Filozofia wobec zjawiska wojny i pokoju od XVI/XIX w. (wczesna nowożytność). Teorie wojen i pokoju

Filozofia wobec zjawiska wojny i pokoju od XVI/XIX w. (wczesna nowożytność). Teorie wojen i pokoju

Machiavelli – przedstawia nowy sposób formułowania praw o polityce, opisuje świat takim jakim jest, analiza rzeczywistości jaką obserwuje, na tej podstawie wysnuwa wnioski („Książe”). Główne założenie to – cel uświęca środki. Środki jakich używamy aby osiągnąć cel nie są oceniane z punktu widzenia moralności (relatywizm moralny, cynizm), dobre środki to środki skuteczne. Według Machiavellego celem jest dobro państwa – jest to cel pozytywnie wartościowany.
Wojnę Machiavelli traktuje jako jedną z metod w dążeniu do osiągnięcia zamierzonego celu. Według niego narzędziem na czas pokoju jest prawo, a na czas wojny wojsko. To władca musi wiedzieć, kiedy powinien ich użyć. Machiavelli rozróżnia dwa sposoby walki: zwierzęcy i ludzki. Wojna jest dobra, gdy jest skuteczna, zła, gdy nie przynosi skutku. Nie ważne są zasady moralne i etyczne. Również kwestia podboju nie jest oceniana pod względem etycznym, lecz możliwości osiągnięcia korzyści. Władca nie może dokonać podboju ze względu na własne ambicje, lecz tylko w odniesieniu dla dobra państwa. Przy braku dostatecznych środków nie należy dokonywać podbojów, gdyż z góry jesteśmy skazani na klęskę. Ostrożność przy dokonywaniu podbojów wynika z faktu, iż na zdobytym terytorium trudno jest utrzymać pokój. Częste bunty, chęć wyzwolenia narodów powoduje zaangażowanie państw w utrzymaniu pokoju. Preferowane są umowy, dyplomacja w budowaniu pozycji państwa.
Machiavelli pochwala istnienie silnej władzy w państwie. Podkreśla, że osoba rządząca może używać dowolnych środków, aby uzyskać swój cel, zgodny z dobrem ludu i państwa. Nie wyklucza więc podstępnego działania władcy oraz racjonalnego stosowania przemocy wobec poddanych, gdyż dobry rządzący wzbudza zarówno strach, jak i miłość. Ludzie z natury są źli, egoistyczni i niewdzięczni, i ciągle, niezmiennie trwają w złości i głupocie.
Uważa, że rządy autokratyczne są potrzebne, a taki władca może być dla ludzi bezwzględny i okrutny. Poza tym tylko ludzie odważni i energiczni mogą uwolnić się spod wpływu fortuny (która decyduje wg Machiavelliego o ludzkim szczęściu) i kierować swoim losem. Takie osoby są predysponowane do rządzenia.
Do znanych dzieł Machiavelliego zalicza się również “O sztuce wojennej” wydane w 1521 roku. W rozprawce tej twierdzi, że podstawą utrzymania sie każdego państwa jest dobra armia narodowa.
Makiawelizm mk;ji
Mimo iż Machiavelli nie jest twórcą żadnego systemu polityczno-społecznego czy filozoficznego, to jego poglądy zwane są makiawelizmem. Chodzi tutaj głównie o podstawowe stwierdzenie będące dewizą jego dzieła “Książę” , jak i mottem całego jego życia -”cel uświęca środki”. Uważał, że wszystkie drogi, które prowadzą do zrealizowania jakiegoś postanowienia, przedsięwzięcia, są tak samo dobre, nie rozgraniczał ich an dobre i na złe, uczciwe i nieuczciwe, moralne czy niemoralne. Osoba, która dąży do celu powinna być pozbawiona skrupułów i bezwzględna w realizacji swoich planów. Dlatego też władcy mogą stosować zarówno przemoc, obłudę, jak i podstęp, jeśli w ten sposób zrealizują z góry wyznaczone cele.

Jean Bodin – posuwa się do pochwały wojny, która jest dobra sama w sobie. Fakt prowadzenia wojny jest dobrem dla ludzi, jest boskim dobrem i ma charakter wychowawczy, oczyszczający. Wojna sama w sobie jest celem, nie musi mieć celu zewnętrznego.

