Przestępstwa prawa prywatnego.

Przestępstwa prawa prywatnego.
Drugim obok kontraktów źródłem powstawania zobowiązań były – wedle systematyki przyjętej przez Gaiusa w Instytucjach – delicta (odpowiednik dzisiejszych „czynów niedozwolonych”, traktowanych jako źródło odpowiedzialności cywilnej), rozumiane jako przestępstwa prawa prywatnego.
Rodziły one odpowiedzialność sprawcy w postaci obowiązku zapłaty kary prywatnej płaconej na rzecz poszkodowanego, lub w niektórych przypadkach na rzecz każdego, kto wystąpił […]

Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (negotiorum gestio).

Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (negotiorum gestio).
Pretor zapowiedział w edykcie: „jeżeli ktoś będzie prowadził sprawy drugiego lub sprawy tego, który zmarł, udzielę z tego tytułu powództwa”.
Węzeł obligacyjny zawiązywał się przez podjęcie czynności przez gestora bez porozumienia z drugą stroną albo bez wiedzy zainteresowanego (dominus negotii). Jeżeli druga strona zaaprobowała działanie gestora to NG zamieniała się […]

Bezpodstawne wzbogacenie.

Bezpodstawne wzbogacenie.
Juryści epoki republikańskiej głosili zasadę, że można domagać się od kogoś zwrotu tego, co znalazło się u niego z niesłusznej przyczyny.
Bezpodstawne wzbogacenie jakiejś osoby musiało pierwotnie następować przez nieuzasadnione nabycie prawa własności. W następnym etapie zaczęto udzielać powództwa również w takich przypadkach, gdy wzbogacenie polegało na nabyciu jakiegoś prawa. Prawo rzymskie nie wykształciło tu […]

Zobowiązania jak gdyby z kontraktów (quasi ex contractu).

Zobowiązania jak gdyby z kontraktów (quasi ex contractu).
Do zobowiązań quasi ex contractu zalicza się: prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (negotiorum gestio), bezpodstawne wzbogacenie się. To były najważniejsze zobowiązania, które powstawały ze zdarzeń quasi ex contractu.
Ponadto Instytucje Justyniana zaliczały do tej kategorii jeszcze zobowiązania dalsze, które również nie powstawały ani z kontraktów, ani z deliktów, ale […]

Pacta legitima.

Pacta legitima.
Były to umowy, które uzyskały ochronę procesową w oparciu o indywidualne decyzje cesarzy (okres dominatu). Formą ochrony była condictio ex lege. Znane były trzy pacta legitima:
- nieformalne przyrzeczenie posagu (pactum dotale)
- nieformalne przyrzeczenie darowizny (donatio) – na podstawie tej nieformalnej umowy jedna ze stron (darczyńca) zobowiązywała się za zgodą drugiej strony (obdarowanego) kosztem swego majątku dokonać […]

Pacta praetoria.

Pacta praetoria.
Były to nieformalne umowy uznane i chronione według prawa pretorskiego. Pacta praetoria sankcjonowały umowy, w których przyrzeczenie składała tylko jedna strona.
Do najbardziej typowych paktów pretorskich należały:
- pactum iusiurandum voluntarium (w sprawie dobrowolnej przysięgi) – strony, aby uniknąć procesu, umawiały się o prywatne rozstrzygnięcie sporu przez przysięgę (powód – a. de iureiurandio, pozwany – exceptio iurisiurandi)
- constitutum […]

Pacta adiecta.

Pacta adiecta.
Były to „umowy dodatkowe”. Aby stały się zaskarżalne, musiały być dodane do kontraktu w chwili jego zawarcia (in continenti). Pacta adiecta zwiększały bądź zmniejszały zakres obowiązków dłużnika.
Jeżeli zostały dodane w pewnym odstępie czasu od chwili zawarcia kontraktu (ex intervallo) mogły spowodować tylko umniejszenie obowiązków dłużnika, także i one pozwalały mu się bronić przez exceptio

Pacta i ich rodzaje.

Pacta i ich rodzaje.
Pacta – były to umowy, które nie były kontraktami. Były umowami nieformalnymi. Dochodziły do skutku przez osiągnięcie prostego porozumienia (solo consensu). Pacta częste i ważne uzyskiwały ochronę procesową, przez co stawały się kontraktami.
Pacta nuda – były to gołe umowy, pozbawione ochrony procesowej. Na ich podstawie nie można było wnieść powództwa (actio). Dawały […]

Kontrakty nienazwane.

Kontrakty nienazwane.
Kontrakty nienazwane (contractus innominati) dochodziły do skutku podobnie jak kontrakty realne: nie wystarczyło samo porozumienie, ale jedna ze stron musiała spełnić swoje świadczenie. W tym momencie zawiązywał się dopiero węzeł obligacyjny i powstawała podstawa do żądania, ażeby i druga strona wypełniła swój obowiązek.
Świadczenia stron mogły polegać albo na dare, albo na facere. Była to […]

Zlecenie (mandatum).

Zlecenie (mandatum).
Zlecenie było kontraktem konsensualnym, z którego powstawało zobowiązanie dwustronnie zobowiązujące niezupełnie. Była to prawna forma korzystania z usług innych osób wolnych. Polegało ono na tym, że przyjmujący zlecenie (mandatariusz) zobowiązywał się wobec dającego zlecenie (mandator, mandant) do bezpłatnego wykonania określonych czynności.
W rachubę wchodziły usługi rozmaitego rodzaju: a) czynności prawne i faktyczne, b) ciągłe i […]