OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLITYKI GOSPODARCZEJ (1)

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLITYKI GOSPODARCZEJ (1)
- Podwójne znaczenie PG: nauka i działalność polityczna
NAUKA PG
Inna nazwa: polityka ekonomiczna.
Należy do grupy nauk ekonomicznych i jest ściśle związana z ekonomią, stąd uważa się ją za:
- ekonomię stosowaną (nie „czystą”)
- za naukę normatywną (nie – pozytywną)
- uprawiana jest i w ramach makroekonomii, i mikroekonomii
Df: PG jest dyscypliną naukową zajmującą się badaniem form, celów, narzędzi i sposobów oddziaływania państwa na proces gospodarczy.
- PG ma służyć wskazywaniu zasad doboru środków właściwych do osiągania zamierzonych celów i metod posłu-giwania się tymi środkami pod kątem osiągania wysuniętych celów.
- Zajmuje się metodologią przygotowania, podejmowania i realizowania decyzji organów publicznych w sferze ich oddziaływania na gospodarkę, w tym – problematyką metod prognozowania i planowania gosp.
Problematyka: kształtowanie stosunków ekonom. i rozwiązań systemowych w gospodarce, sposobów racjonalizacji wy-korz. zasobów kraju i ich powiększania, pobudzania przedsiębiorczości, alokacji czynników wzrostu, wyboru i realizacji strategii rozwoju społ.-gosp.; PG bada struktury własnościowe, organizacyjne i terytorialne gospodarki, procedury postę-powania przy ustalaniu założeń, kierunków i programów PG, systemy planowania, układy celów i środków, narzędzia realizacji PG itp.
NAUKA PG – cd.
Nauki pomocnicze: wszystkie dyscypliny ekonomiczne, zwł. ekonomiki (są one podstawą konkretyzacji ogólnej PG w odniesieniu do poszcz. gałęzi gospodarki), geografia gosp. (z jej dorobku korzysta PG regionalna i przestrzenna), nauka o finansach (ważna dla PG pieniężnej i fiskalnej). Inne: statystyka, prakseologia, nauki prawne, socjologia, psych. społ., ekologia.
Metoda nauki PG: empiria i dedukcja – stosowane są w kilku etapach:
1. obserwacja gospodarki pod kątem rozpoznania oddziaływania organów państwowych na gospodarkę
2. w oparciu o (1) wyodrębnia się zjawiska powtarzające się i określa się występujące między nimi związki
3. konkretyzacja ustaleń, uwzględnienie wpływu różnych uwarunkowań na formy, kierunki i metody PG
4. weryfikacja, tj. porównanie z rzeczywistym przebiegiem procesu.
Oprócz tego materiału dla PG dostarcza: analiza faktów historycznych, eksperyment, postępowanie symulacyjne oraz metoda prób i błędów.
Uwarunkowania doktrynalne
Doktryna – to zbiór uporządkowanych założeń, twierdzeń, poglądów na temat określonej wiedzy lub działalności (tu: gospodarczej). Mieszczą się w niej zał. światopogl., ideologiczne, moralne dotyczące tego, „co być powinno”. Doktryny wskazują i wartościują cele działań.
- W PG doktrynalnie uwarunkowane są zwł.: zakres i kierunki dopuszczalnej ingerencji państwa w proces gosp. Dziś ścierają się tu doktryny neoliberalizmu (forsowane przez partie liberalne i konserwatywne) i interwencjonizmu (forsowa-ne przez partie socjaldemokratyczne).
- Doktryny są uwarunkowane historycznie. Nieuwzględnianie tego grozi doktrynerstwem.
PG JAKO DZIAŁALNOŚĆ POLITYCZNA
→ jest to oddziaływanie władz państwowych na gosp. narodową, na jej dynamikę i strukturę, na wewnętrzne stosunki ekonom., na relacje gosp. państwa z zagranicą.
Podmioty PG
1/ władza państwowa i jej organy:
- centralne organy władzy
- organy samorządu terytorialnego
2/ organy typu przedstawicielskiego – zapewniające partycypację czynników społ. w decyzjach gosp., np. partnerzy umów zbiorowych
3/ ponadnarodowe podmioty PG, np. organy UE
Uwarunkowania PG (por. Tabela nr 1)
Podstawową rolę odgrywają tu rozw. ustrojowe i systemowe, ale też wiele innych czynników. Dla PG są one w danym czasie zmiennymi niezależnymi.
Cele PG
Ogólny cel PG – to dążenie do zapewnienia wzrostu gosp. w warunkach pełnego zatrudnienia i zachowania wewn. rów-nowagi płatniczej. Faktycznie realizowana PG jest sumą polityk cząstkowych (czasem sprzecznych ze sobą), wypadko-wązamierzeń, zobowiązań i wpływów grup interesów.
Katalog celów PG - por. Tabela nr 2
Fazy procesu oddziaływania na gosp. nar.
1/ faza przygotowawcza (preparacyjna) obejmuje diagnozę początkowej sytuacji i prognozę przyszłych warunków zewn. względem danego systemu
2/ faza programowania obejmuje określenie wariantów przedkładanych programów, np. zmniejszenia zadłużenia, stopy inflacji
3/ faza realizacji i oceny osiągniętych rezultatów ekonom. i społ.
Główne dziedziny i podsystemy PG – podział wg różnych kryteriów
1/ w nawiązaniu do 2 części ekonomii:
• polityka makroekonomiczna
• polityka mikroekonomiczna
2/ wg rodzajów problemów:
• polityka wzrostu
• polityka strukturalna
3/ uwzględniając zróżnicowania terytorialne wyróżnia się
• polityki regionalne
4/ uwzględniając zagrożenia środowiska naturalnego wyróżnia się
• politykę ekologiczną
Polityki: wzrostu, strukturalna, regionalna i ekologiczna tworzą politykę rozwoju społeczno-gospodarczego.
5/ wg kryterium przedmiotowego wyróżnia się
• polityki sektorowe: przemysłowa, rolna (agrarna), handlowa ( w tym: handlu zagr. i współpracy z zagranicą), ko-munikacyjna, komunalna ..
6/ wg kryterium użytych instrumentów wyróżnia się następujące dziedziny (podsystemy) PG:
• polityka pieniężna (monetarna), w tym politykę emisyjną i kredytową
• polityka ubezpieczeń
• polityka cenowo-dochodowa
• polityka skarbowa (fiskalna), zwana też budżetową
• polityka podatkowa
• polityka celna
7/ z punktu widzenia czynników rozwoju
• polityka inwestycyjna
• polityka lokalizacyjna
• polityka zatrudnienia
• polityka naukowa i innowacyjna

