BOGACTWO NARODOWE

BOGACTWO NARODOWE
obejmuje: 1. zasoby naturalne (N); 2. zasoby majątkowe (M)
1. Zasoby naturalne (N) – są częścią środowiska nat.; są przedmiotem PG i w aspekcie racjonalności ich wykorz., i w aspekcie konserwacji, ochrony rekultywacji oraz utrzymania równowagi ekologicznej.
Zasoby naturalne Polski:
A. Bogactwa mineralne – PL posiada dość znaczne zasoby tych bogactw;
→ Węgiel kamienny: Zagłębie Górnośl. (70 mld t), Zagłębie Dolnośl. (1,2) – w stanie likwidacji, Zagłębie Lubelskie – mało zbadane (kop. „Bogdanka”); wydobycie roczne – ok. 120 mln t; tendencja zmniejszająca się.
→ Węgiel brunatny: (40 mld t): Turoszów, Konin, Bełchatów; odkrywkowa metoda eksploatacji - uciążliwe ekolog. - duża zawartość siarki; wydobycie roczne – ok. 60 mln t.
→ Ropa naftowa: skromne złoża (wydobycie roczne – ok. 290 tys. t)
→ Gaz ziemny: pd-wsch. i zach. regiony, wydobycie roczne – ok. 5 mln m3, 2 razy tyle PL importuje (głównie z Rosji).
→ Rudy miedzi – bogate zasoby na Dolnym Śl. (Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy); wydobycie roczne – ok. 26 mln t; prod. miedzi rafinowanej – ok. 400 tys. t.
→ Rudy cynkowo-ołowiowe – rejon Zawiercia, Tarnowskich Gór, Olkusza.
→ Rudy żelaza: k/ Częstochowy – niskoprocentowe, niska zawartość metalu; złoża w rejonie Suwałk – nie są eksploato-wane.
→ Surowce mineralne dla przem. chemicznego – bogate zasoby
- siarka: Tarnobrzeski Okręg Siarkowy
- sól kamienna: rejon Inowrocławia, Kłodawy, Bochni, Wieliczki
→ Surowce mineralne dla przem. budowlanego – znaczne zasoby: wapieni, margli, granitu, piaskowca, bazaltu, gipsu, piasków, glin, iłów, łupków – zwł. w Sudetach i Górach Świętokrzyskich.
B. Terytorium kraju, zasoby ziemi i gleby
- Zapotrzebowanie na ziemię zgłaszają wszystkie działy gosp. oraz ludność, stąd – potrzeba gospodarki terenami.
- Dla rolnictwa i leśnictwa ziemia jest podst. czynnikiem prod.; rośnie też zapotrzeb. na nowe tereny pod budown. mieszk., komunalne, socjalne.
- Terytorium PL: 312 tys. km2.
- Użytki rolne: ok. 18 tys. ha (0,4% - I klasa; 40% - IV; 12% - VI); zmniejsza się powierzchnia uż. rolnych, a wzrasta terenów osiedlowych oraz zdewastowanych i zdegradowanych (0,3% pow. kraju).
Wśród uż. rolnych wyróżniamy grunty orne (klasy średniej) i użytki zielone
C. Lasy – są nośnikiem cennego surowca – drewna, ale pełnią też funkcje regulowania klimatu i są miejscem wypoczynku ludności. Zajmują 27,7% powierzchni kraju (średnia w Europie: 29,8%; w świecie: 30,1%).
D. Wody – PL należy do krajów ubogich w zasoby wodne (kilkakrotnie mniejsze niż w RFN czy Francji); nierównomier-ne rozmieszczenie i zasilanie z opadów. Spora część zasobów wodnych spływa wiosną i latem bezużytecznie rzekami do morza, a liczne regiony odczuwają potem deficyt wody. W ok. 50% długości rzek płyną wody zanieczyszczone.
- PL ma prawie 700 km dostępu do Bałtyku, co umożliwia prowadzenie rybołówstwa morskiego.
Ogólnie: stan zasobów nat. PL budzi troskę. Przed 1989 r. eksploatacja była nieracjonalna, postępowała degradacja śro-dowiska (zanieczyszczenie wód ściekami, powietrza – przemysłową emisją zanieczyszczeń gazowych). Prowadzono nie-efektywne, płytkie przetwórstwo podst. kopalin. Po 1989 r. zostały uruchomione procesy naprawcze; na poprawę sytuacji wpłynął też spadek prod. przemysł. W związku z tym PG Polski powinna dążyć do:
1. zapobiegania degradacji zasobów; 2. odnawiania zasobów; 3. oszczędnego i efektywnego użytkowania zasobów wy-czerpywalnych.
2. Zasoby majątkowe (M) – to stan wyposażenia kraju w budynki, budowle, urządzenia oraz wyposażenie gosp. zarobko-wych i domowych w narzędzia, przedmioty pracy i trwałe dobra konsumpcyjne.
- Szczeg. znaczenie ma majątek trwały - wielokrotnego użycia;
Wart. brutto śr.trwałych: nakłady poniesione na ich wytworzenie lub zakup
Wart. netto śr. trwałych: wart. brutto minus wart. zużycia (odpisy amortyzacyjne).
Majątek trwały dzielimy na:
1/ majątek trwały sfery produkcyjnej: obejmuje śr. trwałe służące do prod.
