Zobowiązania jak gdyby z deliktów (quasi ex delicto).

Zobowiązania jak gdyby z deliktów (quasi ex delicto).
Iudex qui litem suam facit (odpowiedzialność sędziego). Sędzia, który prowadził proces niewłaściwie i w ten sposób jedną ze stron naraził na szkodę, ściągał niejako spór na samego siebie (litem suam facit), tzn. odpowiadał za szkodę wobec strony pokrzywdzonej, chociażby nawet nie działał rozmyślnie, ale przez prosty „brak roztropności” […]

Gorszenie niewolnika (servi corruptio).

Gorszenie niewolnika (servi corruptio).
„Gorszenie niewolnika” mogło polegać na niekorzystnym wpływie na jego psychikę (np. przez podsycanie tendencji do oporu, do obniżania wartości pracy, do lekceważenia panów).
W takich przypadkach pretor mógł udzielić właścicielowi niewolnika skargi penalnej zwanej actio servi corrupti, o zapłatę podwójnej wartości poniesionej szkody. Powództwo to miało charakter „wieczysty

Działanie na szkodę wierzycieli (fraus creditorum).

Działanie na szkodę wierzycieli (fraus creditorum).
Wśród przestępstw prawa pretorskiego wymieniane jest podejmowanie przez dłużnika aktów uszczuplających jego majątek w celu uniemożliwienia egzekwowania przez wierzyciela swych należności.
Początkowo wierzyciele likwidowali umniejszenia majątku dłużnika za pomocą restitutio in integrum, a także specjalnego interdyktu (interdictum fraudatorium).
Ostatecznie, środkiem ochrony wierzycieli stało się powództwo znane szeroko pod nazwą actio Pauliana. Powództwo […]

Groźba bezprawna (metus).

Groźba bezprawna (metus).
Był to delikt prawa pretorskiego, polegający na bezprawnym przymuszeniu innej osoby do niekorzystnej czynności prawnej. Była to także jedna z wad czynności prawnych.
Poszkodowany mógł skorzystać z powództwa o charakterze karnym – actio quod metus causa. Można ją było wnieść nie tylko przeciw sprawcy wymuszenia, ale także przeciw każdej osobie, która z wymuszenia czynności […]

Podstęp (dolus).

Podstęp (dolus).
Dolus był przestępstwem prawa pretorskiego, polegającym na rozmyślnym wyrządzeniu szkody majątkowej innej osobie przez podstępne wprowadzenie jej w błąd. Najczęściej chodziło tu po prostu o oszustwo. Poza tym mianem dolus oznaczano jedną z wad czynności prawnych, a także najwyższy stopień winy przy wykonywaniu zobowiązań.
Poszkodowany przez dolus miał do dyspozycji powództwo o charakterze penalnym actio […]

Przestępstwa prawa pretorskiego.

Przestępstwa prawa pretorskiego.
Prawo pretorskie, niezależnie od przekształcenia właściwej odpowiedzialności deliktowej, wykształciło kilka innych przypadków odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Są to tzw. przestępstwa pretorskie, wymienia się wśród nich: podstęp (dolus), groźba bezprawna (metus), działanie na szkodę wierzycieli (fraus creditorum) oraz „gorszenie niewolnika” (servi corruptio).

Zniewaga (iniuria).

Zniewaga (iniuria).
Zniewaga to bezprawne naruszenie osobowości człowieka wolnego. Ustawa XII tablic regulowała kazuistycznie trzy odrębne przypadki naruszenia osoby człowieka:
- membrum ruptum – ciężkie i trwałe okaleczenie (np. odcięcie ręki), upoważniało poszkodowanego do żądania talionu czyli odwetu. Poszkodowany mógł jednak ugodzić się ze sprawcą o odszkodowanie
- os fractum – „złamanie kości”, w tym przypadku ustawa przewidywała stawki pieniężne, […]

Bezprawne wyrządzenie szkody (damnum iniuria datum).

Bezprawne wyrządzenie szkody (damnum iniuria datum).
Był to delikt, polegający na bezprawnym uszkodzeniu bądź zniszczeniu cudzej rzeczy. Przestępstwo to po raz pierwszy uregulowane zostało w lex Aquilia z roku 286 p.n.e., gdzie zagadnieniu temu poświęcono dwa rozdziały (z trzech istniejących).
Jeden z nich (rozdział I) regulował sprawy zabicia cudzego niewolnika lub czworonożnego zwierzęcia domowego żyjącego w stadzie. […]

Rabunek (rapina).

Rabunek (rapina).
Była to kradzież gwałtowna, dokonana połączonymi siłami uzbrojonej bandy (rapina). Pretorowie ogłosili w edykcie, że w tych przypadkach zawsze będą udzielali powództwa na poczwórną wartość rzeczy zrabowanych (quadruplum), ale tylko w ciągu roku, potem już tylko na simplum (pojedynczą wartość).
Justynian uznał rabunek za czwarty delikt prawa cywilnego. Powództwo z tego tytułu, actio vi bonorum […]

Kradzież (furtum).

Kradzież (furtum).
„Kradzież jest to umyślny zabór rzeczy dla osiągnięcia korzyści, i to bądź samej rzeczy, bądź też jej używania lub posiadania”. Wymogiem było zawsze rozmyślne działanie wbrew woli właściciela i chęć zysku. Kradzież w Rzymie mogła polegać na całkowitym zaborze cudzej rzeczy (furtum rei) albo na bezprawnym posługiwaniu się nią czyli „kradzież używania” (furtum usus) […]