POJĘCIE - ZOBOWIĄZANIE

POJĘCIE - ZOBOWIĄZANIE

Elementy

Zobowiązanie jest rodzajem stosunku cywilnoprawnego.
Zobowiązanie można opisać za pomocą podstawowych pojęć określających poszczególne elementy stosunku cywilnoprawnego, do których zalicza się: podmioty , ich prawa i obowiązki oraz jego przedmiot.

Wierzyciel- podmiot uprawniony
Dłużnik- podmiot zobowiązany
Wierzytelności- uprawnienia wierzyciela
Dług- obowiązki dłużnika
Świadczenie- przedmiot zobowiązania – wskazane treścią zobowiązania zachowanie się dłużnika na rzecz wierzyciela

Stosunek prawny typu względnego

Stosunek zobowiązaniowy jest stosunkiem prawnym typu względnego- polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia.
Osoby te są już znane w chwili powstania zobowiązania (nie jest to konieczne- wystarczy aby wskazany został sposób ich oznaczenia na tyle dokładny, by w chwili gdy świadczenie ma być spełnione wiadomo było kto komu ma świadczyć)

Strona (w znaczeniu)- wierzyciel, albo dłużnik dla określenia właściwej pozycji podmiotów w strukturze stosunku zobowiązaniowego.

Wierzytelności i długi są ze sobą wzajemnie splecione w tym sensie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jednego świadczenia wywiera wpływ na obowiązek wykonania drugiego świadczenia. Z tego względu wierzytelności i długi powinno się konstruować jako elementy jednego stosunku zobowiązaniowego

Wprowadzenie osoby trzeciej- której przysługują wobec stron stosunku zobowiązaniowego określone uprawnienia lub na której ciążą pewne obowiązki, np. umowy na rzecz osoby trzeciej

Wielostronne stosunki zobowiązaniowe-każdy podmiot zajmuje względem innego podmiotu taką samą pozycję prawną (jest zarówno dłużnikiem i wierzycielem), np. umowa spółki

Treść

Wierzytelność jest swoistym prawe podmiotowym, które w stosunku zobowiązaniowym przysługuje wierzycielowi. Służy podmiotowi do zaspokojenia jego interesów, które nie mogą być sprzeczne ze społeczno- gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego. Interes ten z reguły przybiera charakter majątkowy.

Wierzytelność jest prawem podmiotowym względnym- kieruje się ona przeciwko dłużnikowi i tylko przez niego może być naruszona. Jeżeli podmiot zobowiązany został już w momencie powstania zobowiązywania zindywidualizowany, a należne świadczenie jest już od samego początku dostatecznie ściśle oznaczone, wówczas wierzytelność przyjmuje od razu postać roszczenia (uprawnienia podmiotowo i przedmiotowo skonkretyzowanego)
Przykład: A pożyczył od B 1000zł, które zobowiązał się zwrócić za miesiąc

Każda wierzytelność prowadzi do powstania roszczenia

Roszczeń może przysługiwać wierzycielowi wiele, ponieważ dłużnik może być zobowiązany do dokonywania różnych działań na rzecz wierzyciela.
Roszczenia służą zaspokojeniu wskazanego w treści zobowiązania interesu wierzyciela, wyróżniają się pewną samodzielnością, np. odrębnym sposobie ustalenia przedawnienia lub prekluzji

Prawo podmiotowe wierzyciela może być wzbogacone o uprawnienia kształtujące, na mocy których ma on kompetencję do zniesienia lub zakończenia albo zmiany stosunku zobowiązaniowego przez jednostronną czynność prawną.
Przykład:
Prawo wypowiedzenia stosunku najmu przez wynajmującego wskutek niepłacenia czynszu przez najemcę.

Uprawnienia wierzyciela:
a) główne- służą realizacji podstawowego interesu wierzyciela i polega na wykonaniu pierwotnego świadczenia lub na spełnieniu świadczenia zastępczego
b) uboczne- przygotowują lub uzupełniają świadczenie główne i nie mogą istnieć bez uprawnienia głównego, np. roszczenie o zapłatę odsetek w razie opuszczenia świadczenia pieniężnego

Dług

Dług- zespół obowiązków dłużnika. Wykonanie tych obowiązków ma na celu zaspokojenie interesu wierzyciela, określonego wierzytelnością.
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno- gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje.

Obowiązkiem dłużnika jest spełnienie świadczenia. Wierzycielowi mogą przysługiwać względem dłużnika uprawnienia kształtujące

Korelatywność długu i wierzytelności pozwala ustalić treść jednego z tych elementów przez określenie treści drugiego elementu.

Głównym celem zobowiązania jest zaspokojenie interesu wierzyciela i temu celowi podporządkowane zostały obowiązki dłużnika (obowiązek świadczenia)

Zobowiązanie gaśnie, gdy wierzyciel został zaspokojony nie tylko przez dłużnika, lecz również przez osobę trzecią, albo gdy spośród kilku dłużników jeden wykonał świadczenie.

Rozszerzona skuteczność

Ochronę interesów wierzyciela uzasadnia rozszerzenie skuteczności jego wierzytelności poza ścisły stosunek względny.
Ochrona interesów wierzyciela wymaga skierowania roszczenia do osób, które stoją poza pierwotnym węzłem zobowiązaniowym, a które jednak efektywnie mogą zaspokoić wierzyciela.

Instytucje służące poszerzonej ochronie wierzyciela:
a) instytucja skargi pauliańskiej (ochrona wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika)
b) instytucja ukształtowana w art. 59 KC.- w razie zawarcia umowy, której wykonanie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniu osoby trzeciej, osoba ta może żądać uznania umowy za bezskuteczną w stosunku do niej z tym zastrzeżeniem, że osoba zawierająca umowę musiała wiedzieć o wcześniejszym roszczeniu osoby trzeciej, chyba że umowa była nieodpłatna.
c) Ochrona wierzyciela na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych- jeżeli spełnione zostaną ogólne przesłanki tej odpowiedzialności. Polegają one w szczególności na tym, że osoba trzecia bezprawnie i w sposób zawiniony uniemożliwi dłużnikowi wykonanie zobowiązania. Roszczenie wierzyciela zmierza do naprawienia wyrządzonej mu przez osobę trzecią szkody
d) Zobowiązania realne- osiągają cel przez swoiste wyznaczenie osoby dłużnika- polega ono na pośrednim wskazaniu jej przez określenie sytuacji tej osoby wobec danej rzeczy. Powstają tylko w przypadkach wyraźnie w ustawie przewidzianych.
e) Ochrona bezwzględna- KC przewidział tego rodzaju sytuację w odniesieniu do najemcy lokalu, któremu art. 690 KC zapewnia ochronę prawa do używania lokalu, a także wobec prawa dożywocia, które obciąża nieruchomość. Z wierzytelnością tą sprzężone jest podporządkowane jej swoiste prawo bezwzględne, zapewniające ochronę pewnym tylko uprawnieniom wierzyciela (np. posiadanie lokalu)

Jedność stosunku zobowiązaniowego

Stosunek zobowiązaniowy należy rozpatrywać jako jedną całość. Zmiana zachodząca w jednym z jego elementów nie jest obojętna dla funkcjonowania pozostałych elementów, a tym samym dla interesów wszystkich uwikłanych w stosunek zobowiązaniowy podmiotów.

Wszelkie decyzje stosowania prawa odnoszące się do jednego z elementów stosunku zobowiązaniowego powinny uwzględniać te związki i następstwa, jakie wynikną dla całego stosunku zobowiązaniowego.

Comments are closed.