wyprowadzanych na spacer, obecność mas kałowych w odbytnicy i okrężnicy zstępującej jest dość powszechna. Przyczyny patologicznego zalegania mas kałowych mogą być anatomiczne (np. zwężenia jelita tła zapalnego lub nowotworowego, powiększenie gruczołu krokowego) lub czynnościowe (np. atonia jelit związana ze złamaniem kości miednicy, zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa lub wypadnięciem jądra miażdżystego). Zatkanie końcowego odcinka jelita zbitymi masami kału można próbować usuwać głębokimi lewatywami.
U psów zdarzają się przypadki powiększenia okrężnicy, zasługujące na miano okrężnicy olbrzymiej – megacolon. Wiąże się ona z brakiem zwojów przywspółczulnych w końcowym odcinku okrężnicy. Ten pozbawiony węzłów odcinek jest w stanie ciągłego obkurczania i powoduje gromadzenie się mas kałowych w poprzedzającej części okrężnicy. Badanie radiologiczne pozwala tu wykryć przyczynę zalegania mas kałowych.
Operacyjne leczenie niedrożności mechanicznej wymaga przede wszystkim odpowiedniego przygotowania zwierzęcia. Bardzo ważne jest podawanie płynów przed operacją w postaci kroplówek dożylnych. Przy objawach otrzewnowych konieczne jest przygotowywanie zwierzęcia antybiotykami.
Operacja ma za zadanie usunąć ciało obce tkwiące w przewodzie pokarmowym. Zwykle wystarcza rozcięcie ściany jelita (enterotomia) i wydobycie ciała obcego, podobnie jak to się robi z ciałami obcymi w żołądku. Jelito nacina się wzdłuż po przeciwległej stronie od krezki lub w poprzek, co pozwala uniknąć zbytniego zwężenia jego światła. Pasożyty wypełniające jelito ślepe łatwiej jest usunąć wraz z jelitem (cecectomia) niż wydobywać je przez nacięcie.
W przypadkach uszkodzenia ściany jelita i martwicy, zmienioną część należy usunąć i wykonać zespolenie jelitowe.
Ciało obce po przedostaniu się do jelita grubego z reguły nie wywołuje objawów niedrożności.
Ciała obce należy odróżnić od dającego podobne objawy wgłobienia a także od niedrożności czynnościowej.
U zwierząt, a zwłaszcza psów, występuje zwykle niedrożność typu skurczowego (ileus spasticus) lub porażennego (ileus paralyticus).
Toniczny (spastyczny) skurcz przewodu pokarmowego może obejmować wpust żołądka (cardiospasmus), okolicę odźwiernika (pylorospasmus) i jelita (jejunospasmus). Skurcz taki jest wyrazem zaburzeń równowagi układu autonomicznego z przewagą napięcia części współczulnej. Skurczom poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego mogą towarzyszyć miejsca ograniczonej atonii. Taki stan charakteryzuje poza wymienionymi miejscami skurczu, rozszerzenie przełyku (megaoesophageus) i okrężnicy (megacolon).
Stwierdzono, że w części przypadków spastycznego skurczu jelit u psów pośrednią przyczyną jest opadnięcie nerki.
Niedrożność spowodowana skurczem spastycznym cechuje się obecnością niemal wszystkich objawów niedrożności mechanicznej z tym, że nie udaje się ani badaniem przez powłoki, ani za pomocą rentgenoskopii, wykryć jej przyczyny.
Polecane jest dietetyczne leczenie zwierzęcia, choć próbowano także ze skutkiem operacyjnego otwarcia jamy brzusznej i obstrzyknięcia nerwów dochodzących do zwężonej części jelit 2% ksylokainą. Przy stwierdzonym opadnięciu nerki, skurcz ustępuje po przyszyciu tego narządu do okolicy podlędźwiowej.
Niedrożność typu porażennego występuje prawie zawsze u zwierząt po operacjach przewodu pokarmowego. Towarzyszy także zapaleniu otrzewnej. Objawia się rozdęciem brzucha wskutek nagromadzenia się gazu w jelitach oraz silnymi bólami. Jako objaw wtórny podobny zespół występuje w niedrożności mechanicznej.
Zatrzymanie ruchów perystaltycznych może być spowodowane:
• Przebytym niedawno zabiegiem operacyjnym na narządach jamy brzusznej – tak zwana niedrożność pooperacyjna, która zwykle ustępuje w ciągu kilku dni po zabiegu i nie wymaga leczenia.
• Zapaleniem otrzewnej, na przykład w przebiegu ostrego zapalenia trzustki, przedziurawienia (pęknięcia) wrzodu żołądka.
• Ciężką niewydolnością nerek (mocznicą).
• Zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych.
• Zatruciem niektórymi lekami i substancjami (na przykład zatrucie ołowiem).
• Ciężkim odwodnieniem lub znacznym niedoborem niektórych elektrolitów we krwi (zbyt niski poziom potasu lub sodu).
• Nagłym zatrzymaniem dopływu krwi do części jelita (zator tętnicy krezkowej górnej).
• Krwiakiem jamy brzusznej lub przestrzeni zaotrzewnowej, złamaniem miednicy (na przykład po rozległych urazach).
Postępowanie lecznicze w niedrożności porażennej wymaga usunięcia przyczyny. Niedrożności pooperacyjnej zapobiega ruch zwierzęcia. Niekiedy, jako skutek dłuższego braku ruchów perystaltycznych jelit, może powstać wtórnie niedrożność mechaniczna.

Comments are closed.