Zatrucia pszczół środkami ochrony roślin

Zatrucia pszczół środkami ochrony roślin

Środki ochrony roślin, zwane też pestycydami, dzielą się na kilka grup, z których dla praktyki pszczelarskiej największe znaczenie mają zoocydy i herbicydy. Wśród zoocydów poważne zagrożenie dla pszczół mogą stanowić insektycydy, mniejsze akarycydy, tym więcej, że z grupy akarycydów pochodzą obecnie powszechnie stosowane i skuteczne leki warroabójcze. Herbicydy tylko w niektórych przypadkach mogą się okazać niebezpieczne dla pszczół, zwłaszcza te, które charakteryzują się 3- lub 6-godzinnym okrsem prewencji, nawet jeżeli zaliczane są do niskiej klasy toksyczności dla pszczół.
Środki ochrony roślin stosowane są w postaci roztworów wodnych, zawiesin, proszków do opylania (rzadziej), roztworów wodnych, zawiesin, aerozoli, roztworów do emulgowania, past, granulatów.
Ze względu na sposób działania pestycydów na organizm owada wyróżnia się toksyczność kontaktową, żołądkową i gazową. Rodzaje toksyczności ustalane są na podstawie badań laboratoryjnych i badań w warunkach polowych.
Miarą szkodliwości dla pszczół danego preparatu jest jego klasa toksyczności oraz okres prewencji. Wyróżnia się 4 klasy toksyczności pestycydów dla pszczół z uwzględnieniem toksyczności kontaktowej, żołądkowej i gazowej.

Pod pojęciem okresu prewencji rozumie się czas, jaki powinien upłynąć od momentu wykonania zabiegu do chwili zetknięcia się pszczół z uprawami, na których byty wykonane zabiegi z użyciem środków ochrony roślin. W tym czasie musi nastąpić rozkład substancji czynnych pestycydów lub ich metabolitów do poziomów nietoksycznych dla pszczół.
Warunkiem bezpiecznego dla pszczół używania środków ochrony roślin jest przestrzeganie okresów prewencji bez względu na klasę toksyczności dla pszczół danego preparatu.
• Objawy zatruć
Pszczoły, które na kwitnących roślinach zetknęły się z niebezpiecznym dla nich pestycydem, giną w polu, w drodze do ula, jednak większość z nich ginie dopiero po powrocie do ula. Zamarłe lub wykazujące objawy zatrucia pszczoły (utrata zdolności do lotu, paraliż odnóży, przewracanie się na grzbiet, zwracanie zawartości wola miodnego) leżą w dużych ilościach na ziemi przed ulem. W przypadku zatrucia pestycydami objawy masowego zamierania pszczół lotnych obserwuje się we wszystkich rodzinach w pasiece, choć najbardziej są one wyrażone w rodzinach silnych, posiadających dużo pszczół zbieraczek. Niekiedy, a zależy to od mechanizmu działania pestycydu, giną też młode pszczoły u!owe, którym zbieraczki zdążyły przekazać skażony pokarm. Czerw zamiera w późniejszym okresie i to raczej z powodu braku opieki ze strony pszczół dorosłych, które wcześniej masowo wyginęły.
• Postępowanie przy podejrzeniu o zatrucie pszczół
W przypadku zatrucia pszczół pestycydami pszczelarz może dochodzić odszkodowania na drodze sądowej, pod warunkiem jednak ustalenia wysokości strat w pasiece. Ustalaniem strat w pasiece zajmuje się specjalnie powołana komisja, w skład której powinni wchodzić: przedstawiciel służby rolnej Urzędu Gminy, rzeczoznawca chorób pszczół lub lekarz weterynarii, przedstawiciel miejscowego Koła Pszczelarzy, w razie potrzeby przedstawiciel Oddziału Kwarantanny i Ochrony Roślin oraz przedstawiciel strony, która dokonała zabiegu.
Komisja ustalająca przyczyny ginięcia pszczół sporządza protokół z wykonanych czynności wg wzoru zatwierdzonego przez Polski Związek Pszczelarski. Protokół ten posiada załącznik, w którym, też komisyjnie, ustala się w poszczególnych rodzinach pszczelich szkody i ocenę tych szkód. Komisja obowiązana jest również do pobrania materiału dowodowego przeznaczonego do badań toksykologicznych. Materiał dowodo¬wy stanowią: zbiorcza próba pszczół (nie mniej niż 250 g, tj. objętość jednej szklanki) oraz próby roślinności i gleby.
Próba pszczół przeznaczona do badań toksykologicznych musi być opakowana w karton, gruby papier, nigdy zaś w szczelne opakowania szklane lub z tworzyw sztucznych- Próby roślin i gleby mogą być pakowane do szklanych lub foliowych pojemników. Próby przeznaczone do badań toksykologicznych muszą być pobrane, zapakowane i zalakowane w obecności komisji i jak najszybciej dostarczone do właściwej terytorialnie Pracowni Toksykologicznej Zakładu Higieny Weterynaryjnej. Do prób dołącza się oprócz pisma przewodniego także kopię protokółu podpisanego przez wszystkich członków Komisji i przez osobę lub przedstawiciela strony, która podejrzana jest o spowodowanie zatrucia pszczół. Protokół podpisuje także właściciel pasieki.
Należy do minimum skrócić czas między pobraniem prób do badań toksykologicznych a możliwością ich wykonania. Nie należy też zwlekać z powołaniem komisji i pobraniem prób do badań toksykologicznych.
• Postępowanie z rodzinami, które uległy zatruciu
Skutki zatruć pestycydami dotyczą w pierwszym rzędzie ubytku pszczół lotnych i zależą także od pory roku. Najłatwiej regenerują się zatrute rodziny pszczele w pierwszej połowie sezonu pszczelarskiego. Warunkiem tej regeneracji jest jednak umiejętna opieka ze strony pszczelarza. Polega ona przede wszystkim na ścieśnieniu gniazd, czasem ich ociepleniu. Niekiedy konieczne jest łączenie osłabionych rodzin pszczelich, zawsze jed¬nak niezbędne jest podkarmianie syropem cukrowym. Przyjmuje się, że przy zatruciu 40% pszczół czas regeneracji wynosi l miesiąc, a przy zatruciu 80% pszczół - nawet 3 miesiące.
Konsekwencją zatruć pestycydami może być zwiększona podatność rodzin pszczelich na kiślicę oraz grzybicę otorbieiakową.
• Zapobieganie zatruciom pszczół
Zapobieganie zatruciom pszczół pestycydami polega na skrupulatnym przestrzeganiu w ochronie roślin okresów prewencji oraz zasady, iż na kwitnące rośliny (uprawne i chwasty) w momencie oblatywania ich przez pszczoły nie wolno stosować żadnych pestycydów, nawet jeżeli charakteryzują się niską klasą toksyczności dla pszczół i krótkim okresem prewencji.

Comments are closed.