Erazm z Rotterdamu – zwany „księciem humanistów”, myśliciel chrześcijański. Emocjonalne podejście, moralizatorskie. Zdecydowany obrońca pokoju jako najcenniejszej wartości, odrzuca wojnę – prekursor pacyfizmu. Uważał, że wojna jest sprzeczna z filozofią świata i występuje przeciwko naturze człowieka, który jest stworzony do życia w pokoju. Wojna niszczy prawa moralne, zasady religijne i wartości kulturalne. Dzielił wojny na sprawiedliwe - obronne i niesprawiedliwe - łupieżcze. Lud jednak miał prawo do wypowiedzenia posłuszeństwa, ale żeby rozpocząć wojnę, potrzebna była zgoda parlamentu i ludu. Pacyfizm - to niechęć do ustrojów monarchii. Szuka warunków wiecznego pokoju:
1. osłabienie konfliktów przez promowanie tolerancji, należy pracować nad ludzką świadomością
2. rozwiązania prawne, sprawiedliwe reguły między państwami, narodami
3. decyzję o wojnie należy powierzyć ludowi, gdyż władcy z natury są skłonni do prowadzenia wojen, naród jest za bezpieczeństwem i pokojem
4. należy preferować mediację, a nie siłę

Hugo Grocjusz – autor dzieła III księgi „O prawie wojny i pokoju” 1625. Jest przekonany, że w naturze ludzkiej zakorzeniony jest pokój, takie są również prawa boskie. Wszyscy powinni się starać zachować pokój, wojna jest oznaką ludzkiej słabości i ułomności. Rozwija koncepcję wojny sprawiedliwej i wojny niesprawiedliwej.
Wojna sprawiedliwa – słuszna przyczyna: przeciwstawianie się złu, bezprawiu, ukaranie za czynienie niesprawiedliwości, obrona przed atakiem, dochodzenie naszej własności.
Wojna niesprawiedliwa – napastnicza dla zdobycia terytorium, łupów, walka o coś co się nie należy (wojna toczona w celu narzucenia wiary chrześcijańskiej, okres wojny 30 – letniej, gzie narzucanie wiary w ten sposób było powszechne).
Grocjusz nawołuje do przemyślenia decyzji dotyczącej rozpoczęcia wojny, gdyż czasami lepiej jest zrezygnować z własnych roszczeń na rzecz pokoju. Władca podejmuje decyzję o podjęciu walki. Podczas wojny należy postępować humanitarnie zachowując pewne zasady.

Thomas Hobbes – zastanawiając się nad naturą ludzką stwierdza, że człowiek jest zły, egoistyczny, obojętny na drugiego człowieka. Stąd bierze się przemoc, walka o władzę, zyski, potrzeba zabezpieczania się, ciągła agresja, rywalizacja, rządza sławy, wyróżnienia. Na tej podstawie stwierdza, że wojna pomiędzy wszystkimi trwa ciągle, nie pochwala tego stanu rzeczy. Należy dążyć do pokoju, poskromienia agresji. Rozum i uczucia kierują człowieka na drogę pokoju. Dlatego powstają społeczeństwa, państwa które przejmują władzę nad społecznymi jednostkami. Państwo ma zapewnić pokój między ludźmi. W zewnętrznych stosunkach między państwami wojna jest czymś normalny.

Jan Jakub Rousseau - wg niego rozwój cywilizacji uczynił z człowieka istotę egoistyczną i agresywną. Jest on ze swej istoty dobry (”niewinny”) i w czasach poprzedzających rozwój cywilizacji, “w stanie natury”, żył szczęśliwy i wolny od zbędnych potrzeb, popychających do walki z innymi ludźmi. Powstanie społeczeństwa, nierówność w korzystaniu z dóbr i podział pracy zapoczątkowały trwający do dziś upadek moralny człowieka. Rozkwit nauki i sztuk wyzwolił najgorsze jego cechy: pychę, żądzę panowania nad innymi, nienawiść.

Immanuel Kant – twórca broszury „O wiecznym pokoju” 1795, w której zawarł rady w jaki sposób zapewnić trwały pokój.

6 artykułów przygotowawczych Kanta:
1. traktaty pokojowe nie powinny zawierać niczego co mogło by stanowić zalążek przyszłej wojny, nie są dobre tajne traktaty i klauzule
2. państwo nie może przechodzić na rzecz drugiego państwa (państwo nie jest rzeczą)
3. należy podjąć kroki w celu zlikwidowania armii stałej, dopuszczalna jest dobrowolna, bezpłatna armia obywatelska
4. nie należy zaciągać długów na potrzeby wojny, większe nakłady na armię powodują, iż chętniej się nią posługujemy
5. nie należy ingerować w wewnętrzne sprawy innych państw
6. podczas wojny nie należy stosować takich zachowań, które uniemożliwiłyby późniejszy pokój, nie wolno łamać rozejmów i sojuszów, należy ograniczać przemoc wobec przeciwnika, nienawiść podkopuje pokój

Comments are closed.