2/ majątek infrastruktury ekonom. i społecznej.
- Infrastruktura – to urządzenia służące do obsługi sfery prod. i ludności:
→ infrastruktura techniczno-ekonom.: obejmuje majątek przem. energetycznego (bez z-dów wytwarzających energię), urz. transportu i łączności, gospodarki wodnej i ściekowej, urz. gospodarki komunalnej, magazyny, chłodnie, urz. handlu itp. Zapewnia powiązanie ze sobą różnych elementów GN w przestrzeni, możl. zasilania jedn. gosp. w surowce, mat., energię, wodę, inf., umożliwia podział pracy i specjalizację oraz łączność, kooperację, obrót towarami i kapitałami, zaopa-trzenie ludności i przemieszczanie się.
→ infrastruktura społeczna: obejmuje zasoby gosp. mieszkaniowej, urz. nauki i oświaty, ochrony zdrowia i pomocy społ., kultury, turystyki, wypoczynku, administracji, wymiaru sprawiedliwości. – Jest materialną podstawą zaspokojenia potrzeb ludności w dziedzinie mieszkaniowej, usług socjalno-kulturalnych i adm.; warunkuje też funkcjonowanie aparatu państwa i samorządów terytorialnych.
- Majątek trwały ulega zużyciu – dekapitalizacji; wymaga więc odtworzenia przez inwestycje i remonty. W PL najwięk-sze niedostatki majątku trwałego występują w infrastrukturze; duży jest natomiast udział przemysłu w tych zasobach. Majątek trwały jest w PL nierównomiernie rozmieszczony.
Ludność kraju i zasoby czynnika pracy (L)
L jest podmiotem procesu gosp., rozstrzyga też o ustroju i systemie gosp. Jest nośnikiem zasobów czynnika pracy i liczby konsumentów w kraju.
- L w roli konsumentów jest zorganizowana w gospodarstwach konsumpcyjnych, tj. w gospodarstwach domowych i go-spodarstwach zbiorowych (zakłady wychowawcze, domy opieki społ., klasztory, koszary itp.).
Liczba i struktura ludności – dla PG ważna jest struktura wg wieku, m-ca zamieszk., przynależności do grup dochodo-wych i społ.-zawodowych; zmienia się w wyniku przyrostu nat. i ruchów migracyjnych. PL: ok. 40 mln ludzi = kraj śred-niej wielkości
- PG musi znać prognozy demograficzne. Od kilkunastu lat rysuje się groźba zahamowania przyrostu demograf. i pojawia się perspektywa szybkiego starzenia się ludności PL.
- Wysoka stopa przyrostu nat. charakteryzuje kraje rozwijające się i niektóre kraje wysoko rozwinięte.
- Niekiedy państwo prowadzi politykę antynatalistyczną – dla ograniczenia liczby urodzin, np. Chiny, Indie.
- Dla zwiększenia liczby urodzin prowadzi się politykę pronatalistyczną. Może przybrać formę polityki prorodzinnej. Polega ona np. na stosowaniu ulg podatkowych i dodatków płacowych dla osób utrzymujących dzieci, preferencji kredy-towych dla młodych małżeństw na cele mieszkaniowe, udostępnianiu tanich mieszkań w budown. publicznym, zapewnie-nie bezpłatnej opieki zdrowotnej dla matek i dzieci, preferencje w uzyskiwaniu pracy itp. Polityka ta musi być włączona do innych obszarów PG: fiskalne, zatr., socjalnej, mieszkaniowej, edukacyjnej.
Ludność jako nośnik zasobów pracy
- Do potencjalnych zasobów pracy wlicza się ludność w tzw. wieku produkcyjnym, tj. 18-64 (M) i 18-59 (K).
- Na rzeczywistą podaż pracy wpływają także: tradycje co do aktywności zaw. kobiet, rozmiary szkoln. średniego i wyż-szego, regulacje dot. służby wojskowej, zasady dot. wieku emerytalnego oraz sytuacja na rynku pracy.
- Wszystko to jest punktem wyjścia polityki zatrudnienia.
- Brak dost. liczby miejsc pracy w stosunku do jej podaży = bezrobocie. Wyraża się stopą bezrobocia (procentowy stosu-nek osób poszukujących pracy do łącznej liczby zatrudnionych i poszukujących pracy).
- Bezrobocie jest dziś wielkim problemem nie tylko polskim, ale ogólnoeuropejskim. Oznacza bowiem trwałe marnotra-wienie zasobów; jest też czynnikiem naruszającym społ. równowagę.
- Zasoby pracy trzeba też oceniać w kategoriach jakościowych. Kryterium jest tu przede wsz. poziom wykształcenia. Średnie i wyższe wykształc. ułatwia opanowanie nowych technologii oraz generowanie postępu techn. i org. Wysoko kwalifikowane kadry – to najcenniejszy element potencjału ekonom. W PL nie umiemy go wykorzystać. Niektóre pań-stwa prowadzą świadomą politykę ściągania wykwalifikowanych kadr (drenaż mózgów).
- Kształcenie i przygotowanie młodzieży do uczestnictwa w życiu społ.-gosp. jest przedmiotem polityki edukacyjnej, związanej z polityką rozwoju gosp.

Comments are closed.