GOSPODARKA NARODOWA JAKO PRZEDM. ODDZIAŁYWAŃ PG(1)

GOSPODARKA NARODOWA JAKO PRZEDM. ODDZIAŁYWAŃ PG(1)
Pojęcie gospodarki narodowej (GN)
- Synonimy GN: „gospodarstwo narodowe”, „gospodarka krajowa”.
- GN obejmuje wszystkie gospodarstwa indyw. i zespołowe w sferze prod., usług, podziału, obrotu i konsumpcji na tery-torium państwa.
- Df.: GN „jest regionem gospodarczym oddzielonym od innych regionów granicą państwową, na której suwerenny rząd może, jeśli uzna to za potrzebne, kontrolować ruch ludzi i rzeczy” (P. Sulmicki).
- GN – to wielki system społeczny; jest pewną całością składającą się z wielu sprzężonych ze sobą elementów, służących wspólnemu celowi – zaspokajaniu potrzeb ludzi stanowiących społeczeństwo, przez prod. dóbr i usług oraz ich podział między członków tego społ-wa.
- W systemie GN występują relacje i sprzężenia wewn. i zewnętrzne – łączące system z otoczeniem.
- Sprzężenia zewnętrzne GN: jest ona częścią gosp. światowej; wchodzi w skład międzynar. wspólnot, np. UE. Terytoria krajów UE tworzą jeden obszar gosp., oddzielony od otoczenia wspólną granicą celną. „Odosobnienie” GN krajów członk. UE w miarę postępów procesu integracji – słabnie.
- Wskutek powiązań z otoczeniem – GN korzysta z zewn. źródeł zasilania. Obroty GN z otoczeniem muszą być (w dłuż-szym okresie) zrównoważone; trzeba więc prowadzić rachunki w formie bilansu handlowego i płatniczego.
- O poziomie zaspokojenia potrzeb społ-wa rozstrzyga jednak głównie stan gospodarki kraju.
- Oddziaływanie państwa na gospodarkę musi się opierać na rozpoznaniu jej potencjału, struktury, czynników rozwojo-wych oraz stagnacyjnych i kryzysogennych. Punktem wyjścia PG musi być rozpoznanie i diagnoza.
Sposoby badania i opisu GN:
1. Badanie stanu i dynamiki zasobów czynników prod.
Określa się w ten sposób potencjalne możliwości produkcyjne GN (P’). Jest to funkcja pozostających do dyspozycji w danym czasie zasobów naturalnych (N), majątk. (M) i potencjalnych zasobów pracy – czynnik ludzki (L).
P’ = f (N, M, L)
- Zasoby te to zmienne niezależne; składają się na uwarunkowania PG.
- Zasoby narodowe wymagają mądrego łączenia, alokacji rodzajowej i przestrzennej, dobrego wykorz. w procesie gosp. (por. znak f). Zajmują się tym przedsiębiorcy.
- PG państwa zmierza do racjonalizacji wykorz, posiadanych zasobów, ale i do ich wzrostu, czyli do powiększenia potencjału ekonom. kraju.
2. Badanie faktycznej działaln. gosp. prowadzonej w państwie, jej rozmiarów (P) i struktury
- Działaln. tę prowadzą gospodarstwa indyw. i zespołowe; ich wyniki wyrażamy rozmiarami wytwarzanych dóbr i usług.
- Można te wielkości różnie agregować:
- wg działów i gałęzi (podstawą podziału jest tu rodzaj działaln.)
- wg regionów kraju (podstawą podziału jest lokalizacja)
Rozmiary i dynamika działaln. gosp.
- Syntetyczną miarą rozmiarów prod. wytworzoną w GN w ciągu roku jest PKB - produkt krajowy brutto (produkt naro-dowy brutto; GNP – Gross National Product) = wyrażona w pieniądzu wartość wszystkich finalnych dóbr i usług wytwo-rzonych w ciągu roku.
- Dobra finalne = dobra nabywane przez ostatecznych ich użytkowników – w celu użycia w postaci dalej już nie przetwa-rzanej.
- W GN wytwarza się też dobra pośrednie – sprzedawane innym producentom, podlegające dalszemu przetwarzaniu.
- Gdy od PKB odejmiemy wart. zużycia śr. trwałych, urządzeń, budynków (odpisy amortyzacyjne) otrzymamy produkt krajowy netto (produkt narodowy netto). Jest on równy dochodowi narodowemu.
- Dochód narodowy to całość dochodów wypłacanych właścicielom ludzkich i fizycznych zasobów wytwórczych za ich wykorzystanie w ciągu roku.
- Dochód nar. powstaje we wszystkich sferach działaln. ludzkiej o charakterze zarobkowym; obejmuje więc także wart. wytwarzanych usług.
- Dochód nar. służy zaspokajaniu potrzeb społ-wa. Relacja między jego wielkością a liczbą ludności dostarcza podst. inf. o poziomie ekonom. kraju.
- Elementem diagnozy w PG jest badanie relacji między wielkością dochodu nar. a stanem zasobów nar. Miernikami tych relacji są:
1. Społeczna wydajność pracy (W) W = Dw : Z
Dw – wielkość dochodu nar. wytworzonego; Z – liczba zatrudnionych w GN
2. Pracochłonność (PR) PR = Czp : Dw
Czp – czas pracy łącznie przepracowany przez zatrudnionych
3. Techniczne uzbrojenie pracy (U) U = Mp : Z
Mp – wart. brutto produkcyjnych śr. trwałych
4. Kapitałochłonność (m) m = Mp : Dw
- Ważnym zagadnieniem PG jest dynamika gosp. Jej miernikiem jest tempo wzrostu (r) r = (∆D : Dt) • 100
∆D przyrost PKB (lub dochodu nar.) w ciągu roku; Dt – wielkość PKB w roku poprzednim.
- Teorie wzrostu gosp. określają jego czynniki, uwarunkowania, ograniczenia. Stwierdzona np. zależność między stopą oszczędzania i kapitałochłonnością. Zadaniem PG jest więc stymulowanie oszczędności i oddziaływanie na ich efektywną alokację.

Comments are closed.