- Na rozwój i strukturę gosp. narodowej wpływa suma oddziaływań różnych podsystemów PG.
5 „członów” PG
Z analizy celów i instrumentarium PG wynika, że niezależnie od systemu gosp., obejmuje ona 5 „członów”. Te „człony” składają się na całość PG, obejmującą wszystkie jej w/w dziedziny.
1/ stabilizacja gosp., tj. przedsięwzięcia antyinflacyjne i regulacja zatr., zmniejszanie długu publicznego, poprawa salda bilansu handlowego i płatniczego, wpływ na relacje płace – ceny, rozw. fiskalne ograniczające dochody niezależne od płacy lub pobudzające do inwestowania zamiast do spożycia, rozw. monetarne skłaniające do lokat w formie papierów wart. itp.
2/ wzrost gosp. – przedsięwzięcia dla ożywienia gosp., tj. stymulowanie badań nauk. i rozwojowych – przez subwencjo-nowanie i kredytowanie oraz przez właściwą politykę fiskalną wyłączającą wydatki na B+R z opodatkowania; zwiększa-nie centralnych wydatków na inw. w infrastrukturę, stosowanie bodźców monetarnych i fiskalnych dla pobudzenia poten-cjalnych inwestorów przez wywołanie zwiększonego popytu inwestycyjnego.
3/ restrukturyzacja rzeczowej struktury gospodarki; po określeniu preferencji ogólnogosp. i priorytetów – uruchamia się odpowiednią politykę budżetową i kredytową oraz ulgi podatkowe z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy w preferowa-nych dziedzinach; jednocześnie zaostrza się obciążenia fiskalne w „schyłkowych” dziedzinach.
4/ kształtowanie stosunków gosp. z zagranicą – określa się udział w międzynar. podziale pracy, stosuje się preferencyjną politykę celną, monetarną i fiskalną zachęcająca do przepływów towarów i kapitałów, do wspólnych przedsięwzięć bilate-ralnych w krajach trzecich, do udziału w zintegrowanych rynkach.
5/ z PG związana jest część polityki społecznej (socjalnej) – polegającej na realizacji zasady bezpieczeństwa socjalnego przez politykę pełnego zatr., taryfową politykę płacowo-cenową, powszechne ubezp. społ. itp.

Comments are closed.