Rozwój kończyn – membrum (membra), extremitas (extremitates).

Rozwój kończyn – membrum (membra), extremitas (extremitates).

Mamy kończynę piersiową membrum toracicum, i kończynę miedniczną membrum pelvinum. Kończyny jako mezodermalne zawiązki wypączkowują z boków zarodka. Ich rozwój osobniczy jest w dalszym ciągu skomplikowany, w rozwoju płodu niedumo, że wywodzą się one z płetw parzystych ryb: piersiowych (d), brzusznych (e). Ryba ponadto ma trzy płetwy nieparzyste: grzbietową (a), ogonową (b), odbytową (c). Przykładem ryby, której kończyna jest podzielona na odcinki podstawowe jest latimeria należąca do trzonopłetwych.
W życiu rodowym kończyny od gadów do ssaków przeszły ewolucję przestrzenną, którą kierowały trzy główne tendencje: pionizacja, pronacja, redukcja promieni.
Wyróżniamy kilka typów kończyn w zależności od sposobów poruszania:
- kończyna pławna jest u ssaków morskich
- grzebna np. u gadów
- lotna u ptaków
- podporowo-nośna u naszych zwierząt
- kończyna chwytna jest u naczelnych

W tych ostatnich , w kończynie chwytnej palec pierwszy w stosunku do pozostałych jest przeciwstawny retroversus digitus. Dzięki tej sytuacji oraz dzięki rozwojowi kory mózgowej naczelnych stał się ……….. Możliwość uczynienia z palców ręki zamkniętego koła jest najdoskonalszym narzędziem pracy. Narzędzie to u naczelnych ulega ponownej redukcji likwidacji, bowiem palec pierwszy nie ma trzech paliczków a jedynie dwa. Najbardziej prymitywną kończyną jest kończyna gada.

Wyróżniamy w niej te same odcinki co w kończynach kopytnych. Ale tylko zo i ze są pionowo ustawione. Natomiast poziome pozostają dwa odcinki. Ciało gada jest zawieszone nisko i przy rozstawionych szeroko kończynach i ma zapewnioną równowagę. Dlatego też u tych zwierząt ośrodki równowagi w rdzeniu są słabiej rozwinięte.
U gadów staw łokciowy i kolanowy są skierowane na boki. Staw łokciowy kieruje się do tyłu a kolanowy do tyłu. Również kościec stopy czy ręki, który u gada jest skierowany w bok kieruje się do przodu. W związku z tymi ewolucjami u zwierząt np. kopytnych patrząc z przodu wszystkie cztery odcinki są poziome natomiast patrząc z boku w kończynach odcinki ulegają skośnemu ułożeniu.
Jeśli by te odcinki dało się położyć jedne na drugie kończyny piersiowe i miedniczne to w przypadku pierwszych trzech odcinków mielibyśmy konstrukcję X. Doskonałe jest to rozwiązanie biomechaniczne albowiem likwiduje twarde zderzenie organizmu z podłożem. W wyniku przesunięcia autopodium z pozycji bocznej na przednią musiałyby skrzyżować się równolegle leżące kości przedramienia i goleni, w tej sytuacji palec pierwszy, który był na zewnątrz przeszedł na stronę przyśrodkową. To zjawisko nazywamy pronatio – ruch nawrotny, który został na zawsze ustalony bez powrotu do ruchu odwrotnego. Krótko mówiąc kończyny zwierząt wyższych zostały ustalone w pozycji pronacyjnej, w której palec pierwszy leży po stronie przyśrodkowej.
Pionizacja kończyn zaczęła się od odcinków leżących górnie. Jakby „leniwym” okazało się autopodium, które ma trzy rodzaje ustawienia względem podłoża.
Stopochody – peditigrada (niedźwiedzie i ludzie)
U mięsożernych k. Stępu i śródstopia zostają uniesione, kończyna opiera się na członach palcowych. Są to palcochody – digitigrada.
I wreszcie najbardziej spionizowaną kończyną jest ta u kopytnych, u których jedynie paliczek dalszy uzbrojony w puszkę rogową opiera się o puszkę palca, kopytne – unguligrada.

Wydłużenie kończyn ………….. zanikaniem u zwierząt drapieżności np. u żyrafy. Jej długie kończyny są jedyną obroną przed napastnikami.

Comments are closed.